ભક્તિની ભીડમાં છુપાયેલું એક રહસ્ય
અમદાવાદની અષાઢી દૂજ એટલે ભક્તિ, શ્રદ્ધા અને જનમેદનીનો મહાસાગર. વર્ષોથી ચાલી આવતી જગન્નાથજીની રથયાત્રાના દિવસે આખું શહેર જાણે ‘જય રણછોડ, માખણચોર’ના નારાઓથી ગુંજી ઉઠતું હતું. જમાલપુર મંદિરની બહાર લાખોની ભીડ ઉમટી પડી હતી. હવામાં ભીની માટીની સુગંધ, પ્રસાદની લહાણી, લાઉડસ્પીકર પર વાગતા ભજનો અને કરતબો બતાવતા અખાડાના યુવાનો—ચારેય તરફ બસ એક જ ઉત્સાહ હતો.
પરંતુ, ગાયકવાડ હવેલી સ્થિત ક્રાઈમ બ્રાન્ચની ઓફિસમાં વાતાવરણ આનાથી તદ્દન વિપરીત અને ગંભીર હતું.
ક્રાઈમ બ્રાન્ચના ડીવાયએસપી અતુલ પોતાના ટેબલ પર નકશો ફેલાવીને બેઠા હતા. તેમની નજર રથયાત્રાના રૂટ—ખાડિયા, કાલુપુર, દરિયાપુર અને શાહપુર જેવા સંવેદનશીલ વિસ્તારો પર ફરતી હતી. બરાબર એ જ સમયે અતુલના અંગત મોબાઈલ પર એક અજાણ્યા નંબરથી ફોન આવ્યો. અતુલ તરત જ ઊભા થઈને કેબિનનો દરવાજો બંધ કરી દીધો.
"હા, બોલ. શું અપડેટ છે?" અતુલે ધીમા પણ મક્કમ અવાજે પૂછ્યું.
સામે છેડે ક્રાઈમ બ્રાન્ચનો સૌથી જૂનો અને વિશ્વાસુ ખબરી ‘શાહરૂખ’ (બદલાયેલું નામ) હતો. તેનો અવાજ ધ્રૂજી રહ્યો હતો: "સાહેબ, બહુ મોટી આફત આવી શકે છે. મહારાષ્ટ્રથી એક ખતરનાક ટોળકી અમદાવાદમાં ઘૂસી ગઈ છે. આ એ જ ૫ થી વધુ લોકોની ગેંગ છે, જે વર્ષો પહેલા મુંબઈ બોમ્બ બ્લાસ્ટના કેસમાં પકડાઈ હતી, પણ પાકા પુરાવાના અભાવે કોર્ટે તેમને જામીન પર છોડી દીધા હતા. સાહેબ, તેઓ કાલે રાત્રે જ કાલુપુર સ્ટેશન થઈને શહેરમાં આવ્યા છે અને અત્યારે રથયાત્રાની ભીડમાં જ ક્યાંક છે."
અતુલના કાન ઊભા થઈ ગયા. રથયાત્રામાં લાખો લોકોની સુરક્ષાનો સવાલ હતો. જો મુંબઈ બ્લાસ્ટ સાથે સંકળાયેલી ટોળકી અહીં હોય, તો કોઈ મોટો આતંકી પ્લાન હોઈ શકે છે.
"તેમનો હેતુ શું છે? કોઈ હથિયાર કે વિસ્ફોટક છે તેમની પાસે?" અતુલે પૂછ્યું.
"એ નથી ખબર સાહેબ, પણ તેઓ બહુ શંકાસ્પદ રીતે રથયાત્રાના રૂટ તરફ જ આગળ વધી રહ્યા છે," ખબરીએ માહિતી આપીને ફોન કાપી નાખ્યો.
ડીવાયએસપી અતુલ એક પણ સેકન્ડ બગાડ્યા વિના સીધા જ પોલીસ કમિશનર (CP) ની ઓફિસે પહોંચ્યા. કમિશનર સાહેબ સીસીટીવી સ્ક્રીન પર આખી રથયાત્રાનું લાઈવ મોનિટરિંગ કરી રહ્યા હતા.
