ભાગ ૯: કપટની જાળ અને કપડાંની ચોરી
“વેરીને વેરથી ન મારવો, મારવો કરીને હેત,
વિશ્વાસે વહાણ ડૂબાડવું, ઈ તો પાપીનું છે ખેત.
સુગંધ શોધીને સાવજ ગયો, પણ મળી લોખંડી જાળ,
પ્રેમની કેડીએ પથરાયા, આજે કપટના કાળ!”
સમય: બીજા દિવસની સાંજ અને મધરાત
સ્થળ: નેસડાનો પાછલો વાડો અને કનકાઈનું બિહામણું જંગલ
ગીરના જંગલમાં સાંજ પડવી એટલે માત્ર સૂરજનું આથમવું નહીં, પણ એક આખી સૃષ્ટિનું બદલાવું. પક્ષીઓનો કલરવ શમી જાય અને તમરાંનું સંગીત શરૂ થાય. પણ નેસડામાં આજે એક માણસની આંખમાં સૂરજ આથમ્યો નહોતો; ત્યાં તો લાલચની આગ ભભૂકતી હતી.
મંગલ.
કાનજી અને કેસરીનું મિલન જોઈને મંગલના મગજમાં જે શેતાની કીડો સળવળ્યો હતો, તે હવે એક ભયાનક યોજનામાં ફેરવાઈ ગયો હતો. તે જાણતો હતો કે કનકાઈના જંગલમાં પેલા ‘સોનેરી રાક્ષસ’ને પકડવો એ યમરાજના મોઢામાં હાથ નાખવા જેવું છે. બંદૂકની ગોળીથી તે મરી શકે, પણ વિદેશી ગ્રાહકને તો જીવતો સાવજ જોઈતો હતો. અને જીવતો પકડવા માટે શિકારીની નહીં, પણ દગાખોરની જરૂર હતી.
“સાવજ કાનિયાને પ્રેમ કરે છે... કાનિયાની ગંધ ઓળખે છે...” મંગલ પોતાના ઓરડામાં આંટા મારતો બબડતો હતો. “તો બસ, સાવજને કાનિયો જ આપી દઈએ! કાનિયો નહીં, તો કાનિયાનો પડછાયો તો ચાલશે ને!”
સાંજના સમયે, જ્યારે નેસડાની બધી સ્ત્રીઓ અને પુરુષો ઢોર દોહવામાં વ્યસ્ત હતા, ત્યારે મંગલ દબાતા પગે કાનજીના ઘરની પાછળ ગયો. ત્યાં વાડાની વાડ પર કાનજીના કપડાં સુકાતા હતા.
એક મેલું, પરસેવાથી રેબઝેબ થયેલું કેડિયું અને એક ફાટેલી પછેડી.
સામાન્ય માણસ માટે આ ચીંથરાં હતા, પણ મંગલ માટે આ સોનાની ચાવી હતી. આ કપડાંમાં કાનજીના શરીરની, તેના પરસેવાની અને તેના અસ્તિત્વની ગંધ હતી — એ જ ગંધ જે પેલા વનરાજે સાત વર્ષ સુધી પોતાના સ્મરણમાં સાચવી રાખી હતી.
મંગલે આજુબાજુ નજર દોડાવી. કોઈ નહોતું.
તેણે બિલાડીની જેમ તરાપ મારી અને વાડ પરથી કાનજીનું કેડિયું અને પછેડી ખેંચી લીધાં. તેને એક કોથળામાં ભર્યાં અને ત્યાંથી સરકી ગયો.
“કાનિયા...” મંગલના ચહેરા પર કુટિલ સ્મિત હતું. “તારાં આ મેલાં લૂગડાં આજે લાખો રૂપિયા કમાઈ આપશે. તારો પ્રેમ જ તારા ભાઈબંધનો કાળ બનશે.”
