🕊️🤍 પ્રકરણ ૫૮: આનંદનગરમાં 'શાંતિ-ક્ષમાપના' સભા!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"યુદ્ધ જીતીને સિકંદર બની શકાય સાહેબ, પણ વેરભાવ અને કડવાશ ભૂલીને કોઈને માફ કરી દેવાથી ઈશ્વરના પ્રિય બની જવાય છે! સાચી શાંતિ કોઈ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ઠરાવોથી નથી આવતી, એ તો પોતાના પરિવાર અને પડોશી સાથેના અહંકાર ઓગાળવાથી ઘરમાં પ્રવેશે છે!"
એક ખુશનુમા સવારે આનંદનગર સોસાયટીના વાતાવરણમાં એક અનોખી સ્નિગ્ધતા છવાયેલી હતી. આજે સમગ્ર વિશ્વમાં 'આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ દિવસ' (International Day of Peace) ઉજવાઈ રહ્યો હતો.
સોસાયટીના સેન્ટ્રલ ગાર્ડનમાં બાળકો માટેના જોગિંગ ટ્રેક પાસે આર્ટિસ્ટ સુચેતા મુખર્જી અને સંગીતપ્રેમી મારિયા ફર્નાન્ડિસે ઓલિવની ડાળી પકડેલા સફેદ કબૂતરનું એક અદભુત ચિત્ર અને સફેદ ફુલોથી સજાવેલો 'શાંતિ સ્તંભ' તૈયાર કર્યો હતો.
ગાર્ડનની બેંચ પર માણેક લાલ, રૂસ્તમ દારૂવાલા,કેશવ ભટ્ટ, મદન લાલ શર્મા, અવધેશ શર્મા, મનોજ દેશમુખ અને મનોહર જોશી સફેદ ખાદીના ઝભ્ભામાં સવારની હળવી ચાની ચુસ્કીઓ લઈ રહ્યા હતા.
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પોતાની વિન્ટેજ મૂંછો પર હાથ ફેરવતાં કહ્યું, "માણેકકાકા, દુનિયાભરમાં દેશો સરહદો પર હજારો તોપો અને મિસાઈલો ગોઠવીને પછી ૨૧ સપ્ટેમ્બરે 'શાંતિ દિવસ' ઉજવે છે! પણ સાચી શાંતિ તો માણસના પોતાના દિલમાં હોવી જોઈએ ને બાવા!"
કેશવ ભટ્ટે અનુમોદન આપતાં કહ્યું, "શાસ્ત્રોમાં પણ કહ્યું છે—‘ક્ષમા વીરસ્ય ભૂષણમ્’. ક્ષમા આપવી એ સૌથી મોટા વીરનું લક્ષણ છે. જે ઘરમાં કે સોસાયટીમાં લોકો નાના-નાના મનભેદ પકડીને બેસી રહે, ત્યાં ગમે તેટલી સંપત્તિ હોય તોય શાંતિ નથી રહેતી."
બરાબર એ જ સમયે B-બ્લોકના બે રહેવાસીઓ—સોસાયટીના ઉત્સાહી સભ્ય રોહન દેશમુખ અને આઈટી પ્રોજેક્ટ મેનેજર દેવાંશ જોશી ગાર્ડન પાસેથી એકબીજા સામે મોં ફેરવીને પસાર થતા દેખાયા.
વાત એમ હતી કે ગણેશોત્સવ દરમિયાન કાર પાર્કિંગની જગ્યા અને વિઝિટર પાર્કિંગને લઈને બંને યુવાનો વચ્ચે થોડી બોલાચાલી થઈ ગઈ હતી. ત્યારથી બંને વચ્ચે અબોલા હતા.
આ દ્રશ્ય સેક્રેટરી હિતેશ પટેલ અને પ્રમુખ હર્ષિલ મહેતા જોઈ ગયા.
હર્ષિલ મહેતાએ માણેક લાલ સામે જોયું, "કાકા, જોયું ને? આજના આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ દિવસે આપણી જ સોસાયટીના બે હોનહાર યુવાનો વચ્ચે પાર્કિંગના બે ફૂટના ટુકડા માટે મનભેદ ચાલે છે!"
માણેક લાલે પોતાની લાકડી જમીન પર મક્કમતાથી ટેકવીને કહ્યું, "હિતેશ, રોહન અને દેવાંશ બંનેને બોલાવ. આજના પાવન દિવસે જો આપણે આનંદનગરના પોતાના આંગણામાંથી કડવાશ દૂર ન કરીએ તો આખી દુનિયાની શાંતિની વાતો નકામી છે!"
પાંચ જ મિનિટમાં સોસાયટીના ક્લબ હાઉસમાં એક અનૌપચારિક પણ હૃદયસ્પર્શી બેઠક ગોઠવાઈ ગઈ.
હોલમાં સોસાયટીની મહિલાઓ—વસંતી બા, ભાવના બા, જાગૃતિ પટેલ, સોનાલીબેન, પરિઝાદ દારૂવાલા, કાવ્યા જોશી, નસરીન અને 'આનંદ ગૅંગ'ના બાળકો—આર્શવ, અનાયા ,રુદ્ર , આરવ અને આન્યા પણ આવી પહોંચ્યા.
માણેક લાલે રોહન અને દેવાંશને પોતાની પાસે સોફા પર બેસાડ્યા.
