સાંજ નમવા આવી હતી અને સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ પર ઠંડો પવન ફૂંકાઈ રહ્યો હતો. આ એ જ જગ્યા હતી જ્યાં આરવ અને અનન્યા પોતાના ભવિષ્યના સપના વણતા હતા. તેમની મોહબ્બત કોઈ ફિલ્મી વાર્તાથી કમ નહોતી. એક જ ગલીમાં સામસામે ઘર, નાનપણની એ લંગોટીયા યારી ક્યારે ધબકતા પ્રેમમાં બદલાઈ ગઈ એ બંનેમાંથી કોઈને ખબર જ ના પડી. સ્કૂલના પહેલા દિવસે જ્યારે અનન્યા ક્લાસરૂમની બહાર રડતી ઉભી હતી, ત્યારે આરવે જ પોતાનો રૂમાલ લંબાવીને તેની સાથે દોસ્તી કરી હતી. એ દિવસથી શરૂ થયેલો સાથ કોલેજના છેલ્લા દિવસ સુધી એવો જ અકબંધ રહ્યો. કોલેજની કેન્ટીન હોય, પરીક્ષાના ટેન્શનમાં સાથે કરેલું લેટ-નાઈટ રીડીંગ હોય, કે પછી ધોધમાર વરસાદમાં બાઈક પર ભીંજાતા ભીંજાતા સીજી રોડ પર ચક્કર મારવાના હોય—બંને એકબીજા વગર અધૂરા હતા. આરવ શાંત અને થોડો ગંભીર, જ્યારે અનન્યા જાણે આખા શહેરમાં ખુશીઓ વહેંચતી ફરતી કોઈ અપ્સરા. આરવ ઘણીવાર અનન્યાની મોટી, ચમકતી આંખોમાં આંખો પરોવીને કહેતો, *"અનુ, તારા વિના આ આખું અમદાવાદ મને સાવ સુનું લાગે હોં!"* ત્યારે અનન્યા તેના ગાલ પર હળવી ટપલી મારીને હસી પડતી અને કહેતી, "પાડોશમાં જ તો રહું છું, ક્યાં જવાની છું તને છોડીને? આપણે તો સાતેય જનમ સાથે જ જીવવાનું છે." બંનેના પરિવારો પણ આ પવિત્ર પ્રેમથી વાકેફ હતા અને ટૂંક સમયમાં જ શરણાઈઓ વાગવાની હતી. પણ કિસ્મત પોતાની ક્રૂર રમત રમવા માટે યોગ્ય સમયની રાહ જોઈને બેઠી હતી.
વર્ષ ૨૦૨૦ના એ કાળા દિવસો આવ્યા, જેણે હસતી-રમતી દુનિયાને સ્મશાનમાં ફેરવી નાખી. આખું વિશ્વ જ્યારે કોરોના નામના અદ્રશ્ય રાક્ષસ સામે લડી રહ્યું હતું, ત્યારે આ મહામારી આરવ અને અનન્યા માટે એક ભયાનક રહસ્ય અને કસોટી લઈને આવી. અનન્યાને નાનપણથી જ અસ્થમાની બીમારી હતી, તેથી લોકડાઉન થતાં જ આરવે તેને ઘરમાં કેદ કરી દીધી હતી. કોઈ બહાર જતું નહોતું, છતાં એક દિવસ અચાનક અનન્યાની તબિયત લથડી. રહસ્ય એ હતું કે આખા ઘરમાં કોઈને પણ કોરોનાના લક્ષણો નહોતા, પણ વાયરસ ક્યાંથી અને કેવી રીતે અનન્યા સુધી પહોંચી ગયો એ કોઈ સમજી ન શક્યું. એ રહસ્યમય સંક્રમણે સીધો તેના નબળા ફેફસાં પર હુમલો કર્યો. એક જ રાતમાં તેનું ઓક્સિજન લેવલ ભયજનક રીતે ઘટી ગયું. ચારેય તરફ હાહાકાર હતો, હોસ્પિટલોમાં બેડ ખૂટી પડ્યા હતા અને હવામાં માત્ર એમ્બ્યુલન્સની ચીસો ગુંજતી હતી.
આરવ પાગલની જેમ રાતના અંધારામાં ઓક્સિજન સિલિન્ડર શોધવા રસ્તાઓ પર ભટકવા લાગ્યો. કોઈએ તેને નકલી એડ્રેસ આપ્યા, તો કોઈએ કાળાબજારમાં લાખો રૂપિયા માગ્યા. રહસ્ય અને દગાની એ કાળી રમત વચ્ચે આરવના હાથ છોલાઈ ગયા, પગ થાકી ગયા, પણ હોસ્પિટલના એ ઠંડા આઈસીયુ વોર્ડના કાચની પાછળ સમય ખૂટી રહ્યો હતો. ઓક્સિજનની તીવ્ર અછત વચ્ચે, અનન્યાએ આરવની નજર સામે જ તરફડીને છેલ્લો શ્વાસ લીધો. એ કાળી રાતે આરવની દુનિયા આખી ઉલટી-પુલટી થઈ ગઈ. આ આઘાત એટલો ભયાનક હતો કે અનન્યાના વૃદ્ધ માતા-પિતા પોતાની એકની એક દીકરીના વિરહનો સદમો સહન ન કરી શક્યા. દીકરીની ચિતાની રાખ હજી ઠરી નહોતી ત્યાં કોરોનાના સંક્રમણ અને આઘાતમાં એ બંને પણ ફાની દુનિયા છોડી ગયા.
