સરોવર કિનારે અંતિમ તપાસ
લેખક : રૂપેન પટેલ
મોર્યા ડેમના વિશાળ જળાશય કિનારે આવેલી એ ટેકરી પર સાંજ ઢળી રહી હતી. અરવલ્લીની પહાડીઓ વચ્ચે ઘેરાયેલું એ સરોવર શાંત દેખાતું હતું, પણ તેની શાંતિ પાછળ એક ભયાનક રહસ્ય છુપાયેલું હતું. આકાશમાં છવાયેલી લાલાશ સરોવરના પાણી પર પ્રતિબિંબિત થઈ રહી હતી, જાણે આખું પાણી લોહીથી ભરાઈ ગયું હોય. પવનના સુસવાટા ટેકરી પર બની રહેલા નવા બંગલાના અડધા ચણાયેલા પથ્થરો સાથે અથડાઈને એક વિચિત્ર અવાજ પેદા કરી રહ્યા હતા. નિવૃત્ત DySP અભયસિંહ ઝાલા પહાડીની ધાર પર ઊભા રહીને એ સરોવરને જોઈ રહ્યા હતા. તેમની નજર પાણી પર હતી, પણ તેમનું મગજ બંગલાના બગીચામાં ખોદાયેલા એ ખાડા તરફ હતું, જ્યાંથી થોડા કલાકો પહેલાં જેસીબીના પંજામાં એક કાટ ખાઈ ગયેલી લોખંડની સરકારી પેટી ફસાઈને બહાર આવી હતી.
પેટી ખુલી ચૂકી હતી. બંગલાના હોલમાં હજુ પ્લાસ્ટર કરવાનું બાકી હતું, ત્યાં લટકતા એકમાત્ર પીળા બલ્બના પ્રકાશમાં ત્રણ મિત્રો એ પેટીની આસપાસ ગોઠવાયા હતા. પેટીની અંદર એક નરકંકાલ, ૨૦ વર્ષ જૂની એચએમટી (HMT) કાંડા ઘડિયાળ અને પીળા પડી ગયેલા પાનાવાળી એક સરકારી ડાયરી પડી હતી.
અભયસિંહે ડાયરીના પાના પર આંગળી ફેરવતા ગંભીર અવાજે કહ્યું, "આ કોઈ અકસ્માત નથી. આ સરકારી પેટી છે, જે સામાન્ય રીતે માત્ર સિંચાઈ વિભાગના ક્લાસ-૧ અધિકારીઓ પાસે જ રહેતી. એનો અર્થ એ કે આ હાડપિંજર કોઈ સામાન્ય માણસનું નથી."
ત્યાં જ બાજુમાં બેઠેલા તેમના જૂના મિત્ર અને નીડર પત્રકાર કિશોરે ચશ્મા સરખા કરતા ડાયરીના ફાટેલા પાના તરફ ઈશારો કર્યો. "અભય, તારી પોલીસવાળી નજર હજુ પણ ધારદાર છે, પણ જરા અહીં જો. આ ડાયરીના છેલ્લા પાના પર 'મોર્યા પ્રોજેક્ટ - ફેઝ ૨' અને 'મટીરિયલ્સ ઓડિટ' એવું લખેલું છે. તને યાદ છે, ૨૦ વર્ષ પહેલાં જ્યારે આ ડેમનું કામ ચાલતું હતું, ત્યારે ચીફ એન્જિનિયર સિદ્ધાર્થ મહેતા અચાનક એક રાતે ગાયબ થઈ ગયા હતા? સરકારે ફાઈલ બંધ કરી દીધી હતી કે તેઓ કરોડો રૂપિયાનું કૌભાંડ કરીને વિદેશ ભાગી ગયા છે. આ એ જ સિદ્ધાર્થ મહેતાની ડાયરી છે."
