📖🌱 પ્રકરણ ૪૭ : જેન-ઝીની 'ગાર્ડન પાઠશાળા', વંચિતોને અક્ષરજ્ઞાન અને આનંદનગરનો સેવાયજ્ઞ!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"સાચું શિક્ષણ એ ડિગ્રી મેળવીને માત્ર મોટો પગાર કમાવવામાં નથી, પણ સમાજના છેવાડાના અને વંચિત બાળકના જીવનમાં અક્ષરજ્ઞાનનો દીવો પ્રગટાવવામાં છે! જ્યારે આજના યુવાનો ટેકનોલોજીની સાથે માનવીય સંવેદના જોડે છે, ત્યારે દેશનું ભવિષ્ય આપોઆપ ઉજ્જવળ બની જાય છે!"
સપ્ટેમ્બર મહિનાની એક ખુશનુમા અને નિર્મળ સવારે આનંદનગર સોસાયટીના ગાર્ડનમાં ગુલમહોરના વૃક્ષ નીચે સિનિયર સિટિઝન મંડળી જામી હતી.
વડીલ માણેક લાલ, કેશવ ભટ્ટ , મદન લાલ શર્મા, રૂસ્તમ દારૂવાલા, અવધેશ શર્મા, મનોજ દેશમુખ અને મનોહર જોશી મોર્નિંગ વૉક પતાવીને ચાની ચુસ્કીઓ લઈ રહ્યા હતા.
માણેક લાલે પોતાના ચશ્મા સરખા કર્યા અને હાથમાં રહેલા અખબાર પરથી મોટેથી વાંચ્યું:
"અરે ભાઈઓ! જરા આજના ન્યુઝ પેપર નો આ પ્રેરણાદાયી અહેવાલ તો સાંભળો! મોટા અક્ષરે છપાયું છે: 'પ્રાથમિક શિક્ષણથી વંચિત બાળકો માટે જેન-ઝીની ગાર્ડન પાઠશાળા, સોમથી શુક્રવાર રોજ સાંજે અક્ષરજ્ઞાન, ગણિત, અંગ્રેજી શીખવાડે છે!'"
મદન લાલ શર્માએ ઉત્સુકતાથી પૂછ્યું, "માણેકભાઈ, ક્યાંની વાત છે આ? આજના કોલેજના યુવાનો તો રીલ્સ અને ગેમ્સમાં વ્યસ્ત હોય છે, આ કોણ સારું કામ કરી રહ્યું છે?"
માણેક લાલે વિગત આપતાં કહ્યું, "આપણા અમદાવાદના ચાંદખેડાની સરકારી એન્જિનિયરિંગ કૉલેજ (VGEC) ના ૫૦થી વધુ એન્જિનિયરિંગના વિદ્યાર્થીઓ છે! તેઓ 'બચપન' એનજીઓ સાથે જોડાઈને મોટેરાના સ્લમ વિસ્તારમાં રહેતા ૫ થી ૧૭ વર્ષના બાળકો—જેમણે ગરીબી કે મજબૂરીને લીધે અભ્યાસ છોડી દીધો હતો, તેમને ચાંદખેડા-મોટેરાના પબ્લિક ગાર્ડનમાં સોમથી શુક્રવાર સાંજે ૬ થી ૭ વાગ્યા સુધી મફતમાં ભણાવે છે!"
બરાબર એ જ સમયે જોગિંગ ટ્રેક પરથી શાળાના પ્રિન્સિપાલ સંદીપ ચેટર્જી અને યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર સૌરવ મુખર્જી પસાર થઈ રહ્યા હતા.
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પોતાની મૂંછો પર હાથ ફેરવતાં બૂમ પાડી, "ઓહો પ્રોફેસર સાહેબ અને પ્રિન્સિપાલ સાહેબ! આવો આવો... શિક્ષણ જગતના અસલી હીરોઝની જ વાત ચાલે છે!"
સંદીપ ચેટર્જી અને સૌરવ મુખર્જી સ્મિત સાથે વડીલો પાસે આવ્યા.
અવધેશ શર્માએ અખબાર સંદીપ ચેટર્જી તરફ લંબાવ્યું. સંદીપ ચેટર્જીએ અહેવાલ જોતાં જ હર્ષભેર કહ્યું, "માણેકકાકા, આ સમાચાર ખરેખર દિલ ખુશ કરી દે તેવા છે. એક પ્રિન્સિપાલ તરીકે હું જાણું છું કે દેશમાં 'ડ્રોપ આઉટ' બાળકોની સંખ્યા કેટલી મોટી છે. આ વિદ્યાર્થીઓ માત્ર પુસ્તકીય જ્ઞાન નથી આપતા, પણ પહેલાં એવા વંચિત બાળકોની ઓળખ કરે છે, મજૂરી કરતા માતા-પિતાનું કાઉન્સિલિંગ કરે છે અને બાળકોને પાટી-પેન, નોટબુક, સ્કૂલ બેગ આપીને ઔપચારિક શાળામાં એડમિશન અપાવવા માટે તૈયાર કરે છે!"