સમય: મધરાતનો સુમસામ પ્રહર
સ્થળ: કનકાઈના જંગલનો ‘ગીદડ-નાળા’ વિસ્તાર
રાતનો અંધકાર ગીરના જંગલ પર કોઈ કાળા નાગની ફેણની જેમ પથરાઈ ગયો હતો. આકાશમાં વાદળો હતા એટલે તારા પણ દેખાતા નહોતા. આ ઘનઘોર અંધારામાં, જંગલના કાયદા મુજબ શિકાર અને શિકારી બંને જાગતા હતા.
મંગલ અને તેના બે વિશ્વાસુ સાગરીતો (જે શહેરથી આવ્યા હતા અને પીંજરું લાવ્યા હતા) એક જીપ લઈને ચોરીછૂપીથી જંગલની હદમાં ઘૂસ્યા હતા. જીપને દૂર રાખીને તેઓ પગપાળા ગીદડ-નાળા પાસે પહોંચ્યા. આ એ જ રસ્તો હતો જ્યાંથી કેસરી પાણી પીવા આવતો હતો.
“અહીં જ...” મંગલે ધીમેથી આદેશ આપ્યો. “આ ઝાડની નીચે.”
તેમણે જમીન પર સૂકાં પાંદડાં હટાવ્યાં. ત્યાં એક મોટો ખાડો ખોદ્યો. અને એ ખાડામાં એક લોખંડનું રાક્ષસી યંત્ર મૂક્યું — ‘ઝડબો’!
આ ઝડબો કોઈ સામાન્ય નહોતો. તેમાં લોખંડના બે મોટા અર્ધચંદ્રાકાર જડબાં હતાં, જેમાં મગરના દાંત જેવા અણીદાર સળિયા હતાં. તેની સ્પ્રિંગ એટલી શક્તિશાળી હતી કે હાથીનો પગ પણ આવે તો તે ભાંગી નાખે.
મંગલે ઝડબાને ખુલ્લો કર્યો અને તેને પાંદડાં અને માટીથી એવી રીતે ઢાંકી દીધો કે કોઈને ખબર પણ ન પડે કે નીચે મોત છુપાયેલું છે.
અને પછી...
મંગલે પેલો કોથળો ખોલ્યો.
તેમાંથી કાનજીનું પરસેવાવાળું કેડિયું અને પછેડી કાઢ્યાં. તેણે એ કપડાંને પેલા ઝડબાની બરાબર પાછળ, એક ઝાડના થડ સાથે લટકાવ્યાં. પવનની લહેર આવે એટલે એ કપડાં હલે અને તેમાંથી કાનજીની ગંધ ચારે તરફ ફેલાય.
“હવે ખેલ જુઓ,” મંગલ ઝાડ ઉપર બનાવેલા મચાન પર ચડી ગયો. તેના હાથમાં બેહોશ કરવાની દવાની બંદૂક હતી. “જેવો એ સિંહ આ ગંધ પારખીને અહીં આવશે, અને આ લૂગડાં સૂંઘવા જશે... એટલે એનો પગ પેલા ઝડબામાં પડશે. ખટાક! અને પછી આપણું કામ તમામ.”
જંગલ શાંત હતું. માત્ર પવનનો સુસવાટો અને કાનજીના લટકતા કપડાંનો ફડફડાટ સંભળાતો હતો. જાણે કોઈ ભૂતિયા નિશાન હોય.
એક કલાક વીત્યો...
બે કલાક વીત્યા...
જંગલના ઊંડાણમાંથી એક પડછાયો હલ્યો.
તે કેસરી હતો.
ગીરનો રાજા આજે રાત્રિભ્રમણ પર નીકળ્યો હતો. તેનું સોનેરી શરીર અંધારામાં પણ ઝળકતું હતું. તે ધીમી, રૂઆબદાર ચાલે ચાલતો હતો. જંગલના નાના જાનવરો તેને જોઈને જ રસ્તો બદલી નાખતા હતા.
અચાનક, કેસરી થંભી ગયો.
તેણે હવામાં નાક ઊંચું કર્યું. તેના નસકોરાં ફૂલ્યા.
પવનની એક લહેરે તેને કોઈ સંદેશો આપ્યો હતો.
આ ગંધ...
આ તો એ જ ગંધ હતી!
પરસેવો, માટી અને દૂધ જેવી એક વ્હાલસોયી ગંધ.
