⚙️🏗️ પ્રકરણ ૫૨ : દેશ નિર્માણના સાચા શિલ્પીઓ, સર એમ. વિશ્વેશ્વરૈયા અને આનંદનગરમાં 'ઇજનેર દિવસ'!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"કાગળ પર દોરેલા નકશાને જમીન પર જીવંત ઈમારત, પૂલ કે ડેમ બનાવવાનું કામ જે કરે એનું નામ ઈજનેર! આજના યુગમાં કમ્પ્યુટર કોડિંગથી લઈને ચંદ્રયાનના રોકેટ સુધી જે દેશની પ્રગતિનો પાયો ચણે છે, તે એન્જિનિયર દેશની શાંતિ અને સમૃદ્ધિનો સાચો આધારસ્તંભ છે!"
સપ્ટેમ્બર મહિનાની ૧૫મી તારીખની એક સુંદર સવારે આનંદનગર સોસાયટીના સેન્ટ્રલ ગાર્ડનમાં એક અનોખો માહોલ જામ્યો હતો.
સોસાયટીના નિવૃત્ત મિકેનિકલ એન્જિનિયર રૂસ્તમ દારૂવાલા આજે સવારે ખાસ પોતાના જૂના ડ્રોઇંગ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ, સ્લાઈડ રૂલ અને સ્કેલ લઈને ગાર્ડનની બેંચ પર બેઠા હતા. એમની આંખોમાં પોતાના ભૂતકાળના એન્જિનિયરિંગ પ્રોજેક્ટ્સની રોનક છલકાતી હતી.
પાસે જ સિનિયર સિટિઝન મંડળના મદન લાલ શર્મા અને ઓટોમોબાઇલ ટેકનોલોજીના જાણકાર યુવાન રોહન દેશમુખ ચાની ચુસ્કી લેતાં અખબાર વાંચી રહ્યા હતા.
મદન લાલ શર્માએ રૂસ્તમજીના હાથમાં રહેલું જૂનું સ્ટીલ કંપાસ અને ડ્રોઇંગ જોઈને સ્મિત સાથે પૂછ્યું, "અરે રૂસ્તમભાઈ! આજે સવાર-સવારમાં આ જૂના સાધનો લઈને કેમ બેઠા છો? આનંદનગરમાં કોઈ નવો બ્રિજ બનાવવો છે કે શું?"
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પોતાની વિન્ટેજ મૂંછો પર હાથ ફેરવતાં ગર્વથી કહ્યું, "મદનલાલજી, આજે ૧૫ સપ્ટેમ્બર છે—'નેશનલ એન્જિનિયર્સ ડે' (ઈજનેર દિવસ)! આજના દિવસે ભારતના મહાન સિવિલ એન્જિનિયર, ભારત રત્ન સર મોક્ષગુંડમ વિશ્વેશ્વરૈયા (Sir M. Visvesvaraya) નો જન્મ થયો હતો. એમના યોગદાનને યાદ કરીને અમે જૂના એન્જિનિયરો આજે અમારા સાધનોને વંદન કરીએ છીએ બાવા!"
રોહન દેશમુખે ઉત્સાહથી ઉમેર્યું, "બિલકુલ સાચી વાત રૂસ્તમ અંકલ! સર વિશ્વેશ્વરૈયાએ મૈસૂરમાં કૃષ્ણરાજ સાગર ડેમ બનાવ્યો અને દેશમાં પૂર નિયંત્રણ માટે ઓટોમેટિક ફ્લડગેટ્સની એવી ડિઝાઇન બનાવી જે આજે પણ દુનિયાભરમાં અજાયબી ગણાય છે. જ્યારે આધુનિક કમ્પ્યુટર નહોતા ત્યારે પણ એમની ગણતરી માઇક્રોમીટર જેટલી સચોટ રહેતી!"
બરાબર એ જ સમયે મોર્નિંગ વૉક પતાવીને સિનિયર સિટિઝન વડા માણેક લાલ, આઈટી એન્જિનિયર દેવાંશ જોશી, સેક્રેટરી હિતેશ પટેલ અને 'આનંદ ગૅંગ'ના બાળકો—આર્શવ, અનાયા અને રુદ્ર (ટીનીયો) ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
માણેક લાલે લાકડી જમીન પર ટેકવીને કહ્યું, "અરે વાહ! જો ગાર્ડનમાં સોસાયટીના ત્રણેય પેઢીના ટેકનિકલ દિમાગ ભેગા થયા હોય, તો ક્લબ હાઉસમાં બેસીને આપણા બાળકોને પણ આજના દિવસની સાચી કિંમત સમજાવો ને!"
પાંચ જ મિનિટમાં સોસાયટીના ક્લબ હાઉસમાં નાનકડી ગોષ્ઠિ જામી.
મદન લાલ શર્માએ માઈક સંભાળતાં દેશના ઘડતરમાં એન્જિનિયરોની અનિવાર્યતા પર વાત શરૂ કરી:
"ભાઈઓ અને બાળકો! ભારત જ્યારે આઝાદ થયું ત્યારે આપણી પાસે ન તો મોટા ડેમ હતા, ન સિંચાઈની વ્યવસ્થા હતી, ન રેલવે નેટવર્ક કે ન મોટા પાવર પ્લાન્ટ્સ. એ સમયે આ દેશના સિવિલ અને મિકેનિકલ એન્જિનિયરોએ માથે હેલ્મેટ પહેરીને, કાળઝાળ ગરમીમાં પથ્થરો તોડીને ભાખરા-નાંગલ જેવા વિશાળ ડેમો બાંધ્યા, નહેરો ખોદીને ખેતરો સુધી પાણી પહોંચાડ્યું અને અંધારા ગામડાઓમાં વીજળીના થાંભલા ઊભા કર્યા! એન્જિનિયર વગર દેશનો ભૌતિક વિકાસ અશક્ય છે."