ત્રીજા ખૂણામાં બેઠેલા એફએસએલ (FSL) ના નિવૃત્ત ડાયરેક્ટર ડૉ. વ્યાસે પોતાના ગ્લોવ્ઝવાળા હાથમાં કંકાલની ખોપડી પકડીને લાઈટની સામે રાખી. તેમની આંખોમાં વર્ષોનો અનુભવ ચમકતો હતો. તેમણે ખોપડીના પાછળના ભાગે આછો કાળો ડાઘ બતાવતા કહ્યું, "કિશોર, તારી પત્રકારત્વની વાર્તા સાચી છે, પણ મારો સાયન્સનો પુરાવો એથીયે વધુ ભયાનક છે. આ ખોપડીના હાડકામાં કેમિકલ રિએક્શનના લીધે કાળાશ આવી છે. એનો સીધો અર્થ એ છે કે આ માણસને ગોળી નથી મારી, પણ શાયનાઈડ જેવું કોઈ ઝેર આપવામાં આવ્યું હતું. અને સૌથી કંપારી છૂટી જાય તેવી વાત એ છે કે, ઝેર આપ્યા પછી જ્યારે આ પેટીમાં તેને બંધ કરવામાં આવ્યો, ત્યારે તે સંપૂર્ણ મર્યો નહોતો. પેટીની અંદરના ભાગમાં નખના ઘસાવવાના નિશાન છે. તેને જીવતો દાટી દેવાયો હતો."
રૂમમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો. પવનનો એક જોરદાર સુસવાટો બારીમાંથી અંદર આવ્યો અને બલ્બ હલવા લાગ્યો, જેનાથી ત્રણેય મિત્રોના પડછાયા દીવાલ પર મોટા અને ડરામણા દેખાવા લાગ્યા.
અભયસિંહે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને કહ્યું, "આનો મતલબ એ કે જે માણસને દુનિયા ભ્રષ્ટાચારી કહીને ભૂલી ગઈ, તે ખરેખર દેશભક્ત હતો અને તેને રસ્તામાંથી હટાવવામાં આવ્યો હતો. આ કેસ મારે ઉકેલવો પડશે. આ મારી છેલ્લી તપાસ હશે."
કિશોરે હસીને કહ્યું, "અભય, તું નિવૃત્ત થઈ ગયો છે. તારી પાસે હવે કોઈ સત્તા નથી, કોઈ યુનિફોર્મ નથી. કાયદાની મર્યાદા તને રોકશે."
અભયસિંહે કડક અવાજમાં વળતો જવાબ આપ્યો, "યુનિફોર્મ ઉતાર્યો છે કિશોર, ઈમાનદારી અને નસોમાં વહેતું રાજપૂતી લોહી નહીં. સત્તા નથી એટલે જ તો હવે કોઈના બાપનો ડર નથી. કાયદો જે કામ ૨૦ વર્ષમાં ન કરી શક્યો, તે કામ હું આ સરોવરના કિનારે બેસીને કરીશ."
ડૉ. વ્યાસે ચેતવણી આપતા કહ્યું, "યાદ રાખજો, તમે જે સિંહની પૂંછડી પર પગ મૂકવા જઈ રહ્યા છો, તે આજે આખા ગુજરાતનો રાજા છે. ૨૦ વર્ષ પહેલાં આ ડેમનો કોન્ટ્રાક્ટ જેની પાસે હતો, તે મનુભાઈ આજે રાજ્યના સૌથી શક્તિશાળી કેબિનેટ મંત્રી અને રિયલ એસ્ટેટ કિંગ છે. આ નરકંકાલ જો બહાર આવ્યું, તો મનુભાઈનું આખું સામ્રાજ્ય પત્તાના મહેલની જેમ તૂટી જશે."
ડૉ. વ્યાસ લેબના જૂના કનેક્શન વાપરીને ડીએનએ (DNA) રીપોર્ટ તૈયાર કરાવે છે, જે સાબિત કરે છે કે કંકાલ સિદ્ધાર્થ મહેતાનું જ છે. કિશોર પોતાના જૂના આર્કાઇવ્સમાંથી ૨૦ વર્ષ જૂના એ દસ્તાવેજો શોધી કાઢે છે જેમાં ડેમની દીવાલોમાં નબળો સિમેન્ટ વાપરવાના પુરાવા હતા, જેને સિદ્ધાર્થ મહેતાએ અટકાવ્યા હતા.