કાનજી!
કેસરીની આંખોમાં જે શિકારીની ચમક હતી, તે પળવારમાં બદલાઈ ગઈ. ત્યાં એક બાળકની આતુરતા આવી ગઈ. તેને લાગ્યું કે તેનો ભાઈબંધ તેને મળવા આવ્યો છે. કદાચ કાનજી અહીં ક્યાંક તેની રાહ જોઈ રહ્યો છે.
કેસરીએ દિશા બદલી.
તે ગંધની પાછળ-પાછળ, કોઈ દોરીથી ખેંચાતો હોય એમ ગીદડ-નાળા તરફ ચાલ્યો.
તેને ખબર નહોતી કે આ પ્રેમનું આમંત્રણ નથી, પણ મોતનું છટકું છે.
તે પેલા ઝાડ પાસે પહોંચ્યો.
ત્યાં તેને કાનજીના કપડાં લટકતાં દેખાયા. પવનમાં કેડિયું હલતું હતું, જાણે કાનજી હાથ હલાવતો હોય.
કેસરીના હૃદયમાં હરખનો મહાસાગર ઉમટ્યો.
તેણે ધીમો અવાજ કર્યો.
“હૂઉઉ...પ!”
તેને એમ હતું કે હમણાં ઝાડ પાછળથી કાનજી નીકળશે અને તેને ગળે લગાડશે.
કેસરી ઉતાવળો થયો.
તે દોડ્યો.
તે કાનજીના કપડાંમાં મોઢું નાખવા, તેને સૂંઘવા અને તેને વહાલ કરવા માટે આગળ વધ્યો.
તેની નજર માત્ર કપડાં પર હતી.
નીચે જમીન પર શું છે, તે તેણે જોયું નહીં.
પ્રેમમાં પડેલો જીવ ઘણીવાર આંધળો બની જતો હોય છે.
કેસરીએ એક ડગલું ભર્યું...
બીજું ડગલું ભર્યું...
અને જેવો તેણે ત્રીજું ડગલું પેલા પાંદડાના ઢગલા પર મૂક્યું...
ખટાક!!!!
જંગલની શાંતિના ચીરેચીરા ઉડી ગયા એવો ભયાનક ધાતુનો અવાજ થયો.
જમીન ફાડીને લોખંડના બે જડબાં વીજળીના વેગે બીડાઈ ગયા.
કેસરીનો જમણો આગલો પગ એ લોખંડની પકડમાં આવી ગયો.
અણીદાર ખીલા માંસને ચીરીને હાડકાં સુધી ઊતરી ગયા.
કેસરીના ગળામાંથી એક ગગનભેદી, કાળજું કંપાવી દે તેવી ત્રાડ નીકળી.
“હ્વૌઉઉઉઉઉઉ........!!!!!”
આ ગર્જનામાં ગુસ્સો નહોતો.
આ ગર્જનામાં દગો પામ્યાની વેદના હતી.
કેસરી ઊછળ્યો.
તેણે પગ છોડાવવા માટે જોરદાર ધમપછાડા કર્યા.
પણ ઝડબો લોખંડની સાંકળથી ઝાડ સાથે બાંધેલો હતો.
જેટલું તે ખેંચતો હતો, એટલા જ લોખંડના દાંત વધુ ઊંડા ઊતરતા હતા.
લોહીની ધાર ફૂટી નીકળી.
મચાન પર બેઠેલો મંગલ ખુશીથી ઝૂમી ઊઠ્યો.
“ફસાઈ ગયો! બરાબરનો ફસાઈ ગયો!”
કેસરી સમજી શકતો નહોતો.
અહીં તો કાનજીની ગંધ હતી.
તો પછી આ દર્દ ક્યાંથી આવ્યું?
શું કાનજીએ દગો દીધો?
શું આ કપડાં તેને ફસાવવા માટે જ હતા?
કેસરીએ પેલા લટકતા કેડિયા સામે જોયું.
તેની પીળી આંખોમાં આંસુ હતાં.
શારીરિક પીડા કરતાં વિશ્વાસઘાતની પીડા વધારે હતી.