અતુલે કેબિનમાં જઈને આખી વાત કહી: "સર, મહારાષ્ટ્રની એ જ સ્લીપર સેલ કે શંકાસ્પદ ટોળકી અમદાવાદમાં છે જે મુંબઈ બ્લાસ્ટમાં સંડોવાયેલી હતી. આપણી ટીમ બંદોબસ્તમાં છે, પણ આપણે કોઈ મોટો જોખમ ન લઈ શકીએ. તેઓ કયા પ્લાન સાથે આવ્યા છે તે જાણવું જરૂરી છે."
પોલીસ કમિશનરે ગંભીરતાથી વિચાર્યું અને ટેબલ પર હાથ પછાડીને કહ્યું, "અતુલ, આજે રથયાત્રાનો પવિત્ર દિવસ છે. શહેરમાં એક ફટાકડો પણ ન ફૂટવો જોઈએ. ભીડમાં ગભરાટ (Panic) ન ફેલાવવો જોઈએ, નહિતર નાસભાગ મચી જશે. તું તારી સ્પેશિયલ ટીમ તૈયાર કર. આપણે મોર્ડન ટેક્નોલોજી અને હ્યુમન ઈન્ટેલિજન્સ બંનેનો સાથે ઉપયોગ કરવો પડશે."
કમિશનરની પરવાનગી મળતા જ અતુલે સૌથી પહેલું કામ મુંબઈ એન્ટી-ટેરરિઝમ સ્ક્વોડ (ATS) અને મુંબઈ ક્રાઈમ બ્રાન્ચનો સંપર્ક કરવાનું કર્યું. ડિજિટલ માધ્યમથી મુંબઈ પોલીસ પાસેથી એ પાંચેય આરોપીઓના જૂના ફોટા, ફિંગરપ્રિન્ટ્સ, મોડસ ઓપરેન્ડી (ગુનો કરવાની રીત) અને છેલ્લે એક્ટિવ થયેલા મોબાઈલ નંબરોનો તમામ ડેટા ઈમેલ અને વોટ્સએપ દ્વારા મંગાવી લેવામાં આવ્યો.
પાંચેયના નામ હતા: સલીમ લંગડા, ઈમરાન કાણા, અસલમ ઝેરી, અબ્બાસ અને ફિરોઝ. મુંબઈથી આવેલા ડેટા અને ફોટોગ્રાફ્સ ગુપ્ત રીતે રથયાત્રાના રૂટ પર તૈનાત તમામ ઉચ્ચ અધિકારીઓના ટેબ્લેટ અને મોબાઈલ સ્ક્રીન પર મોકલી દેવાયા.
હવે સમય હતો એક્શનનો. અમદાવાદ ક્રાઈમ બ્રાન્ચે રથયાત્રાના કંટ્રોલ રૂમને એક હાઈટેક વોર-રૂમમાં ફેરવી નાખ્યો.
અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના સ્માર્ટ સિટી પ્રોજેક્ટ હેઠળ રથયાત્રાના આખા રૂટ પર ૫૦૦થી વધુ હાઈ-ડેફિનેશન સીસીટીવી કેમેરા લગાવેલા હતા. ક્રાઈમ બ્રાન્ચના ટેકનિકલ સેલે મુંબઈથી મળેલા પાંચેય આરોપીઓના ફોટા કમ્પ્યુટર સોફ્ટવેરમાં અપલોડ કરી દીધા. ફેસ રેકગ્નિશન સિસ્ટમ આખી ભીડમાંથી એ પાંચ ચહેરાઓને શોધવા માટે સેકન્ડના હજારમાં ભાગમાં સ્કેનિંગ કરવા લાગી.
દરિયાપુર અને ખાડિયાની સાંકડી ગલીઓ જ્યાં કેમેરા નહોતા પહોંચી શકતા, ત્યાં ડીવાયએસપી અતુલે ૬ હાઈ-ટેક થર્મલ ઈમેજિંગ ડ્રોન હવામાં વહેતા મૂક્યા. આ ડ્રોન હવામાંથી જ શંકાસ્પદ હલચલ, બેગ લઈને ફરતા લોકો અને અસાધારણ ભીડ પર નજર રાખી રહ્યા હતા.
