જીવન પથ
-રાકેશ ઠક્કર
ભાગ-૭૯
‘ભૂતકાળ હંમેશાં આપણી સાથે રહે છે, કારણ કે તે જ વર્તમાનને પોષણ આપે છે.’
આ સુવિચાર આપણા જીવનના સૌથી મોટા ભ્રમને તોડે છે. આપણે બધા ઘણીવાર એવું માની લઈએ છીએ કે ભૂતકાળ તો વીતી ગયેલી વાત છે, તેને ભૂલી જવો જોઈએ અથવા તેની સાથે હવે આપણને કોઈ લેવાદેવા નથી. આપણે કાં તો ભૂતકાળની કડવી યાદોના બોજ નીચે ਦબાયેલા રહીએ છીએ અથવા તો તેને સદંતર મિટાવી દેવા માંગીએ છીએ. પણ વાસ્તવિકતા એ છે કે આપણો વર્તમાન એ બીજું કંઈ નથી, પણ આપણા ભૂતકાળના અનુભવો, ભૂલો અને સફળતાઓનું જ પરિણામ છે.
ભૂતકાળ કોઈ દુશ્મન નથી, પણ એ આપણો સૌથી મોટો શિક્ષક છે. જેવી રીતે એક મોટું વૃક્ષ તેના ઊંડા અને અદ્રશ્ય મૂળમાંથી પોષણ મેળવે છે, તેવી જ રીતે આપણું આજનું જીવન પણ આપણા ભૂતકાળના મૂળ પર જ ટકેલું છે. ગુજરાતીમાં કહેવાય છે કે, ‘અનુભવ એ સૌથી મોટો ગુરુ છે’ અને આ અનુભવ આપણને બીજે ક્યાંયથી નહીં, પણ આપણા પોતાના ભૂતકાળમાંથી જ મળે છે. જો આપણે આપણા ભૂતકાળથી ભાગીશું, તો આપણે વર્તમાનમાં મજબૂતીથી ઊભા નહીં રહી શકીએ.
આજના આધુનિક અને ઝડપી યુગમાં આપણે 'મૂવ ઓન' ની દોડમાં એટલા આગળ વધી ગયા છીએ કે આપણે આપણી પાયાની વાતો અને ભૂતકાળના પાઠોને પણ નકારી કાઢીએ છીએ. આપણને એમ લાગે છે કે જૂની યાદો કે જૂની નિષ્ફળતાઓને યાદ કરવી એટલે સમયનો બગાડ. પણ હકીકતમાં, ભૂતકાળને નકારવો એટલે તમારા પોતાના અસ્તિત્વના એક હિસ્સાને નકારવો. ભૂતકાળમાં કરેલી ભૂલો જ આપણને વર્તમાનમાં સમજદાર બનાવે છે.
જો બાળપણમાં આપણે સાયકલ શીખતી વખતે પડ્યા ન હોત, તો આજે આપણે સીધા વાહન ન ચલાવી શકત. પેલી પડી જવાની ઘટના આપણો ભૂતકાળ છે, પણ તે જ આપણા વર્તમાનનું સંતુલન પોષે છે. ‘જે પોતાના ભૂતકાળને યાદ નથી રાખતો, તે ભવિષ્યમાં એ જ ભૂલો ફરીથી કરે છે.’ ભૂતકાળ એ કોઈ કેદખાનું નથી, પણ એ એક અનુભવોની લાઈબ્રેરી છે, જ્યાંથી આપણે જ્યારે ઈચ્છીએ ત્યારે શાણપણ મેળવી શકીએ છીએ.
આ વાતને સમજવા માટે એક અત્યંત પ્રેરક અને સુંદર પ્રસંગ જોઈએ. એક યુવાન ચિત્રકાર હતો, જેનું નામ દેવ હતું. દેવે પોતાની જિંદગીની શરૂઆતમાં ખૂબ જ ગરીબી અને સંઘર્ષ જોયો હતો. તેની શરૂઆતની પેઇન્ટિંગ્સ કોઈ ખરીદતું નહીં અને તેની ઘણી મજાક ઉડાવતી.
સમય જતાં દેવ ખૂબ જ પ્રસિદ્ધ અને ધનવાન ચિત્રકાર બની ગયો. જ્યારે તે સફળ થયો, ત્યારે તેણે પોતાના સ્ટુડિયોમાંથી તેની જૂની, ખરાબ અને અધૂરી પેઇન્ટિંગ્સ ફેંકી દેવાનું શરૂ કર્યું, કારણ કે તે તેના સંઘર્ષના દિવસોની યાદ અપાવતી હતી.
તેના એક ગુરુએ જ્યારે આ જોયું, ત્યારે તેમણે દેવને રોક્યો અને કહ્યું, ‘દેવ, આ ભૂલો ભરેલી અને જૂની પેઇન્ટિંગ્સ જ તારા વર્તમાનના શિખરનો પાયો છે. જો તું આને ફેંકી દઈશ, તો તું એ ભૂલી જઈશ કે તું ક્યાંથી આવ્યો હતો અને તારી કળાએ આ મુકામ સુધી પહોંચવા માટે કેટલી મજ્જૂરી કરી છે.’
ગુરુની આ વાત દેવના હૈયાને સ્પર્શી ગઈ. તેણે પેલી જૂની પેઇન્ટિંગ્સ સંભાળીને રાખી દીધી અને રોજ તેને જોઈને વધુ સારું કામ કરવાની પ્રેરણા મેળવતો થયો.
આ પ્રસંગ આપણને શીખવે છે કે ભૂતકાળ ભલે ગમે તેટલો કઠિન કે દર્દનાક રહ્યો હોય, પણ તેનો ત્યાગ ન કરવો જોઈએ. ભૂતકાળના ઘા ભલે રૂઝાઈ ગયા હોય, પણ તેના નિશાનો આપણને હંમેશાં યાદ અપાવતા રહે છે કે આપણે કેટલા મજબૂત છીએ.
આજના જીવનનો સાર એ જ છે કે તમારા ભૂતકાળથી શરમાવાને બદલે તેનો સ્વીકાર કરો. સારા સમયનો આનંદ માણો અને ખરાબ સમયમાંથી શીખ મેળવો. જ્યારે તમે ભૂતકાળના અનુભવોને તમારા વર્તમાનનું ખાતર બનાવો છો, ત્યારે જ તમારા જીવનમાં પ્રગતિના ફૂલો ખીલે છે. આજે જ તમારા ભૂતકાળ તરફ એક કૃતજ્ઞતાની નજર નાખો અને વિચારો કે તેણે તમને આજનો આ મજબૂત ઇન્સાન બનાવવામાં કઈ રીતે મદદ કરી છે.
શું તમારા ભૂતકાળમાં પણ કોઈ એવી કડવી કે મીઠી યાદ છે, જે આજે તમારા વર્તમાન જીવનને ચલાવવામાં અથવા કોઈ નિર્ણય લેવામાં સૌથી મોટું માર્ગદર્શન બની રહી છે?