આ બધી તપાસ ખૂબ જ ગુપ્ત રીતે ચાલી રહી હતી, પણ સરોવર કિનારે વસતા એ શાંત બંગલા પર ગરમી વધી રહી હતી. એક સાંજે, જ્યારે આકાશમાં કાળા ડિબાંગ વાદળો ઘેરાયા હતા અને ધરોઈ ડેમના દરવાજા ખોલવાની જાહેરાત થવાના લીધે સરોવરનું પાણી કિનારા તરફ ધસી રહ્યું હતું, ત્યારે બંગલાની બહાર ત્રણ કાળા રંગની એસયુવી (SUV) ગાડીઓ આવીને ઊભી રહી.
ગાડીઓમાંથી હથિયારધારી બોડીગાર્ડ્સ નીચે ઉતર્યા અને પાછળની સીટમાંથી ઉતર્યો મનુભાઈ . સફેદ ખાદીના કુર્તા-પાયજામામાં સજ્જ, આંખો પર કાળા ચશ્મા, અને ચહેરા પર સત્તાનો અહંકાર. મનુભાઈના પગ બંગલાની કાચી જમીન પર પડ્યા જ્યાં હજુ પણ એ ખાડો ખુલ્લો હતો. અભયસિંહના જ ખાસ માણસે થોડીવાર પહેલાં જ મનુભાઈને ફોન કરીને અંદરની પળેપળની ખબર આપી દીધી હતી. મનુભાઈનું જાસૂસી નેટવર્ક એટલું મજબૂત હતું કે અભયસિંહના આ ગુપ્ત બંગલાની બહાર ઊભેલા ચોકીદારો પણ મનુભાઈના પેરોલ પર કામ કરતા હતા. એટલે જ ખાડો ખોદાયો ત્યારથી લઈને અભયસિંહ હોલમાં એકલા બેઠા છે ત્યાં સુધીની બધી જ માહિતી મનુભાઈ પાસે પહોંચી ચૂકી હતી. તે સીધો હોલમાં દાખલ થયો જ્યાં અભયસિંહ એકલા બેઠા હતા.
મનુભાઈએ હોલમાં ચારેય તરફ નજર ફેરવી, ટેબલ પર પડેલી પેટી તરફ જોયું અને ક્રૂરતાથી હસતા કહ્યું, "ઝાલા સાહેબ, પોલીસની નોકરી આખી જિંદગી કરી તોય બુદ્ધિ ન આવી? નિવૃત્તિ પછી માણસ ગંગા કિનારે જાય, તમે આ નર્મદા-ધરોઈના પાણી કિનારે ખાડા ખોદવા બેઠા? જમીનમાંથી જો સોનું નીકળે તો માણસે ઘર ભેગું કરાય, પણ જો જમીનમાંથી ભૂત નીકળે ને... તો એ ભૂત આખા ખાનદાનને ખાઈ જાય."
અભયસિંહ પોતાની ખુરશી પરથી ઊભા થયા. તેમની આંખોમાં સહેજ પણ ડર નહોતો. તેમણે મનુભાઈની આંખોમાં આંખ પરોવીને કહ્યું, "મનુભાઈ, તારી સત્તાની ગરમીથી કદાચ આખું શહેર ધ્રૂજતું હશે, પણ અભયસિંહ ઝાલા નહીં. તારી સત્તાના ચશ્મા તારી આંખો આંધળી કરી શકે, મારી નહીં. આ જમીનમાંથી ભૂત નથી નીકળ્યું, તારો કાળ નીકળ્યો છે. ૨૦ વર્ષ પહેલાં તેં એક એન્જિનિયરને આ જમીનમાં દાટી દીધો હતો, પણ તું એ ભૂલી ગયો કે સત્ય ગમે તેટલું ઊંડું દાટો, એક દિવસ તે અંકુર બનીને બહાર આવે જ છે."