તેમણે બંનેના ખભા પર વહાલથી હાથ મૂકીને કહ્યું, "દીકરાઓ! જિંદગી એટલી લાંબી નથી કે આપણે નાના અહંકાર અને મનભેદ પાછળ એના દિવસો વેડફી નાખીએ. પાર્કિંગની બે ફૂટની જગ્યા કરતાં બે દિલ વચ્ચેનો સંબંધ હજારગણો કિંમતી છે. જ્યારે તમે કોઈને માફ નથી કરતા, ત્યારે તમે સામેવાળાને નહીં પણ તમારા પોતાના મનને કેદમાં રાખો છો!"
સંદીપ ચેટર્જી અને સૌરવ મુખર્જીએ પણ ઉમેર્યું, "પરિવાર હોય કે સોસાયટી, વિચારોમાં મતભેદ હોઈ શકે, પણ એ મનભેદ ન બનવો જોઈએ. મહાત્મા ગાંધીજી કહેતા હતા કે 'નબળો માણસ ક્યારેય માફ નથી કરી શકતો, ક્ષમા આપવી એ શક્તિશાળી વ્યક્તિનો ગુણ છે!'"
નાની અનાયા અને આર્શવે આગળ આવીને સફેદ ગુલાબનાં ફૂલો રોહન અને દેવાંશના હાથમાં આપ્યાં.
નાના રુદ્રે તોફાની સ્મિત સાથે કહ્યું, "દેવાંશ અંકલ, રોહન અંકલ! જો તમે બંને ફ્રેન્ડ્સ નહીં બનો તો અમે ક્રિકેટ મેચમાં તમને બંનેને આઉટ કરી દઈશું!"
આ નિર્દોષ વાત સાંભળીને ક્લબ હાઉસમાં હાસ્યનું મોજું ફરી વળ્યું.
દેવાંશ જોશીની આંખોમાં સંકોચ અને પસ્તાવો દેખાયો. તેણે તરત જ ઊભા થઈને રોહન તરફ હાથ લંબાવ્યો, "રોહનભાઈ, તે દિવસે મારી ઓફિસના ટેન્શનમાં હું થોડો વધારે બોલી ગયો હતો, પ્લીઝ મને માફ કરી દો."
રોહન દેશમુખે હસીને દેવાંશને ગળે લગાવી લીધો, "અરે દેવાંશભાઈ, ભૂલ મારી પણ હતી. તમે તો આપણા નાના ભાઈ જેવા છો. વાત પતી ગઈ!"
આખું ક્લબ હાઉસ તાળીઓના ગડગડાટથી ગૂંજી ઊઠ્યું. વસંતી બા અને ભાવના બાના ચહેરા પર સંતોષનું સ્મિત રેલાઈ ગયું.
આ પ્રસંગે ઇમરાન ખાન અને મનપ્રીત સિંહ ગિલે સૌની સાથે મળીને સોસાયટી માટે એક 'આનંદનગર શાંતિ સંહિતા' વાંચી સંભળાવી:
"અમે આનંદનગરના રહીશો પ્રતિજ્ઞા લઈએ છીએ કે અમે કોઈપણ અંગત કે સામાજિક વિવાદને વાર્તાલાપ અને ક્ષમાભાવથી ઉકેલીશું."
"અમે કોઈ પ્રત્યે દ્વેષ કે ઈર્ષ્યા રાખીશું નહીં અને પડોશીના સુખ-દુઃખમાં સાચા દિલથી ભાગીદાર બનીશું."
ત્યારબાદ સોસાયટીના કમ્પાઉન્ડમાં બાળકો અને વડીલોએ સાથે મળીને શાંતિ, સદ્ભાવના અને મુક્ત વિચારના પ્રતીક રૂપે આકાશમાં સફેદ ફુગ્ગાઓ મુક્ત કર્યા.
એન્થની ફર્નાન્ડિસે પોતાના ગિટાર પર મધુર શાંતિ ગીત વગાડ્યું:
"મન સાફ હો તો જહાં સાફ હૈ... પ્યાર હી જિંદગી કા ઇન્સાફ હૈ..."
પરિઝાદ દારૂવાલા અને મૌસમી ચેટર્જીએ સૌને ગરમાગરમ ગુલાબજાંબુ અને કેસર-દૂધ પીરસ્યું. મનભેદ ઓગળી જતાં દરેકના મુખ પર એક અનોખી આંતરિક શાંતિ ચમકતી હતી.
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"જે ઘરમાં ક્ષમાની સુગંધ હોય, ત્યાં ભગવાનને રહેવા માટે કોઈ મંદિર શોધવું પડતું નથી! દુનિયામાં શાંતિ સ્થાપવા માટે સરહદો પર સંધિઓ થાય છે, પણ સાચી શાંતિ તો ત્યારે સ્થપાય છે જ્યારે માણસ પોતાનો અહંકાર છોડીને સામે ચાલીને 'મને માફ કરજો' કહી શકે છે. રોહન અને દેવાંશનું આ મિલન આનંદનગરની ખરી જીત છે. પડોશી સાથે હાથ મિલાવવો એ આખી દુનિયા સાથે શાંતિ સ્થાપવા તરફનું પહેલું ડગલું છે. જ્યાં સુધી આનંદનગરમાં આવા નિર્મળ દિલના માણસો છે, ત્યાં સુધી આ સોસાયટી હંમેશાં 'સ્વર્ગ' બની રહેશે!"