લાખોની ભીડમાં માત્ર ટેકનોલોજી પૂરતી નહોતી. અતુલે પોતાની ‘ખુફિયા ટીમ’ના પચાસથી વધુ જવાનોને સાદા કપડામાં (ટી-શર્ટ, જીન્સ અને માથે તિલક લગાવીને જગન્નાથજીના ભક્તોના વેશમાં) ભીડમાં ઉતારી દીધા. આ ઉપરાંત, રથયાત્રાના સત્તાવાર ૧૦૦ જેટલા શાંતિ સમિતિના વોલન્ટિયર્સ (સ્વયંસેવકો) ને પણ કાનમાં બ્લૂટૂથ આપીને શંકાસ્પદ લોકો પર નજર રાખવા માટે એલર્ટ કરી દેવાયા.
બપોરના ત્રણ વાગ્યા હતા. રથયાત્રા સરસપુરથી પરત ફરી રહી હતી. ભીડ ચરમસીમાએ હતી. લોકો ધાબા પરથી ફૂલોનો વરસાદ કરી રહ્યા હતા.
ડીવાયએસપી અતુલના કપાળ પર ચિંતાની રેખાઓ સ્પષ્ટ થઈ ગઈ અને પરસેવાની બૂંદો જામી ગઈ. સમય ખૂબ જ ઓછો હતો. રથ જેમ જેમ આગળ વધતો હતો, તેમ તેમ અતુલનું ટેન્શન સ્પ્રિંગની જેમ ખેંચાઈ રહ્યું હતું. લાખોની આ ભીડમાં જો કોઈ નાની અમથી અછનીય ઘટના પણ બને, તો નાસભાગ મચી જાય અને પળવારમાં બધું તબાહ થઈ શકે છે. લાખો માસૂમ શ્રદ્ધાળુઓની જિંદગી અત્યારે ક્રાઈમ બ્રાન્ચની આ નાની ટીમની ક્ષમતા પર ટકેલી હતી.
બરાબર એ જ સમયે ક્રાઈમ બ્રાન્ચના વોર રૂમમાં કમ્પ્યુટરે જોરથી બીપ (Beep) અવાજ કર્યો. કાલુપુર સર્કલ પાસે લાગેલા કેમેરા નંબર ૪૨એ એક ચહેરો પકડ્યો હતો. સોફ્ટવેરે બતાવ્યું: **"Match Found - 92% - Imran Kana."**
"સર! ટાર્ગેટ લોકેટ થઈ ગયો છે!" ઓપરેટરે બૂમ પાડી.
કંટ્રોલ રૂમમાંથી ડ્રોન ઓપરેટરનો અવાજ વાયરલેસ પર ગુંજ્યો: "સર, રથ હવે સરસપુરથી નીકળીને કાલુપુર સર્કલ તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. ભીડ બેકાબૂ થઈ રહી છે. ટાર્ગેટ ટોળકી રથની બિલકુલ નજીક પહોંચવાનો પ્રયત્ન કરી રહી છે!"
ડીવાયએસપી અતુલે સ્ક્રીન પર જોયું. ઈમરાન કાણા એક પીળા કલરના શર્ટમાં ભીડની વચ્ચે ઘૂસી રહ્યો હતો. તેની પાછળ બીજા ચાર લોકો પણ હતા. તેઓ ખૂબ જ સાવધાનીથી લોકોના ખિસ્સા અને બેગ તરફ નજર રાખી રહ્યા હતા.
"તેમની હિલચાલ બહુ વિચિત્ર છે, સર. તેઓ રથ તરફ નથી જતા, પણ લોકોની આસપાસ ઘેરો બનાવી રહ્યા છે," અતુલે કમિશનરને ફોન પર જણાવ્યું.
"બધા પોઝિશન લો! કોઈપણ ભોગે રથ સુધી આ ટોળકી ન પહોંચવી જોઈએ!" અતુલે ભીડની ચીચિયારીઓ વચ્ચે વાયરલેસમાં મક્કમ પણ ધ્રૂજતા અવાજે ઓર્ડર આપ્યો.