મંગલે બંદૂક તાકી.
ફૂસ!
એક બેહોશીનું ઇન્જેક્શન કેસરીની ગરદન પર વાગ્યું.
કેસરીએ તેને કાઢવા માટે મોઢું ફેરવ્યું, પણ ધીમે-ધીમે તેની આંખો ભારે થવા લાગી.
જંગલ ગોળ-ગોળ ફરવા લાગ્યું.
પગનું દર્દ હવે ઓછું થતું હતું અને અંધારું ઘેરાતું હતું.
છેલ્લી ઘડીએ, બેહોશ થતા પહેલાં, કેસરીએ આકાશ સામે જોઈને એક અંતિમ, ધીમી પણ કરુણ ડણક દીધી.
જાણે તે કાનજીને છેલ્લો સંદેશો મોકલતો હોય—
“ભાઈ! તેં મને બોલાવ્યો અને મેં વિશ્વાસ કર્યો... તો આ સજા શેની?”
અને ગીરનો રાજા, પહાડ જેવો સિંહ, જમીન પર ઢળી પડ્યો.
તે જ સમયે: કાનજીના નેસડામાં
કાનજી પોતાના ઓરડામાં ભરઊંઘમાં સૂતો હતો.
અચાનક, તે સફાળો બેઠો થઈ ગયો.
તેનું આખું શરીર પરસેવાથી રેબઝેબ હતું.
તેની છાતીમાં, ડાબી બાજુએ એક અસહ્ય વેદના થઈ.
જાણે કોઈએ ત્યાં ખીલો માર્યો હોય.
“ઓ મા!” કાનજીએ છાતી પર હાથ મૂક્યો.
તેણે બાજુમાં જોયું.
ખૂંટી પર ટંગાયેલું તેનું કેડિયું ગાયબ હતું.
અને બહાર...
વાડામાંથી ભેંસો અચાનક ભાંભરવા લાગી હતી.
ટીટોડી કલ્પાંત કરતી હતી.
કાનજીના ગળામાં રહેલો રુદ્રાક્ષનો પારો અચાનક તૂટી ગયો અને જમીન પર વેરાઈ ગયો.
અપશુકન!
કાનજી દોડીને બહાર આવ્યો.
તેણે જંગલની દિશામાં જોયું.
ત્યાં ઘનઘોર અંધારું હતું, પણ કાનજીના કાને એક અવાજ અથડાયો હતો.
કોઈ સાંભળે કે ન સાંભળે, પણ જેનો આત્મા જોડાયેલો હોય તે સાંભળી શકે.
એક દર્દનાક ડણક તેના હૃદયને ચીરી ગઈ હતી.
“કેસરી...” કાનજી ફસડાઈ પડ્યો.
“મારા ભાઈ પર આફત આવી છે! મારો કેસરી મુસીબતમાં છે!”
સંતોકબા જાગી ગયા.
“શું થયું, કાનિયા?”
“બા! મારું કેડિયું ક્યાં છે?” કાનજીએ રાડ પાડી. “મારું કેડિયું ચોરાઈ ગયું છે! અને મને... મને કેસરીનો સાદ સંભળાય છે. કોઈએ દગો કર્યો છે, બા! કોઈએ મારી ગંધ ચોરીને કેસરીને માર્યો છે!”
કાનજીની આંખોમાં હવે આંસુ નહોતાં.
હવે ત્યાં સાક્ષાત રુદ્રનો ક્રોધ હતો.
“ડાંગ લાવો, બા! આજે કાં તો હું નહીં... અને કાં તો એ પાપી નહીં!”
કાનજીએ હાથમાં ડાંગ લીધી.
એ રાતે નેસડામાં એક અલગ જ તોફાન જાગ્યું હતું.
એક મિત્રના લોહીનો બદલો લેવા માટે બીજો મિત્ર રણમેદાનમાં ઉતરવાની તૈયારીમાં હતો.
(ક્રમશઃ ભાગ-૧૦ માં જુઓ – મસાણી રાત અને રણચંડીનો સંગાથ)