અનન્યાના ગયા પછી આરવ માત્ર શ્વાસ લેતું એક મડદું બની ગયો હતો. દિવસ ક્યારે ઊગતો અને ક્યારે આથમતો, એ ભાન જ તેને નહોતું રહ્યું. જે રૂમ ક્યારેય અનન્યાના ખિલખિલાટથી ગુંજતો હતો, ત્યાં હવે એક ભયાનક, કાળઝાળ શાંતિ પથરાયેલી રહેતી. તે કલાકો સુધી શૂન્યમનસ્ક આંખોએ રૂમની અંધારી છતને તાકતો રહેતો અને એની આંખોના ખૂણેથી આંસુ વહીને કાનની પાછળ સુકાઈ જતા. તેના મગજમાં એક જ સવાલ કાળમુખા હથોડાની જેમ સતત વાગતો: "અનુ, તારા વગર હવે એક એક ક્ષણ કેમની કપાશે? તારા વિના આ જિંદગી જીવવી એ તો મોત કરતાંય મોટી સજા છે."
એક રાત્રે આ હૃદયદ્રાવક પીડા અને એકલતા જ્યારે હદ બહાર વધી ગઈ, ત્યારે આરવ અંદરથી સાવ તૂટી ગયો. એનાથી આ વિરહનો ભાર વધુ સહન ન થયો. ધ્રૂજતા હાથે એણે કબાટમાંથી ઝેરની એ નાની શીશી કાઢી. એની આંખોમાંથી ચોધાર આસુ વહી રહ્યા હતા. એણે આકાશ તરફ જોઈને આંખો મીંચી દીધી, "આવી રહ્યો છું અનુ, તારા વિનાના આ સૂના શહેરમાં હવે શ્વાસ નથી ખૂટતા... હું તારી પાસે આવું છું."
એણે જેવી ઝેરની શીશી પોતાના સુકાઈ ગયેલા હોઠે વળગાડવા પ્રયત્ન કર્યો, ત્યાં જ જાણે કોઈ આંચકો લાગ્યો હોય તેમ રૂમનો દરવાજો ધીમેથી ખુલ્યો.
સામે તેના ઘરડા માતા અને પિતા ઉભા હતા. તેમના ચહેરા પર દીકરી જેવી વહુને ખોઈ દેવાનું અસહ્ય દુઃખ તો હતું જ, પણ સાથે પોતાના એકમાત્ર દીકરાને પણ ખોઈ દેવાનો કંપાવી મૂકે તેવો જીવલેણ ડર સાફ દેખાતો હતો. એ બંને જાણે એક જ રાતમાં વર્ષો ગઢા થઈ ગયા હતા. પિતાના હાથ ધ્રૂજી રહ્યા હતા અને માતાની આંખોનું પાણી સુકાઈ ગયું હતું, છતાં એ આંખોમાં ભયંકર વિનંતી હતી. એ લાચાર મા-બાપ કશું જ બોલ્યા વિના, બસ ફાટી આંખે દીકરાના હાથમાં રહેલી મોતની શીશીને જોઈ રહ્યા હતા.
માતાએ આગળ વધીને ધ્રૂજતા અવાજે માત્ર એટલું જ કહ્યું, "બેટા, તું પણ જતો રહીશ... તો આ ડોસા-ડોસી કોના સહારે જીવશે? અમને સ્મશાન સુધી ખભો આપવા વાળુંય કોઈ નહીં બચે?"
પિતાની આંખમાંથી એક આંસુ સરીને ગાલ પરની કરચલીઓમાં ખોવાઈ ગયું.
પોતાના જન્મદાતાના આ પથ્થર પીગળાવી દે તેવા આંસુ અને તેમની લાચારી જોઈ આરવ અંદરથી હચમચી ગયો, ધ્રૂજી ઉઠ્યો. એના હાથમાંથી ઝેરની શીશી છૂટીને જમીન પર પડી ગઈ અને તેના ટુકડે-ટુકડા થઈ ગયા. આરવ ઘૂંટણિયે બેસી પડ્યો અને માતાના પગ પકડીને નાના બાળકની જેમ ધ્રુસકે-ધ્રુસકે રડી પડ્યો. એ સમજી ગયો કે એનું મોત એના મા-બાપ માટે પણ જીવતેજીવ ચિતા સમાન બની જશે. એણે મરવાનો વિચાર કાયમ માટે કચડી નાખ્યો. એણે જીવવાનું નક્કી કર્યું—પોતાની ખુશી માટે નહીં, પણ એ ઘરડા મા-બાપના આંસુ લૂછવા માટે, એક આખરી ફરજ સમજીને.
