🧹 પ્રકરણ ૧૮: ₹૫૧,૦૦૦ નું ઇનામ, હિતેશ પટેલનો 'સંકલ્પ' અને નસરીન ખાનનું 'વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ'!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"ઇનામની રકમ ગમે તેટલી હોય, પણ જ્યારે વાત સોસાયટીની પ્રતિષ્ઠા અને પડોશીઓ વચ્ચેની સ્પર્ધા પર આવે, ત્યારે દરેક નાગરિકના દિલમાં એક અલગ જ જોશ જાગી જતું હોય છે! સ્વચ્છતા એ માત્ર સરકારી ઝુંબેશ કે ચોપડાનો નિયમ નથી, પણ એ આપણી ગૃહિણીઓની ચીવટ, સોશિયલ વર્કર્સની વિઝનરી સોચ અને સંસ્કારીતાની ખરી ઓળખ છે!"
ઓગસ્ટ મહિનાની શરૂઆતની ગુલાબી સવારમાં જ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન તરફથી આખા શહેરમાં એક ભવ્ય જાહેરાત કરવામાં આવી. શહેરના અખબારોના ફ્રન્ટ પેજ પર અને રેડિયો પર સતત એક જ સમાચાર ગુંજી રહ્યા હતા—"શહેરની સૌથી સ્વચ્છ સોસાયટી સ્પર્ધા"!
જાહેરાતમાં સ્પષ્ટ લખ્યું હતું કે જે સોસાયટી પોતાના કમ્પાઉન્ડ, ગાર્ડન, ડ્રેનેજ સિસ્ટમ અને કચરા વ્યવસ્થાપનમાં પ્રથમ નંબરે આવશે, તેને મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા ₹૫૧,૦૦૦ નો રોકડ પુરસ્કાર, ટ્રોફી અને મેયરના હસ્તે ખાસ 'મોડેલ સોસાયટી'નો ગૌરવવંતો એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવશે.
આ સમાચાર વાંચતા જ આનંદનગર સોસાયટીના ઉત્સાહી સેક્રેટરી હિતેશ પટેલનો ચહેરો ખીલી ઊઠ્યો. એમણે વિલંબ કર્યા વગર તુરંત જ પરિપત્રની કલર પ્રિન્ટ કઢાવી અને સોસાયટીના મેઈન ગેટ પાસે આવેલા નોટિસ બોર્ડ પર ચોંટાડી દીધી. એટલું જ નહીં, એમણે આનંદનગરના વોટ્સએપ ગ્રૂપમાં તાબડતોબ મેસેજ છોડી દીધો અને સાંજે સોસાયટીના ક્લબ હાઉસ કમ્પાઉન્ડમાં ઈમરજન્સી મીટિંગ બોલાવી લીધી.
સાંજ પડતાં જ સોસાયટીના કમ્પાઉન્ડમાં મોટો જમાવડો થઈ ગયો. A-બ્લોકથી લઈને C-બ્લોક સુધીના રહીશો, મહિલાઓ અને બાળકો બધા ઉત્સુકતાથી એકઠા થયા હતા.
હિતેશ પટેલે માઈક હાથમાં લીધું, ગળું સાફ કર્યું અને ઉત્સાહભર્યા અવાજે કહ્યું, "આનંદનગરના ભાઈઓ અને બહેનો! આપણી સોસાયટી સાંસ્કૃતિક પ્રોગ્રામોમાં અને ગરબામાં તો દર વખતે આખા વિસ્તારમાં ફર્સ્ટ આવે જ છે, પણ આ વખતે આપણી સામે એક નવો પડકાર છે. મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન એ ₹૫૧,૦૦૦ નું ઇનામ જાહેર કર્યું છે. આ ઇનામની રકમ કરતાં પણ મોટી વાત આપણી સોસાયટીની ઈજ્જત અને પ્રતિષ્ઠાની છે! આ શીલ્ડ આપણી આનંદનગરમાં જ આવવી જોઈએ!"
કમ્પાઉન્ડમાં તાળીઓનો ગડગડાટ થઈ ગયો. B-બ્લોકના અંકુરભાઈ બોલી ઊઠ્યા, "હિતેશભાઈ! આપણે તો રોજ સવારે કચરો બહાર ફેંકી જ દઈએ છીએ અને સફાઈવાળા ભાઈ સાફ કરી જાય છે, તો પછી આપણે તો ફર્સ્ટ જ આવીશું ને!"