મનુભાઈએ ખિસ્સામાંથી સિગાર કાઢી, સળગાવી અને ધુમાડો અભયસિંહના ચહેરા તરફ છોડતા મજબૂત અને પાવરફુલ અવાજમાં કહ્યું, "તારી પાસે જે પુરાવા છે ને ઝાલા, એ કાલે સવારે કોર્ટ સુધી પહોંચશે જ નહીં. કારણ કે આખી સિસ્ટમ મારી મુઠ્ઠીમાં છે. તારા એ એફએસએલ વાળા મિત્ર ડૉ. વ્યાસ અને પત્રકાર કિશોર... એ બંને અત્યારે મારી ગાડીમાં પાછળ બંધ છે. તારી પાસે માત્ર બે જ રસ્તા છે. કાં તો આ પેટી મને સોંપી દે અને આ બંગલામાં શાંતિથી નિવૃત્તિ માણ, અથવા આ જ સરોવરના પાણીમાં તારી લાશ એવી રીતે તરશે કે શોધવા વાળાને તારું હાડપિંજર પણ નહીં મળે."
મનુભાઈ પોતાના ગજવામાંથી એક રિમોટ કાઢે છે અને બંગલાની મોટી એલસીડી (LCD) સ્ક્રીન ચાલુ કરે છે. સ્ક્રીન પર દેખાય છે કે ડૉ. વ્યાસ અને કિશોરને ડેમની અંદરના એક સિક્રેટ લોકેશન પર સાંકળોથી બાંધી રાખવામાં આવ્યા છે, જ્યાં ધરોઈ ડેમના દરવાજા ખુલતા જ પાણી ધસી આવવાનું છે અને આગામી ૧૫ મિનિટમાં તેઓ પાણીમાં ડૂબી જશે.
મનુભાઈ હસીને કહે છે, "હવે બોલ ઝાલા, તારા મિત્રોના જીવ બચાવીશ કે ૨૦ વર્ષ જૂના મુર્દાને ન્યાય અપાવીશ? જો તેં આ પેટી મને ન આપી, તો તારા બંને મિત્રો પણ આ ડેમના પાયાનો હિસ્સો બની જશે."
અભયસિંહ એક પળ માટે સ્તબ્ધ થઈ જાય છે. તેમની સામે એક તરફ કાયદો અને ન્યાય છે, અને બીજી તરફ તેમના સૌથી વફાદાર મિત્રોની જિંદગી.
મોર્યા ડેમના સાયરનનો અવાજ આખી પહાડી પર ગુંજી રહ્યો હતો. સમય ખૂબ ઓછો હતો, માત્ર ૧૫ મિનિટ. મનુભાઈ પોતાના અહંકારમાં હસી રહ્યો હતો, પણ તે નહોતો જાણતો કે સિંહ ભલે નિવૃત્ત થયો હોય, પણ શિકાર કરવાનું ભૂલતો નથી.
અભયસિંહના આ મિશનમાં તેમના બે જમણા હાથ જેવા મિત્રો હતા. કિશોર, જે એક સમયે રાજ્યનો સૌથી નીડર ક્રાઈમ રિપોર્ટર હતો, જેની પેનની શાહીથી મોટા મોટા મંત્રીઓ ધ્રૂજતા. અને બીજા ડૉ. વ્યાસ, એફએસએલના ભૂતપૂર્વ ડાયરેક્ટર, જેઓ લાશની આંખો જોઈને કહી દેતા કે ખૂની કોણ છે. જ્યારે અભયસિંહે તેમને સરોવર કિનારે બોલાવ્યા, ત્યારે આ બંને મિત્રો કોઈ પણ સત્તાવાર ઓર્ડર વગર, માત્ર દોસ્તી અને ફરજના નાતે પોતાની આખી જિંદગીની કમાણી જેવો અનુભવ લઈને આ ગુપ્ત તપાસમાં કૂદી પડ્યા હતા.