કમિશનરે આદેશ આપ્યો, "અતુલ, કોઈ હથિયાર ન નીકળે. સાદા કપડાના જવાનોને કહો કે તેમને ચારેય તરફથી ઘેરી લે. હું ડ્રોનથી લાઈવ ટ્રેક કરું છું."
અતુલે વાયરલેસ પર મેસેજ છોડ્યો: "ઓપરેશન રથ. કાલુપુર સર્કલ, પીળો શર્ટ, ચાર સાથીદારો. શૂટિંગ નહિ, સાયલન્ટ ટ્રેકિંગ. ગો!"
આસપાસનું વાતાવરણ ભક્તિના ચરમસીમાએ હતું. હજારો ભક્તો એકસાથે કૂદી-કૂદીને હાથ ઊંચા કરીને નારા લગાવી રહ્યા હતા—"જય રણછોડ, માખણચોર..." ભક્તોના આ અદભુત ઉત્સાહ અને ગગનભેદી નારાઓની વચ્ચે અતુલનું હૃદય જોરજોરથી ધબકી રહ્યું હતું. એક તરફ દેશના સૌથી મોટો તહેવારનો આનંદ હતો અને બીજી તરફ અંદર સળગતો આતંકનો ગર્ભિત ડર. અતુલે રથ તરફ જોયું, સોનાના આભૂષણોથી સજ્જ ભગવાન જગન્નાથની મૂર્તિ દેખાઈ રહી હતી. અતુલે મનોમન વિનંતી કરી: "હે નાથ! હે જગન્નાથ! આજે આ લાખો ભક્તોની લાજ રાખજે. કોઈ અનર્થ ન થવા દેતો બાપ!"
અતુલ પોતે સાદા કપડામાં ભીડ ચીરીને આગળ વધ્યા. ડ્રોન સતત તે ટોળકીની ઉપર જ ફરી રહ્યું હતું અને તેનું લાઈવ કો-ઓર્ડિનેશન અતુલના કાનમાં લાગેલા વાયરલેસ ઈયરફોન પર મળી રહ્યું હતું: *"સર, ટાર્ગેટ ડાબી ગલી તરફ વળ્યો છે... તેઓ એક સ્ત્રીની હેન્ડબેગની નજીક જઈ રહ્યા છે..."
દરમિયાન, સાદા કપડામાં ભીડની અંદર ઘૂસેલી ક્રાઈમ બ્રાન્ચની ટીમને ગૂંગળામણ થવા લાગી હતી. અસહ્ય ગરમી, ભીના ચીકણા બદન અને લોકોના ધક્કા-મુક્કી વચ્ચે ટીમ ના જવાનોને પરસેવો વળી ગયો હતો. શ્વાસ લેવો પણ મુશ્કેલ હતો, છતાં તેમની નજર પેલા પીળા શર્ટવાળા ઈમરાન કાણા અને તેના સાથીદારો પરથી હટતી નહોતી.
"સર! ટાર્ગેટ નંબર ૩ એ ગજવામાં હાથ નાખ્યો છે! કંઈક કાઢી રહ્યો છે!" કાનમાં લાગેલા બ્લૂટૂથમાંથી જવાનનો હાંફતો અવાજ આવ્યો.
અતુલની સિક્સથ સેન્સ જાગી ગઈ. શોર્ટ ટાઈમ હતો, હવે જો એક સેકન્ડની પણ વાર કરી તો મોડું થઈ જશે. "એટેક! નાવ!" અતુલે રાડ પાડી.
અચાનક અતુલે જોયું કે સલીમ લંગડાએ એક દર્શનાર્થીના ખિસ્સામાંથી પાકીટ સેરવી લીધું!
અતુલ ચોંકી ગયા. મુંબઈ બ્લાસ્ટના કથિત આતંકીઓ અહીં આવીને પાકીટ મારી રહ્યા છે? પણ આ કોઈ મોટી ચાલ પણ હોઈ શકે છે—કદાચ ભીડનું ધ્યાન ભટકાવવા માટે!
જેવા એ પાંચેય જણા બીજી ગલીમાં ભીડનો લાભ લઈને સરકવાનો પ્રયત્ન કરવા ગયા, ત્યાં જ ક્રાઈમ બ્રાન્ચના કમાન્ડો અને વોલન્ટિયર્સે ‘જય રણછોડ’ના નારા લગાવતા લગાવતા તેમને ચારેય તરફથી એવા ઘેરી લીધા કે તેમને ભાગવાની એક ઈંચ જગ્યા ન મળી.