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ ભાવુક થઈને કહ્યું, "પરવરદિગાર! મદનલાલજી સાચું કહી રહ્યા છે. એન્જિનિયરિંગ એ માત્ર નોકરી નથી, એક તપસ્યા છે. પુલ બનાવતી વખતે એક સેન્ટીમીટરની ભૂલ પણ હજારો લોકોના જીવ જોખમમાં મૂકી શકે. એટલે જ એક એન્જિનિયરના હાથમાં ટેકનિકલ કુશળતાની સાથે દેશ પ્રત્યેની પ્રામાણિકતા અને નૈતિકતા હોવી સૌથી જરૂરી છે."
રોહન દેશમુખે આધુનિક ભારત અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતો પર પ્રકાશ પાડ્યો:
"આર્શવ અને અનાયા! આજે ભારત જે ઝડપે વિકસી રહ્યું છે, ત્યાં એન્જિનિયરિંગના ક્ષેત્રો પણ બદલાયા છે. પહેલાં સિવિલ અને મિકેનિકલનો યુગ હતો, પછી સોફ્ટવેર અને આઈટીનો દબદબો આવ્યો. પણ હવે ભારતને એવા એન્જિનિયર્સની જરૂર છે જે દેશને આત્મનિર્ભર બનાવી શકે:
ઈસરોના એન્જિનિયરોએ દુનિયાના સૌથી ઓછા બજેટમાં ચંદ્રયાનને ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર સફળતાપૂર્વક ઉતારીને ઈતિહાસ રચી દીધો.
સોલાર પાવર, હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ અને ઇલેક્ટ્રિક કારો ડિઝાઇન કરનારા એન્જિનિયરો દેશને પ્રદૂષણમુક્ત બનાવશે.
આવનારા સમયમાં જે દેશ પાસે પોતાની સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સ અને રોબોટિક્સ હશે, એ જ દેશ દુનિયાનું નેતૃત્વ કરશે."
દેવાંશ જોશીએ હસીને ઉમેર્યું, "અને રોહનભાઈ, સોસાયટીમાં વાઈફાઈ કે મોટર બગડે ત્યારે રાત્રે બાર વાગે રિપેરિંગની દોડધામ કરનારા આપણે લોકલ એન્જિનિયરો પણ ખરા જ ને!"
આ સાંભળીને આખો હોલ ખડખડાટ હસી પડ્યો.
નાના રુદ્ર (ટીનીયા)એ પૂછ્યું, "રૂસ્તમ દાદા! મારે મોટો થઈને શું બનવું જોઈએ?"
રૂસ્તમજીએ રુદ્રના માથે હાથ મૂકીને કહ્યું, "દીકરા, તું ભલે કમ્પ્યુટર એન્જિનિયર બને કે સ્પેસ સાયન્ટિસ્ટ, પણ સર વિશ્વેશ્વરૈયાની જેમ દેશના લોકોનું જીવન સરળ બનાવે એવો સાચો ઈજનેર બનજે!"
કાર્યક્રમના અંતે સોસાયટીના પ્રમુખ હર્ષિલ મહેતા અને સેક્રેટરી હિતેશ પટેલે સોસાયટીના વરિષ્ઠ એન્જિનિયર રૂસ્તમ દારૂવાલા, યુવાન ઓટો-એક્સપર્ટ રોહન દેશમુખ અને આઈટી મેનેજર દેવાંશ જોશીને પુષ્પગુચ્છ આપીને સન્માનિત કર્યા.
માણેક લાલે ચાનો ઘૂંટડો ભરતાં કહ્યું, "જે દેશ પોતાના શિક્ષકો, સૈનિકો અને ઇજનેરોનું સન્માન કરે છે, એ દેશને મહાસત્તા બનતાં દુનિયાની કોઈ તાકાત રોકી શકતી નથી!"
મગનકાકાની ગરમ ચા અને બિસ્કિટની જયાફત સાથે આનંદનગરમાં દેશ નિર્માણના આ પાવન ઉત્સવની ઉજવણી અત્યંત ઉત્સાહપૂર્વક સંપન્ન થઈ.
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"કુદરતે માનવીને સંસાધનો આપ્યા, પણ એ સંસાધનોને માનવજાતના સુખ માટે સાધનમાં ફેરવવાનું કામ ઇજનેરે કર્યું! પથ્થરમાંથી રસ્તા કોતરવા, નદીઓ પર બંધ બાંધીને સૂકી ધરતીને હરિયાળી બનાવવી અને અંતરીક્ષના અંધારામાં ઉપગ્રહો તરતા મૂકવા—આ બધું જ એક ઇજનેરના પરસેવા અને બુદ્ધિની દેન છે. સર એમ. વિશ્વેશ્વરૈયાનો સાદો પોશાક અને ઉચ્ચ ટેકનિકલ વિચારધારા આજે પણ દેશના દરેક નવયુવાન માટે પ્રેરણાદાયી છે. આનંદનગરના આજના આ સંવાદે બાળકોને સાબિત કરી દીધું કે સાચી ડિગ્રી એ છે જે સમાજના છેલ્લા માણસનું જીવન સરળ બનાવે!"
