ધ લાસ્ટ ચેપ્ટર : પ્રકરણ ૧૬
આંતરિક તૂટો અને અસ્તિત્વની શૂન્યતા
લદ્દાખના એ નિર્જન અને પથ્થરવાળા આશ્રમની અંદર મળેલી હકીકતોએ પ્રિયાંશના અસ્તિત્વના પાયા હલાવી દીધા હતા. દેવદત્ત શાસ્ત્રીની એ ફાઇલો, ડાયરીઓ અને તેમના કરૂણ અંતની કહાનીએ પ્રિયાંશને અરીસો બતાવી દીધો હતો. જે ડાયરીને તે કોઈ દૈવી વરદાન, કોઈ રહસ્યમય મંત્ર અથવા પોતાના જીવનના ઉદ્ધારક તરીકે જોઈ રહ્યો હતો, તે વાસ્તવિકતામાં વીસ વર્ષ પહેલાં અભિશાપ અને કારકિર્દીના દબાણથી ભાગી છૂટેલા એક લાચાર અને અસહાય યુવાન—દેવદત્ત શાસ્ત્રીના અધૂરા સપનાઓનું કબ્રસ્તાન નીકળી હતી.
પ્રિયાંશના મગજમાં વિચારોનું એક વંટોળિયું સક્રિય થઈ ગયું. તેને અચાનક એવું લાગવા લાગ્યું કે અમદાવાદથી શરૂ થયેલી આ લાંબી અને કઠિન સફર, થારના રણના પંક્ચર્ડ હાઈવે, હિમાચલના દેવદાર વનો, સ્પિતીની બરફીલી ગુફાઓ અને લદ્દાખના આ છેવાડા સુધીની આખી યાત્રા કોઈ રહસ્યમય મિશન નહોતું, પણ માત્ર તેના પોતાના જ મનની એક ભ્રમણા, એક માનસિક વહેમ હતો! તેણે પિતાના સપનાઓ સામે બળવો કર્યો, કૉલેજનો ગોલ્ડ મેડલ છોડ્યો, લાખ્ખો રૂપિયાના પૅકેજને લાત મારી અને કરોડો સવાલોના જવાબ મેળવવા માટે હજારો કિલોમીટરની ઠોકરો ખાધી—પણ આખરે હાથમાં શું આવ્યું? માત્ર એક મૃત વ્યક્તિની ધૂળ ખાતી ડાયરી અને તેના જેવા જ એક ભટકેલા મુસાફરની નિષ્ફળ કહાની!
આ અસહ્ય સત્ય અને અસ્તિત્વની ગાઢ શૂન્યતાનો બોજ પ્રિયાંશનું મન સહન ન કરી શક્યું. તેના અંદરનો આંતરિક બંધારણ તૂટી પડ્યો. તે આશ્રમમાંથી બહાર નીકળીને નજીકના જ એક સપાટ, બરફથી છવાયેલા પહાડની ધાર પર બેસી ગયો.
સાંજ ઢળવાની તૈયારી હતી. આ સમયે પહાડો પર એક અજબ પ્રકારની ઘેરી અને ભારે ઉદાસી છવાઈ જતી હોય છે. સૂર્યના અંતિમ કિરણો પર્વતોની ટોચ પર સોનેરી રેખાઓ બનાવીને ધીમે-ધીમે અદ્રશ્ય થઈ રહ્યા હતા, અને આકાશમાં ધીરે-ધીરે સંધ્યાના ભૂખરા તથા જાંબલી રંગો ફેલાઈ રહ્યા હતા. આ અફાટ અને મૂંગા પહાડોની વચ્ચે ઊભેલી આ ઉદાસી જાણે પ્રિયાંશની પોતાની ભીતરની વેદનાનો જ પડછાયો હતી.
ઠંડો અને સૂકો પવન તેના ગાલને ચીરીને પસાર થઈ રહ્યો હતો, પણ શરીરની ઠંડી કરતાં તેના આત્માની ઠંડી વધુ ભયાનક હતી. પ્રિયાંશના ઘૂંટણ પર માથું મૂકીને બેઠેલા તેના હાથ ધ્રૂજી રહ્યા હતા. અને પછી, વર્ષોથી અંદર રોકી રાખેલો આખો ભાર એક જ ક્ષણમાં બાંધ તોડીને વહી નીકળ્યો. પ્રિયાંશ તે નિર્જન પહાડની ગોદમાં બેસીને નાના બાળકની જેમ ફૂંકી-ફૂંકીને રડી પડ્યો. તેના હૈયાની ચીસો પર્વતોની ખીણોમાં અથડાઈને વિલીન થઈ ગઈ. તેને લાગ્યું કે તેનું જીવન એક એવું સમીકરણ બની ગયું છે જેનો ક્યારેય કોઈ ઉકેલ આવવાનો જ નથી. તે કોણ છે? તે કઈ દિશામાં જઈ રહ્યો છે? આ બધા સવાલોના જવાબમાં માત્ર શૂન્યતા સિવાય કશું જ નહોતું.
