📈💼 પ્રકરણ ૪૫: શેરબજારની તેજી, નવયુવાનોનો ક્રેઝ અને હર્ષિલ મહેતાનું 'સ્માર્ટ ઈન્વેસ્ટમેન્ટ' વિશ્લેષણ!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"અમારા જમાનામાં શેરબજાર એટલે 'જોખમનો કૂવો' ગણાતો અને લોકો ફિક્સ ડિપોઝિટ (FD) ને જ લક્ષ્મી માનતા! પણ આજના યુવાનો સ્માર્ટફોનની એક ક્લિક પર ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલીને દેશની અર્થવ્યવસ્થામાં ભાગીદાર બની રહ્યા છે! રિસ્ક અને રિટર્નનું સાચું સંતુલન જ રોકાણકારને સફળ બનાવે છે!"
સોનેરી સવારે આનંદનગર સોસાયટીના ગાર્ડનમાં ઠંડી લહેરખીઓ વાઈ રહી હતી. સિનિયર સિટિઝન કોર્નરની બેંચ પર વડીલ માણેક લાલ, નિવૃત્ત એન્જિનિયર રૂસ્તમ દારૂવાલા, ભજનપ્રેમી મનોહર જોશી, ભટ્ટજી અને અવધેશ શર્મા સવારની મોર્નિંગ વૉક પૂરી કરીને બેઠા હતા. મગનકાકાની કિટલી પરથી આવેલી ગરમાગરમ આદુવાળી ચાની ચૂસકીઓ લેવાઈ રહી હતી.
માણેક લાલે હાથમાં રહેલું અખબાર ખોલ્યું અને પહેલા પાના પર છપાયેલા મોટા હેડલાઇન્સ વાંચીને આશ્ચર્યથી ચશ્મા સરખા કર્યા.
"અરે રૂસ્તમજી! જરા આ સમાચાર સાંભળો તો ખરા! મોટા અક્ષરે છપાયું છે: 'એક્સિસનો રિપોર્ટ: માર્કેટમાં હવે દર બીજો રોકાણકાર યુવા, ૨૦૨૨માં આવા ૩૫% હતા, હવે ૫૩% થયા!'"
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પોતાની વિન્ટેજ મૂંછો પર હાથ ફેરવતાં કહ્યું, "પરવરદિગાર! માણેકકાકા, શું વાત કરો છો? અમારા જમાનામાં તો રિટાયર થયા પછી પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF) ના પૈસા આવે ત્યારે માંડ કોઈ યુનિટ ટ્રસ્ટ કે પોસ્ટ ઑફિસમાં પૈસા મૂકતું. આજના છોકરાઓ તો મૂછનો દોરો ફૂટે ત્યાં જ શેરબજારમાં કૂદી પડે છે!"
મનોહર જોશીએ ચિંતા વ્યક્ત કરતાં કહ્યું, "સાચી વાત છે રૂસ્તમજી. આપણા જમાનામાં તો શેરબજારને 'સટ્ટો' કહેતા. ઘરના વડીલો શેરબજારનું નામ પડે તોય ખીજાતા. આજના ૧૮-૨૦ વર્ષના છોકરાઓ જોખમ લેતા જરાય ડરતા નથી!"
બરાબર એ જ સમયે, સોસાયટીના પ્રમુખ અને ફાઈનાન્સના જાણકાર હર્ષિલ મહેતા જોગિંગ ટ્રેક પરથી પસાર થઈ રહ્યા હતા.
માણેક લાલે લાકડી ઊંચી કરીને બૂમ પાડી, "એ હર્ષિલ બેટા! જરા અહીં આવ તો ખરો. તું તો ફાઈનાન્સ અને સ્ટોક માર્કેટનો માસ્ટર છે. આ જો, આખો દેશ હવે શેરબજાર પાછળ દોડી રહ્યો છે!"
હર્ષિલ મહેતા સ્મિત સાથે બેંચ પાસે આવ્યા અને બેઠા, "જય શ્રી કૃષ્ણ માણેકકાકા! કેમ, આજે સવાર-સવારમાં દલાલ સ્ટ્રીટની ચર્ચા માંડી છે?"
માણેક લાલે અખબાર હર્ષિલના હાથમાં આપતાં પૂછ્યું, "હર્ષિલ, આ રિપોર્ટમાં લખ્યું છે કે રોકાણકારોની સરેરાશ વય ૩૭ વર્ષથી ઘટીને ૩૩ વર્ષ થઈ ગઈ છે. વળી મહિલા રોકાણકારો પણ બમણી થઈ ગઈ છે! આખી રમત શું છે જરા અમને સરળ ભાષામાં સમજાવ!"
હર્ષિલ મહેતાએ અખબારની વિગતો જોતાં પોતાના મોબાઈલ માંથી સેવ કરેલો ડેટા કાઢી રસપ્રદ વિશ્લેષણ શરૂ કર્યું:
"જુઓ માણેકકાકા અને જોશી અંકલ! ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૬ સુધીના આ ચાર વર્ષોમાં ભારતીય શેરબજારમાં બહુ મોટો સામાજિક અને ડિજિટલ બદલાવ આવ્યો છે. એક્સિસ ડાયરેક્ટના રિપોર્ટ મુજબ Gen-Z અને યુવા શક્તિ: ૨૦૨૨માં માર્કેટમાં ૧૮ થી ૩૦ વર્ષના યુવાનોનો હિસ્સો ૩૫% હતો, જે ૨૦૨૩માં ૩૯%, ૨૦૨૪માં ૪૬%, ૨૦૨૫માં ૫૦% અને હવે ૨૦૨૬માં વધીને ૫૩% થઈ ગયો છે! એટલે કે માર્કેટમાં આવનાર દર બીજો નવો રોકાણકાર યુવા છે.