ત્યાં જ સભામાં આગળની ખુરશી પર બેઠેલા સોસાયટીના સૌથી વડીલ અને સિનિયર સિટિઝન ગ્રુપના પ્રમુખ માણેક લાલે પોતાની લાકડી જમીન પર બે વાર ટેકવી અને ઊભા થયા. માણેક કાકાએ ચશ્મા સરખા કરતાં કહ્યું, "દોસ્ત, વાત એટલી સરસ અને સરળ નથી જેટલી તું સમજે છે! માત્ર કમ્પાઉન્ડમાં સાવરણી ફેરવી દેવાથી સોસાયટી સાફ નથી થઈ જતી. કોર્પોરેશન વાળા કચરાના નિકાલની પદ્ધતિ જુએ છે. આપણે દરેક ફ્લેટમાંથી નીકળતા કચરાનું મૂળમાંથી જ વ્યવસ્થાપન કરવું પડશે."
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પણ ચાનો ઘૂંટડો ભરતાં ટેકો આપ્યો, "હા બાવા! માણેકકાકા સાચું કહે છે. જો આપણે ઘરનો કચરો જ સરખો નહીં છૂટો પાડીએ તો આખી સોસાયટીમાં ગંદકી જ રહેશે."
માણેક લાલની વાત ઝીલી લઈને હિતેશ પટેલે તુરંત જ એક નવો અને કડક નિયમ જાહેર કર્યો. એમણે માઈકમાં જાહેરાત કરી, "કાલથી જ આનંદનગરમાં કચરા વર્ગીકરણનો નવો નિયમ લાગુ થાય છે. દરેક ફ્લેટધારકે પોતાના ઘરમાં બે અલગ-અલગ ડસ્ટબિન રાખવાના રહેશે:
૧. લીલું ડસ્ટબિન: જેમાં ભીનો કચરો એટલે કે શાકભાજીના ફોતરાં, વધેલું ભોજન, ફળોની છાલ અને ચાની પત્તી જ નાખવી.
૨. કાળું/સૂકો ડસ્ટબિન: જેમાં પ્લાસ્ટિકની થેલીઓ, કાગળ, કાચ, બોટલો અને કવર જેવો સૂકો કચરો જ મૂકવો."
આ નિયમ સાંભળીને કેટલીક મહિલાઓમાં ગણગણાટ શરૂ થઈ ગયો. પણ હિતેશ પટેલે વાત અહીં જ ન અટકાવી. તેમણે સોસાયટીના જૂના અને વિશ્વાસુ કચરા સંગ્રાહક કેસાજીને સ્ટેજ પર પાસે બોલાવ્યા.
હિતેશ પટેલે કેસાજીના ખભા પર હાથ મૂકીને કડક પણ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં સૂચના આપી, "કેસાજી, સાંભળો! કાલથી સવારે જ્યારે તમે ફ્લેટોમાં કચરો લેવા જાઓ, ત્યારે તમારે બારીકાઈથી જોવાનું. જો કોઈ પણ ફ્લેટવાળા સભ્ય ભીનો અને સૂકો કચરો ભેગો કરીને એક જ થેલીમાં આપે, તો તમારે એ કચરો સ્વીકારવાનો જ નથી! એમના દરવાજે જ કચરો છોડીને આગળ વધતા રહેવાનું!"
કેસાજીએ પોતાની પાઘડી સરખી કરી, માથું ધુણાવ્યું અને થોડા સંકોચ સાથે બોલ્યા, "જેવી સાહેબની આજ્ઞા! હું તો નિયમ પાળીશ, પણ હિતેશ સાહેબ... સોસાયટીમાં કેટલાક સાહેબો બહુ ગુસ્સાવાળા છે. જો કોઈ મારી સાથે ઝઘડો કરશે કે ધમકાવશે તો હું શું કરીશ?"
હિતેશ પટેલે આત્મવિશ્વાસથી કહ્યું, "કેસાજી, તમે ચિંતા ન કરો! જો કોઈ તમારી સાથે ઝઘડો કરે તો સીધો મારો સંપર્ક કરવાનો. કચરા બાબતે કોઈની તાનાશાહી કે આળસ ચલાવી લેવામાં નહીં આવે. આ આનંદનગરની ઈજ્જતનો સવાલ છે!"
અહીં જ સોસાયટીના સક્રિય સોશિયલ વર્કર અને પર્યાવરણપ્રેમી નસરીન ખાન આગળ આવ્યા. નસરીનબેન સોસાયટીના વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ અને એન્વાયર્નમેન્ટ પ્રોજેક્ટ્સની જવાબદારી સંભાળતા હતા.