માયા, જે આખી ઘટના દરમિયાન ચૂપચાપ તેની સાથે જ હતી, તે ધીમા પગલે આગળ આવી. તેણે પ્રિયાંશના ધ્રૂજતા ખભા પર પોતાનો હાથ મૂક્યો. તે જાણતી હતી કે આ ક્ષણે શબ્દો કોઈ રાહત નહીં આપી શકે, છતાં તેણે પ્રિયાંશની આંખમાં આંખ પરોવીને એક એવું સત્ય કહ્યું જેણે પ્રિયાંશના અંદરના અંધારાને ચીરી નાખ્યું:
"ગુરુ ખોટો હતો તો શું થયું પ્રિયાંશ? રસ્તો તો તું જ ચાલીને આવ્યો ને? પગલાં તો તારા જ પડ્યાં છે!" —માયાનો આ અવાજ તે પર્વતોના શૂન્યવકાશમાં એક ગૂંજ બનીને ફેલાઈ ગયો.
માયાએ આગળ સમજાવતા કહ્યું, "દેવદત્ત શાસ્ત્રી કોણ હતો, કેમ હાર્યો, એનો ઇતિહાસ શું હતો—એ મહત્વનું નથી. મહત્વનું એ છે કે તું અમદાવાદથી અહીં સુધી પહોંચવા માટે જે જીવ્યો છે, જેણે આ સફરની ધૂળ ફાકી છે, જેણે ઠંડી સહન કરી છે અને આ પહાડોના શ્વાસને અનુભવ્યા છે—એ તારો પોતાનો અનુભવ છે. રસ્તો કદાચ કોઈ બીજાનો નકશાવાળો હોઈ શકે, પણ એ રસ્તા પર ચાલવાના રુંવાડા તો તારા પોતાના જ ઊભા થયા છે ને? તું દેવદત્ત નથી, પ્રિયાંશ! તું તારી પોતાની વાર્તાનો લેખક છે!"
માયાની આ વાત પ્રિયાંશના હૃદયમાં ઊંડે સુધી ઉતરી ગઈ. તેણે ઊંચે જોયું. આકાશમાં હવે સંધ્યાના અંધારા વચ્ચે એક પહેલો તેજસ્વી તારો ઝળહળી ઉઠ્યો હતો. એ એકમાત્ર તારો જાણે તેને આખી કાયનાતમાં કોઈ અજાણી અડગતા અને આશાનો સંદેશ આપી રહ્યો હતો. પ્રિયાંશે પોતાના આંસુ લૂછ્યા. તેના ચહેરા પર ભલે હજુ થાક હતો, પણ અંદરનો એ અસમંજસ અને ડર હવે ધીમે-ધીમે ઓગળી રહ્યો હતો.
રાત્રિ ગાઢ બનતી ગઈ. પહાડો પર ઠંડીનું સામ્રાજ્ય વધુ આક્રમક બન્યું. પ્રિયાંશ અને માયા ફરીથી આશ્રમની અંદર આવ્યા. લાકડાની સગડીમાં સળગતા અંગારા હવે હૂંફ આપી રહ્યા હતા. પ્રિયાંશે ટેબલ પર પોતાની એ કાળી ડાયરી ખોલીને મૂકી દીધી હતી અને પોતે લાકડાના પાટિયા પર સૂવાની તૈયારી કરી રહ્યો હતો.
બહાર પવનોનો અવાજ ભયાનક રીતે વધી ગયો હતો. અચાનક... રૂમની અંદર એક અજીબ ચમત્કાર થયો!
બંધ બારીઓમાંથી અંદર આવેલી પવનની એક તેજ અને તીવ્ર લહેરે ટેબલ પર ખુલ્લી પડેલી એ ડાયરીના પાનાઓને જોર-જોરથી ફફડાવવા લાગી. પાનાં ‘ભર્ર... ભર્ર...’ કરતાં ઝડપથી પલટાવા લાગ્યા. પ્રિયાંશ ઊભો થઈને ડાયરી બંધ કરવા ગયો, પણ તે પહેલાં જ પવનના એક આંચકાથી ડાયરીનું એક તદ્દન નવું, કોરું અને અદ્રશ્ય પાનું—જે અત્યાર સુધી ક્યારેય દેખાયું નહોતું—તે ડાયરીના ગૂંચવાયેલા સંતુલનમાંથી બહાર નીકળીને ફર્ષ પર સરકી ગયું!
પ્રિયાંશે ઝૂકીને એ કાગળનો ટુકડો હાથમાં લીધો.
જ્યારે તેણે એ નવા પાના પર નજર નાખી, ત્યારે તેના શ્વાસ એક ક્ષણ માટે થંભી ગયા અને તેની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. તે પાના પર કોઈ બીજાના નહીં, પણ તદ્દન તાજા અને પ્રિયાંશના પોતાના જ હસ્તાક્ષરમાં કાલની તારીખ લખેલી હતી!
અને એ તારીખની નીચે પ્રિયાંશના જ હાથે લખાયેલું એકમાત્ર વાક્ય સ્પષ્ટ ચમકી રહ્યું હતું:
"આજે અંત નથી, આજથી જ અસલી પ્રકરણ શરૂ થાય છે."
પ્રિયાંશ અને માયા બંને સ્તબ્ધ થઈને એ કાગળ સામે જોઈ રહ્યા. આ સમયની રમત હતી, કે પછી પ્રિયાંશના પોતાના જ ભવિષ્યનો એક અદ્રશ્ય સંદેશ?
બહાર આકાશમાં ચમકતો પહેલો તારો હવે વધુ તેજસ્વી બની ચૂક્યો હતો... ‘ધ લાસ્ટ ચેપ્ટર’ નો અંત અહીં નહોતો થતો, પણ એક નવી, અનંત અને અસીમ સફરના ઉઘાડ તરફ તે પહેલું કદમ મૂકી ચૂક્યો હતો!