પણ સવાલ એ હતો કે મનુભાઈ ને આ વાતની ખબર કેવી રીતે પડી? મનુભાઈ કોઈ સામાન્ય વિલન નહોતો. તે રાજ્યનો ગૃહમંત્રી હતો. ડૉ. વ્યાસે જ્યારે સરકારી એફએસએલ લેબના એક જુનિયર ઓફિસર પાસે ગુપ્ત રીતે કંકાલનો ડીએનએ (DNA) રિપોર્ટ કઢાવ્યો, ત્યારે એ જુનિયરે વફાદારી બદલીને મનુભાઈના પીએ (PA) ને ફોન કરી દીધા કે, "સાહેબ, ૨૦ વર્ષ જૂની એન્જિનિયર સિદ્ધાર્થ મહેતાની ફાઈલ ફરી ખુલી રહી છે અને નિવૃત્ત DySP ઝાલા આની પાછળ છે." બસ, આ એક જ કડી મનુભાઈને સરોવર કિનારે ખેંચી લાવવા માટે કાફી હતી.
હવે બંગલાની અંદર એલસીડી સ્ક્રીન પર સમય ઘટી રહ્યો હતો. 12 મિનિટ બાકી હતી. મનુભાઈએ સિગારનો ધુમાડો હવામાં છોડતા કહ્યું, "ઝાલા, પેટી આપ અને મિત્રોને બચાવ, સમય ઓછો છે."
અભયસિંહના ચહેરા પર એક પળ માટે ચિંતા આવી, પણ બીજી જ પળે તેમની આંખોમાં એક ચમક આવી ગઈ. તેમણે ધીમેથી હસીને ટેબલ પર પડેલી લોખંડની એ સરકારી પેટી મનુભાઈ તરફ સરકાવી દીધી. "લે મનુભાઈ, તારું મોત તને મુબારક. તું પેટી લઈ જા, પણ મારા મિત્રોને છોડી દે."
મનુભાઈ હસ્યો, તેના બોડીગાર્ડ્સે પેટી ઉપાડી અને તેઓ ગાડીમાં બેસીને રવાના થઈ ગયા. મનુભાઈએ જતા જતા રિમોટથી ડેમની અંદરનો લાઈવ વીડિયો ચાલુ રાખ્યો, જેથી અભયસિંહ પોતાના મિત્રોને મરતા જોઈ શકે.
પણ મનુભાઈ ઝાલા સાહેબની અસલી ચાલ સમજી શક્યો નહોતો. મનુભાઈની ગાડીઓ જેવી બંગલાના ગેટની બહાર નીકળી, અભયસિંહે તરત જ પોતાના ખિસ્સામાંથી એક સેટેલાઈટ વોકી-ટોકી કાઢ્યું. તેમણે કમાન્ડ આપ્યો, "ઓપરેશન ડેમ સાઇટ... એક્શન!"
ખરેખર, અભયસિંહ માત્ર બેસી નહોતા રહ્યા. જ્યારે મનુભાઈ બંગલામાં ધમકી આપી રહ્યો હતો, ત્યારે જ અભયસિંહે પોતાના પાવરફુલ પોલીસ કનેક્શનનો ઉપયોગ કરીને જીઆરડી (GRD) અને લોકલ મરીન કમાન્ડોની એક ટીમ સરોવરના પાછળના ભાગે તૈનાત કરી દીધી હતી. સ્ક્રીન પર દેખાયું કે ડેમના દરવાજા ખુલવાના બરાબર ૨ મિનિટ પહેલાં, કમાન્ડોની ટીમે ડેમની અંદર ઘૂસીને મનુભાઈના ગુંડાઓને ઠાર કર્યા અને ડૉ. વ્યાસ તથા કિશોરને સુરક્ષિત બહાર કાઢી લીધા.
જેવા કિશોર અને ડૉ. વ્યાસ ગાડીમાં બેઠા, કિશોરે ફોન પર અભયસિંહને કહ્યું, "દોસ્ત, અમે બચી ગયા છીએ, પણ તેં પેટી અને પુરાવા મનુભાઈને કેમ આપી દીધા?"