પ્રોફેસર સૌરવ મુખર્જીએ ઉમેર્યું, "બિલકુલ સાચી વાત સંદીપજી. અહેવાલમાં VGECના પ્રિન્સિપાલ ડો. વિનય પુરાણી અને કો-ઓર્ડિનેટર ડો. સપના સોલંકીનું સ્ટેટમેન્ટ છે કે—‘આજની યુવા પેઢીની ભૂમિકા ટેકનોલોજી કે કારકિર્દી પૂરતી મર્યાદિત નથી, સમાજ કલ્યાણ માટે પણ જરૂરી છે.’ આ યુવાનો બાળકોને ગણિત, ભાષા ઉપરાંત કોમ્યુનિકેશન સ્કીલ, ટીમ વર્ક અને આત્મવિશ્વાસ જેવી જીવન ઉપયોગી તાલીમ (Life Skills) પણ આપે છે!"
કેશવ ભટ્ટે હાથ જોડીને કહ્યું, "શાસ્ત્રોમાં પણ કહ્યું છે કે 'વિદ્યાદાન એ સર્વશ્રેષ્ઠ દાન છે.' જે બાળકો ગરીબીને કારણે શિક્ષણથી વંચિત રહી જાય, તેમને અક્ષરજ્ઞાન આપવું એ ઈશ્વરની સૌથી મોટી પૂજા છે."
મનોજ દેશમુખે કહ્યું, "આપણે અવારનવાર Gen-Z એટલે કે નવી પેઢીની ટીકા કરતા હોઈએ છીએ કે તેઓ ફોનમાં જ ખોવાયેલા રહે છે. પણ જ્યારે આ જ યુવાનો પોતાના અભ્યાસમાંથી રોજ સાંજે એક કલાક કાઢીને સ્લમના ગરીબ બાળકોના ભવિષ્ય માટે પરસેવો પાડે છે, ત્યારે આખી પેઢી માટે માન વધી જાય છે!"
મનોહર જોશીએ ચહેરા પર સ્મિત સાથે કહ્યું, "અરે ભાઈ, જો દરેક સોસાયટી અને કૉલેજના યુવાનો આવો એક-એક નાનો સંકલ્પ લઈ લે, તો આપણા દેશમાંથી નિરક્ષરતા અને બાળમજૂરીનું દૂષણ સાવ નાબૂદ થઈ જાય!"
માણેક લાલે પોતાની લાકડી જમીન પર ટેકવીને ઊભા થતાં સેક્રેટરી હિતેશ પટેલ અને યુવાનો તરફ જોઈને કહ્યું:
"મિત્રો! આ અખબારનો અહેવાલ વાંચીને મને એક વિચાર આવે છે. આપણી આનંદનગર સોસાયટીની આસપાસ જે બાંધકામ સાઇટ પર શ્રમિકો કામ કરે છે, એમના બાળકો માટે પણ આપણી સોસાયટીના ક્લબ હાઉસ કે ગાર્ડનમાં આપણા યુવાનો—દેવાંશ, રોહન અને 'આનંદ ગૅંગ'ના બાળકો સાંજે એક કલાક 'આનંદ પાઠશાળા' શરૂ કરે તો કેવું?"
સંદીપ ચેટર્જી અને સૌરવ મુખર્જીએ તુરંત જ કહ્યું, "માણેકકાકા, આ ઉત્તમ વિચાર છે! પુસ્તકો, સ્ટેશનરી અને શૈક્ષણિક સામગ્રીની વ્યવસ્થા અમે કરીશું અને સોસાયટીના યુવાનો તેમને રોજ સાંજે અક્ષરજ્ઞાન આપશે."
રૂસ્તમ દારૂવાલા, મદન લાલ શર્મા, મનોજ દેશમુખ અને આખી વડીલ મંડળીએ તાળીઓ પાડીને આ નિર્ણયને વધાવી લીધો.
ચાની કિટલી પર શરૂ થયેલી સવારની આ ચર્ચા માત્ર વાતોમાં ન રહી, પણ આનંદનગર માટે એક નવા સેવાયજ્ઞની શરૂઆત બની ગઈ!
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"જે હાથમાં કલમ પકડવાની ઉંમર હોય એ હાથમાં જ્યારે મજૂરીના ઓજારો આવી જાય, ત્યારે એ સમાજની હાર ગણાય છે. પણ જ્યારે કૉલેજના યુવાનો પોતાના સુખ-આરામ છોડીને એ કુમળા હાથોમાં સ્લેટ અને પેન પકડાવે છે, ત્યારે માનવતાનો વિજય થાય છે! ચાંદખેડાના આ જેન-ઝી વિદ્યાર્થીઓએ સાબિત કરી દીધું કે સાચી દેશસેવા સરહદ પર જઈને જ થાય એવું નથી, ઝૂંપડપટ્ટીના એક બાળકને અક્ષર ઓળખાવવો એ પણ રાષ્ટ્રનિર્માણનું જ મોટું કામ છે. આનંદનગર પણ હવે આ જ પાવન માર્ગે ડગ માંડશે, એનો મને ગર્વ છે!"