અતુલે આગળ વધીને સલીમનો કોલર પકડ્યો અને કાનમાં પિસ્તોલ લગાવી દીધી: "શાંતિથી ગાડીમાં બેસી જાવ, નહિતર એક પણ જીવતો મહારાષ્ટ્ર નહિ પહોંચે."
ટોળકીના પાંચેય સભ્યોના ચહેરા પર મોતનો પસીનો વળી ગયો. આજુબાજુની ભીડને ખબર પણ ન પડી કે ભક્તિના માહોલ વચ્ચે પોલીસે આટલું મોટું ઓપરેશન સેકન્ડોમાં પૂરું કરી દીધું હતું. પાંચેયને તાત્કાલિક ક્રાઈમ બ્રાન્ચની ગુપ્ત વેનમાં નાખીને ઓફિસે લાવવામાં આવ્યા.
ક્રાઈમ બ્રાન્ચના લોકઅપમાં પાંચેય આરોપીઓ ધ્રૂજી રહ્યા હતા. ત્રીજા ડીગ્રીના ડરથી તેઓ પહેલા જ ગભરાઈ ગયા હતા. ડીવાયએસપી અતુલ અને પોલીસ કમિશનર કેબિનમાં દાખલ થયા. ટેબલ પર મુંબઈ બ્લાસ્ટની ફાઈલો પડી હતી.
અતુલે ટેબલ પર હાથ પછાડતા પૂછ્યું, "બોલો! અમદાવાદમાં શું પ્લાન હતો? બોમ્બ ક્યાં પ્લાન્ટ કરવાનો હતો? તમારી સાથે બીજું કોણ કોણ સામેલ છે?"
સલીમ લંગડો રડવા લાગ્યો અને હાથ જોડીને બોલ્યો, "સાહેબ! અલ્લાહના સમ, કોઈ બોમ્બ-બોમ્બ નથી! અમે કોઈ આતંકવાદી નથી સાહેબ!"
"જૂઠું ન બોલ! મુંબઈ બ્લાસ્ટ કેસમાં તમારું નામ છે!" કમિશનરે ગર્જના કરી.
"સાહેબ, એ તો વર્ષો પહેલા પોલીસે અમને શંકાના આધારે પકડ્યા હતા, પણ કોર્ટે અમને નિર્દોષ છોડી દીધા કારણ કે અમારો એ બ્લાસ્ટ સાથે કોઈ સંબંધ જ નહોતો. પણ એ કેસના લીધે મુંબઈમાં અમને કોઈ કામ ધંધો નથી આપતું. અમારી આખી જિંદગી બરબાદ થઈ ગઈ. જીવવા માટે અમે ખિસ્સા કાતરું (Pickpockets) બની ગયા સાહેબ!" અસલમે રડતા રડતા ખુલાસો કર્યો.
"તો અમદાવાદ કેમ આવ્યા?" અતુલે કડકાઈથી પૂછ્યું.
ઈમરાન કાણાએ ગજવામાંથી ચોરેલા પાંચ પાકીટ ટેબલ પર મૂકતા કહ્યું, "સાહેબ, મહારાષ્ટ્રમાં બહુ મંદી હતી. અમને ખબર પડી કે અમદાવાદમાં જગન્નાથજીની રથયાત્રા છે અને ત્યાં લાખોની ભીડ ભેગી થાય છે. ભીડમાં ખિસ્સા કાપવાનું બહુ આસાન હોય છે. અમે અહીં કોઈ બ્લાસ્ટ કરવા નહોતા આવ્યા, અમે તો બસ તહેવારની ભીડમાં લોકોના ખિસ્સા સાફ કરીને ચાર પૈસા કમાવવા આવ્યા હતા સાહેબ! અમને માફ કરી દો!"