નસરીન ખાને માઈક હાથમાં લઈને કહ્યું, "હિતેશભાઈનો આ નિર્ણય ઉત્તમ છે, પણ આપણે માત્ર કચરો ઉઘરાવીને અટકી નથી જવું. આપણે આ કચરાનો યોગ્ય નિકાલ કરીને સોસાયટીને જમીની સ્તર પર 'ઝીરો-વેસ્ટ સોસાયટી' બનાવવી પડશે. હું આપણી સોસાયટી માટે બે મોટા પ્રોજેક્ટ શરૂ કરી રહી છું. પહેલું, સોસાયટીના પાછળના કમ્પાઉન્ડમાં આપણે એક 'ઓર્ગેનિક કમ્પોસ્ટ પિટ' (ખાતરનો ખાડો) બનાવીશું. ઘરોમાંથી આવતો બધો જ ભીનો કચરો ત્યાં પ્રોસેસ થશે અને તેમાંથી કુદરતી જૈવિક ખાતર બનશે, જે આપણા ગાર્ડનના છોડવાઓમાં વપરાશે. બીજું, જે સૂકો કચરો ભેગો થશે એમાં પ્લાસ્ટિક અને કાચને રિસાયક્લિંગ માટે મોકલવામાં આવશે."
નસરીન ખાને આખી સોસાયટીના મહિલા મંડળ અને યુવા ગૅંગને સાથે રાખીને ઘેર-ઘેર વર્કશોપ કરી, લોકોને ભીના અને સૂકા કચરાનું મહત્ત્વ સમજાવ્યું અને સફાઈ કામદારોને પ્રોટેક્ટિવ ગિયર્સ પણ પૂરા પાડ્યા. તેમણે દિવસ-રાત એક કરીને સોસાયટીના ગાર્ડન અને ડ્રેનેજ સિસ્ટમનું કાયાકલ્પ કરી નાખ્યું.
આ સાંભળીને 'આનંદ ગૅંગ'ના બાળકો—આર્શવ, અનાયા અને તેમની આખી ટોળી ઉત્સાહમાં આવી ગઈ. બાળકોએ તાળીઓ પાડીને હિતેશ પટેલ અને નસરીન ખાનના આ વિઝનરી નિર્ણયને વધાવી લીધો.
મીટિંગ પૂરી થઈ ત્યારે આખી સોસાયટીમાં એક નવી જ ઊર્જા અને ચર્ચાનો વિષય જામી ચૂક્યો હતો. કિટ્ટી પાર્ટીની મહિલાઓ ઘરના રસોડામાં બે ડસ્ટબિન ગોઠવવાની યોજના બનાવવા લાગી, તો વડીલો ગાર્ડનમાં બેસીને સ્પર્ધા જીતવાની ગણતરીઓ કરવા લાગ્યા.
અને પરિણામ એ આવ્યું કે જ્યારે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની તપાસ ટીમ અને મેયર શ્રી પોતે મૂલ્યાંકન માટે આવ્યા, ત્યારે આનંદનગર સોસાયટીનું અદ્ભુત કચરા વર્ગીકરણ અને નસરીન ખાનનું બનાવેલું કમ્પોસ્ટ પ્લાન્ટ જોઈને દંગ રહી ગયા! કોર્પોરેશને એકમતે આનંદનગર સોસાયટીને શહેરની પ્રથમ ક્રમાંકની 'મોડેલ સ્વચ્છ સોસાયટી' જાહેર કરી અને મેયરના હસ્તે હિતેશ પટેલ, નસરીન ખાન તથા આખી સોસાયટીને **₹૫૧,૦૦૦ નું રોકડ ઇનામ અને ઝળહળતી શીલ્ડ** એનાયત કરવામાં આવી!
આનંદનગર સોસાયટીએ સ્વચ્છતાના આ મહાયજ્ઞમાં જોડાવાનો અને એવોર્ડ જીતવાનો જે દ્રઢ સંકલ્પ લીધો હતો તે સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયો!
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"સ્વચ્છતા એ કોઈ એક વ્યક્તિથી થતું કામ નથી, પણ જ્યારે સેક્રેટરીનો દ્રઢ સંકલ્પ, નસરીન ખાન જેવા સોશિયલ વર્કરની ટેકનિકલ સોચ અને આખી સોસાયટીની એકતા ભેગી થાય છે, ત્યારે ઇનામ અને પ્રતિષ્ઠા આપોઆપ ચાલીને આવે છે! આનંદનગરે આજે સાબિત કરી દીધું કે સાચો ઉત્સવ તો જ ઉજવાય જો આપણું આંગણું અને મન બંને સ્વચ્છ હોય. ₹૫૧,૦૦૦ નું ઇનામ તો એક શરૂઆત છે, ખરી કમાણી તો આપણી એકતા અને આરોગ્યપ્રદ પર્યાવરણ છે!"