પહેલાં કુલ રોકાણકારોમાં મહિલાઓ માત્ર ૬% હતી, જે હવે વધીને ૧૩% થઈ ગઈ છે. અને જો માત્ર યુવા વર્ગની વાત કરીએ તો મહિલાઓનો હિસ્સો ૧૮% થી વધીને ૨૪% થઈ ગયો છે!
આ માત્ર મુંબઈ કે અમદાવાદ પૂરતું નથી. કુલ નવા રોકાણકારોમાંથી ૬૦% લોકો પટના, ઈન્દોર, લખનૌ જેવા નાના શહેરો અને ગામડાઓમાંથી આવી રહ્યા છે. ગામડાંમાંથી આવતા યુવા રોકાણકારો અઢી ગણા વધ્યા છે!"
કયા સેક્ટરમાં યુવાનો કરે છે રોકાણ?
અવધેશ શર્માએ પૂછ્યું, "હર્ષિલ, આ યુવાનો કઈ કંપનીઓના શેરમાં પૈસા લગાવે છે? પેની સ્ટોક્સ કે મોટી કંપનીઓ?"
હર્ષિલે માહિતી આપતાં કહ્યું, "અવધેશકાકા, આજની પેઢી બહુ સ્માર્ટ છે! રિપોર્ટ કહે છે કે ૯૫% યુવાનો સીધા ઈક્વિટીમાં રોકાણ કરે છે અને તેમાંથી ૬૦% યુવાનો લાર્જ-કેપ (મોટી અને મજબૂત કંપનીઓ) માં રોકાણ કરે છે. તેમની પહેલી પસંદગી બેન્કિંગ સેક્ટર (૨૦%), ત્યારબાદ ટેલિકોમ (૧૯%) અને ફાઈનાન્સ (૧૨%) છે."
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પૂછ્યું, "પણ હર્ષિલ, આટલા બધા યુવાનો અચાનક માર્કેટ તરફ કેમ વળ્યા?"
હર્ષિલે સમજાવ્યું, "અંકલ, એક તો સ્માર્ટફોન અને ફિનટેક એપ્સથી ડીમેટ એકાઉન્ટ ખોલવું સાવ સરળ બની ગયું છે. બીજું, બેંક એફડીના વ્યાજદર મોંઘવારી સામે ઓછા પડે છે, જ્યારે ભારતીય અર્થતંત્ર ઝડપથી વિકસી રહ્યું હોવાથી લાંબા ગાળે શેરબજાર અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સારા રિટર્ન આપે છે. સોશિયલ મીડિયા અને ફાઈનાન્સિયલ એજ્યુકેશનના લીધે નવી પેઢીમાં 'વેલ્થ ક્રિએશન'ની જાગૃતિ આવી છે."
માણેક લાલે પોતાની લાકડી જમીન પર ટેકવીને સ્મિત આપ્યું, "હર્ષિલ, યુવાનો રોકાણ કરે એ બહુ સારી વાત છે. પણ એમને એટલું જરૂર સમજાવવું પડે કે શેરબજાર એ કોઈ રાતોરાત કરોડપતિ બનવાનું 'અલાદ્દીનનું ચિરાગ' નથી! ત્યાં ધીરજ (Patience) અને અભ્યાસ વગર કૂદી પડો તો નુકસાન પણ થાય."
હર્ષિલે હસીને કહ્યું, "બિલકુલ સાચી વાત માણેકકાકા! આપણી આનંદનગર સોસાયટીના યુવાનો—દેવાંશ, રોહન અને આર્શવને પણ હું હંમેશાં કહું છું કે ટ્રેડિંગના લોભમાં પડ્યા વગર સારી કંપનીઓમાં લાંબા ગાળા માટે 'SIP' અને ઈન્વેસ્ટમેન્ટ કરવું જોઈએ."
ત્યાં જ મગનકાકા બીજી રાઉન્ડની ચા લઈને આવ્યા. મનોહર જોશીએ કટાક્ષ કર્યો, "હર્ષિલ, આ મગનકાકાની કિટલીનો પણ કોઈ શેર માર્કેટમાં લિસ્ટ કરાવો ને! આખા દિવસમાં સૌથી વધુ 'વોલ્યુમ' અને 'પ્રોફિટ' તો એમની ચામાં જ છે!"
આ સાંભળીને માણેક લાલ, રૂસ્તમજી, અવધેશ શર્મા અને હર્ષિલ બધા ખડખડાટ હસી પડ્યા.
સવારની આ ગંભીર આર્થિક ચર્ચા હાસ્ય અને સંતોષના વાતાવરણમાં ફેરવાઈ ગઈ.
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"જમાનો બદલાય તેમ વિચારધારા પણ બદલાય છે! જે દેશના યુવાનો પોતાની બચતને માત્ર તિજોરીમાં કેદ રાખવાને બદલે દેશના ઉદ્યોગો અને વિકાસમાં રોકે છે, તે દેશની આર્થિક પ્રગતિને કોઈ રોકી શકતું નથી. મહિલાઓ અને નાના શહેરોના યુવાનોનું શેરબજારમાં વધતું રોકાણ એ 'આત્મનિર્ભર ભારત'ની સાચી તસવીર છે. બસ, શરત એટલી કે રોકાણમાં ઉત્સાહ સાથે ધીરજ અને સમજણ હોવી જરૂરી છે. આનંદનગરમાં શ્રાવણની ભક્તિ સાથે અર્થતંત્રનું આ જ્ઞાન ખરેખર અદભુત છે!"