અભયસિંહે સરોવરના વહેતા પાણી તરફ જોતાં જોરદાર અવાજે કહ્યું, "કિશોર, એ લોખંડની પેટીમાં મેં FSLનો અસલી રિપોર્ટ રાખ્યો જ નહોતો. એ પેટીમાં મેં એક નાનું ડિજિટલ ટ્રેકર અને તારો એ કેમેરો રાખ્યો હતો જે અત્યારે સીધો સેટેલાઈટથી લાઈવ બ્રોડકાસ્ટ કરી રહ્યો છે."
ત્યાં જ, મનુભાઈની ગાડી હજુ હાઈવે પર પહોંચી જ હતી કે અચાનક ચારેય તરફથી હાઈવે પોલીસ અને આર્મીની ગાડીઓએ મનુભાઈના કાફલાને ઘેરી લીધો. મનુભાઈએ ગુસ્સામાં ગાડીમાંથી નીચે ઉતરીને કીધું, "તમારી આટલી હિંમત? હું આ રાજ્યનો મંત્રી છું!"
અમદાવાદ અને ગાંધીનગરના તમામ ટીવી ન્યૂઝ ચેનલો પર એક લાઈવ વીડિયો ચાલી રહ્યો હતો. એ વીડિયો બીજો કોઈ નહીં, પણ મનુભાઈએ અભયસિંહના બંગલામાં જે ગુનો કબૂલ કર્યો હતો કે, "તેં ૨૦ વર્ષ પહેલાં એક એન્જિનિયરને જમીનમાં દાટી દીધો હતો..." અને મનુભાઈએ જે હસીને સ્વીકાર્યું હતું, તે આખું રેકોર્ડિંગ કિશોરના સિક્રેટ કેમેરાથી લાઈવ પ્રસારિત થઈ ગયું હતું. આખા ગુજરાતની જનતા રસ્તા પર આવી ગઈ હતી. દિલ્હીથી હાઈકમાન્ડનો ઓર્ડર આવી ચૂક્યો હતો કે મનુભાઈને સસ્પેન્ડ કરીને તરત જ એરેસ્ટ કરવામાં આવે.
સૂરજ સંપૂર્ણપણે આથમી ચૂક્યો હતો. મોર્યા ડેમના દરવાજા ખુલ્યા અને સરોવરનું પાણી તીવ્ર વેગથી વહેવા લાગ્યું, જાણે ૨૦ વર્ષથી દબાયેલું સત્ય આજે બધી ગંદકીને ધોઈ નાખવા માટે બહાર આવ્યું હોય.
તે જ રાતે, સરોવર કિનારે અડધા ચણાયેલા બંગલાના હોલમાં ત્રણ નિવૃત્ત મિત્રો ફરી એકવાર સાથે બેઠા હતા. આ વખતે ટેબલ પર કોઈ કંકાલ કે લોખંડની પેટી નહોતી, પણ ચા ના ત્રણ ગરમ કપ હતાં.
કિશોરે અભયસિંહની પીઠ પર હાથ મૂકતા કહ્યું, "ઝાલા સાહેબ, યુનિફોર્મ વગર પણ તેં એવો સપાટો બોલાવ્યો ને કે મનુભાઈની આખી જિંદગી હવે જેલના સળિયા પાછળ સડશે. સિદ્ધાર્થ મહેતાના આત્માને આજે સાચો ન્યાય મળ્યો છે."
અભયસિંહે ચાનો કપ હવામાં ઊંચો કર્યો, તેમની આંખોમાં સંતોષની લાગણી હતી. તેમણે સરોવરના શાંત થતાં પાણી તરફ જોઈને ગર્વથી કહ્યું, "ગુનો ભલે ગમે તેટલો મોટો હોય કિશોર, પણ જ્યારે કાયદો થાકી જાય ને, ત્યારે દોસ્તી અને ઈમાનદારીનો આ નવો કાયદો શરૂ થાય છે. આ અમારી 'અંતિમ તપાસ' હતી, અને ન્યાય જીતી ગયો!"
ત્રણેય મિત્રો ખડખડાટ હસી પડ્યા અને પહાડીની એ શાંતિમાં તેમનું એ હાસ્ય ન્યાયની જીતનો સૂર બનીને ગુંજતું રહ્યું.