પોલીસ કમિશનર અને અતુલે એકબીજા સામે જોયું. ક્રાઈમ બ્રાન્ચની ટેકનિકલ ટીમે તરત જ તેમની બેગ અને સામાનની તલાશી લીધી, જેમાં માત્ર થોડા કપડાં, ટ્રેનની ટિકિટો અને ચોરેલા પાકીટ સિવાય કોઈ જ વાંધાજનક સામગ્રી કે વિસ્ફોટક ન મળ્યા. મુંબઈ પોલીસ સાથે ફરીથી ક્રોસ-વેરિફિકેશન કરતા ખબર પડી કે જેલમાંથી છૂટ્યા પછી આ લોકો ખરેખર નાની-મોટી ચોરીઓના ગુનામાં જ સંકળાયેલા હતા.
ડીવાયએસપી અતુલના ચહેરા પર એક હળવું સ્મિત આવી ગયું. જે કેસ સવારે એક ભયાનક આતંકી ષડયંત્ર લાગતો હતો, તે માત્ર એક નાની ખિસ્સાકાતરૂ ગેંગની ધરપકડમાં પરિણમ્યો હતો. અમદાવાદ પરનો મોટો ખતરો ટળી ગયો હતો.
પોલીસ કમિશનરે અતુલની પીઠ થાબડી: "વેલ ડન, અતુલ! ભલે તેઓ ખિસ્સાકાતરુ નીકળ્યા, પણ તારી સતર્કતા, આધુનિક ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ અને ત્વરિત પ્લાનિંગના કારણે રથયાત્રા એકદમ સુરક્ષિત રહી."
સાંજ પડી ચૂકી હતી. ભગવાન જગન્નાથજીનો રથ સુખરૂપ નિજ મંદિરે પરત ફરી રહ્યો હતો. આખું અમદાવાદ ઉત્સાહ અને આનંદથી ગરબે ઘૂમી રહ્યું હતું. ક્રાઈમ બ્રાન્ચની ઓફિસની બહાર નીકળીને અતુલે આકાશ તરફ જોયું અને મનોમન બોલ્યા—*"જય જગન્નાથ!"* એક મોટો હાશકારો અનુભવતા તેમણે રથયાત્રાના સફળ બંદોબસ્તની ડાયરીમાં વિજયની નોંધ કરી.
અતુલ ટેબલ પરથી ઊભા થયા અને વાયરલેસ સેટ હાથમાં લીધો. આખી રથયાત્રાના રૂટ પર તૈનાત ક્રાઈમ બ્રાન્ચ અને કંટ્રોલ રૂમની ટીમના વાયરલેસ એકસાથે ગુંજી ઉઠ્યા.
અતુલે ગળગળા પણ ગર્વભર્યા અવાજે મેસેજ બ્રોડકાસ્ટ કર્યો: "ટૂ ઓલ સ્ટેશન્સ એન્ડ ઓલ ટીમ્સ... ઓપરેશન સક્સેસફુલ. મોટો ખતરો ટળી ગયો છે. કોઈ અછનીય ઘટના નથી બની. ટીમ રિલીવ્ડ! જય જગન્નાથ!"
જેવા વાયરલેસ પર "જય જગન્નાથ" ના શબ્દો સંભળાયા, કંટ્રોલ રૂમથી લઈને ખાડિયા અને કાલુપુરની ગલીઓમાં સાદા કપડામાં ફરેલા જવાનોના ચહેરા ખીલી ઉઠ્યા. બધાએ એકબીજાને તાળીઓ આપી, ગળે મળ્યા.
અતુલ ઓફિસની ગેલેરીમાં આવ્યા. દૂર ક્ષિતિજે ભગવાન જગન્નાથનો રથ ધીમે-ધીમે મનમોહક રોશની વચ્ચે નીજ મંદિર તરફ આગળ વધી રહ્યો હતો. અતુલે હાથ જોડી, આંખો બંધ કરી ભગવાનનો કોટી કોટી આભાર માન્યો કે તેમણે આખા શહેરને અને તેમની ટીમને એક મોટી આફતમાંથી ઉગારી લીધી. સાંજની આરતીના ઘંટારવ સાથે આખું અમદાવાદ ભક્તિના સાગરમાં ડૂબેલું હતું, અને પોલીસની આ અદ્રશ્ય દીવાલના કારણે લાખો લોકો આજે શાંતિથી ઊંઘવાના હતા.