સમય વહેતો રહ્યો, લોકડાઉનના તાળા ખૂલ્યા અને શહેર ફરીથી એ જ જૂની રફતારથી દોડવા લાગ્યું. પણ આરવ માટે આ શહેર હવે અજાણ્યું બની ગયું હતું. તે અવારનવાર અનન્યાની મનગમતી જગ્યાઓએ, જેમ કે લૉ ગાર્ડનની ખાણીપીણી ગલી અને એમના ફેવરિટ કેફેમાં જતો, ને ત્યાં ખૂણાની ટેબલ પર એકલો બેસી કલાકો સુધી જૂની યાદો તાજી કરતો. આસપાસ હસતા-રમતા કપલ્સને જોઈ એની આંખો ભરાઈ આવતી અને એ મનોમન બોલતો, "તારા વિનાના શહેરમાં કેમ જીવાશે, અનુ?"
તેણે અનન્યાના વિરહના દર્દને એક નવી દિશા આપી. અનન્યાની સૌથી મનગમતી એક્ટિવિટી હતી—રસ્તા પરના રખડતા કૂતરાઓ (સ્ટ્રીટ ડોગ)ને બિસ્કિટ-દૂધ ખવડાવવું અને સિગ્નલ પર કે ફૂટપાથ પર રહેતા ગરીબ છોકરાઓને ખાવાનું આપીને તેમના ચહેરા પર ખુશી લાવવી. હવે આરવ દર શનિ-રવિએ નીકળી પડતો. જ્યારે એ ભૂખ્યા નાના છોકરાઓના હાથમાં મીઠાઈ અને રમકડાં આપતો, ત્યારે એ માસૂમ ચહેરાઓ પર આવતું સ્મિત જોઈ એને થતું કે અનન્યા આ બધું જ્યાં હશે ત્યાંથી જોઈને ખિલખિલાટ હસી રહી હશે. છતાં, એ ભીડ વચ્ચે પાછા વળતી વખતે એનું દિલ ભારી થઈ જતું અને એ મનોમન બોલતો, "તારા વિનાના શહેરમાં મન નથી માનતું, તારી બહુ યાદ આવે છે."
અનન્યા આ દુનિયા છોડી ગઈ પણ એની કેટલીય ઈચ્છાઓ અધૂરી રહી ગઈ હતી. એ એક નાની લાઈબ્રેરી ખોલવા માંગતી હતી, ગરીબ કન્યાઓના ભણતર માટે મદદ કરવા માંગતી હતી. આરવ હવે એ અધૂરા રહેલા કામો અને એની અધૂરી ઈચ્છાઓ પૂરી કરવા માટે રાત-દિવસ મથતો હતો. લોહી-પાણી એક કરીને એ અનન્યાના સપનાઓને હકીકત બનાવવાની કોશિશ કરતો, પણ આ એકલતાની સફરમાં થાકીને ક્યારેક એ આકાશ તરફ જોતો અને મનોમન બોલતો, "તારા વિનાના શહેરમાં આ બધું ક્યારે અને કેમનું થશે? મારો સાથ આપવા તું કેમ ના રહી?"
પરંતુ આ મુશ્કેલ સફરમાં એક અદભુત વળાંક આવતો. જ્યારે પણ આરવ હદ બહાર થાકી જતો, લોકોના મહેણાં કે કામના ટેન્શનથી સાવ નિરાશ થઈને માથું પકડીને બેસી જતો, ત્યારે જ રૂમમાં એક અજીબ શાંતિ છવાઈ જતી. તેને વગર પવને પણ હવામાં એક પરિચિત સુગંધ આવતી... અનન્યાના ફેવરિટ પરફ્યુમની સુગંધ! તેને એવું સ્પષ્ટ અનુભવાતું કે કોઈએ હળવેથી તેના ખભા પર હાથ મૂક્યો છે અને કાનમાં કહી રહ્યું છે, "હું છું ને આરવ, તારી સાથે જ છું."
અનન્યા આસપાસ જ હોવાનો આ અહેસાસ થતાં જ આરવના રોમેરોમમાં એક ગજબનો, ચમત્કારિક જુસ્સો આવી જતો. એની આંખોના આંસુ ગાયબ થઈ જતા અને એ એક નવા જ ઉત્સાહથી હસીને આકાશ સામે જોઈને બોલી ઉઠતો, "તારા વિનાના શહેરમાં હું એકલો નથી અનુ, તારો સાથ છે તો આ બધું થઈ જશે... તારો પ્રેમ જ મારી તાકાત છે!"
ભલે ભૌતિક રીતે અનન્યા તેની સાથે નથી, પણ પ્રેમ કરવા માટે વ્યક્તિનું સામે હોવું જરૂરી નથી હોતું.
આ ગીચ અને દોડતા અમદાવાદમાં, આરવ આજે પણ એ પંચલાઈન સાથે જીવે છે કે પ્રેમ ક્યારેય મરતો નથી, એ તો બસ 'તારા વિનાના શહેર માં'
અદ્રશ્ય થઈને પણ, એક અહેસાસ અને શ્વાસ બનીને સદાકાળ ધબકતો રહે છે.
