ભાગ ૧૦ — જ્યારે પૈસા ઓછા પડ્યા
હિલ સ્ટેશન પરથી પાછા આવ્યા પછી રમેશના જીવનમાં એક નાનો બદલાવ આવ્યો હતો.
હવે તે દરેક વાતમાં પૈસાની ગણતરી કરતો નહોતો.
સવારે સરિતા સાથે ચા પીવી.
સાંજે થોડું ચાલવા જવું.
જૂના મિત્રોને ફોન કરવો.
ક્યારેક મન થાય તો બહાર જમવા જવું.
નાની નાની વસ્તુઓમાં ખુશી શોધવી.
રમેશને લાગતું હતું કે કદાચ હવે જીવન થોડું સરળ થઈ ગયું છે.
પણ જીવન ક્યારેય એકસરખું રહેતું નથી.
એક સવારે વિવેકનો ફોન આવ્યો.
“પપ્પા…”
એના અવાજમાં પહેલાની જેમ આત્મવિશ્વાસ નહોતો.
“હા બેટા, બોલ.”
થોડી ક્ષણ મૌન રહ્યું.
“મારી નોકરી ચાલી ગઈ.”
રમેશના હાથમાંથી ચાનો કપ લગભગ છૂટી ગયો.
“શું?”
“કંપનીમાં મોટું ડાઉનસાઇઝિંગ થયું. આખી ટીમમાંથી ઘણા લોકોને કાઢી નાખ્યા.”
“પણ તું તો કહેતો હતો કે તારી પોઝિશન સારી છે.”
“હતી.”
વિવેકનો અવાજ ધીમો થઈ ગયો.
“હવે નથી.”
રમેશ કંઈ બોલ્યો નહીં.
થોડીવાર પછી પૂછ્યું,
“ઘરે બધું ઠીક છે?”
“હા.”
“લોન?”
સામેથી શાંતિ.
રમેશ સમજી ગયો.
“કેટલી EMI છે?”
વિવેકે રકમ કહી.
રમેશે આંખો બંધ કરી.
આટલી મોટી EMI વિવેક કેટલા સમય સુધી ચલાવી શકશે?
“પપ્પા…”
“હા?”
“મને થોડા મહિના માટે મદદ જોઈએ.”
રમેશ કંઈ બોલે તે પહેલાં સરિતા તેની બાજુમાં આવી ઊભી રહી.
તેને ખબર પડી ગઈ હતી કે શું વાત ચાલી રહી છે.
આ વખતે રમેશે તરત જવાબ આપ્યો નહીં.
“બેટા, તું પહેલા શાંતિથી ઘરે બેસ.”
“પપ્પા, મારે EMI ભરવી છે.”
“હું સમજું છું.”
“પપ્પા, જો આ વખતે મદદ નહીં કરો તો…”
વિવેકનો અવાજ તૂટી ગયો.
“મારે ઘર ગુમાવવાનો ડર છે.”
રમેશની આંખો ભીની થઈ ગઈ.
આ તેનો દીકરો હતો.
જેને તેણે બાળપણમાં હાથ પકડીને ચાલતા શીખવ્યો હતો.
જેના સ્કૂલની ફી માટે તેણે પોતાનું નવું શર્ટ ખરીદવાનું ટાળ્યું હતું.
જેના કોલેજના ખર્ચ માટે તેણે વર્ષો સુધી બચત કરી હતી.
અને આજે એ જ દીકરો મુશ્કેલીમાં હતો.
ફોન મૂક્યા પછી રમેશ લાંબા સમય સુધી ચૂપ બેઠો રહ્યો.
સરિતાએ પૂછ્યું,
“શું વિચારે છે?”
“મારો દીકરો મુશ્કેલીમાં છે.”
“હા.”
“મારે એની મદદ કરવી જોઈએ.”
સરિતા થોડું ચૂપ રહી.
“હા.”
રમેશે તેની તરફ જોયું.
સરિતાએ કહ્યું,
“પણ મદદ અને આખી જિંદગીનો આધાર બની જવું—બંને અલગ વસ્તુ છે.”
રમેશે ધીમેથી માથું હલાવ્યું.
“મને ખબર છે.”
“આ વખતે આપણે શું કરી શકીએ એ જોઈએ. બધું આપી દેવું એ ઉકેલ નથી.”
રમેશે ઊંડો શ્વાસ લીધો.
“હું એની EMI થોડા મહિના માટે ભરીશ.”
“કેટલા?”
“છ મહિના.”
“પછી?”
“પછી એને પોતે ઊભું થવું પડશે.”
સરિતા હસીને બોલી,
“હવે તું ખરેખર પિતા બની રહ્યો છે.”
રમેશે આશ્ચર્યથી જોયું.
“એનો અર્થ?”
“પહેલાં તું એને મુશ્કેલીથી બચાવતો હતો.”
એણે ધીમેથી કહ્યું,
“હવે તું એને મુશ્કેલીમાંથી બહાર આવતાં શીખવી રહ્યો છે.”
વિવેકે નવી નોકરી શોધવાનું શરૂ કર્યું.
પ્રથમ મહિનો મુશ્કેલ ગયો.
બીજો મહિનો પણ.
ત્રીજા મહિને એક ઇન્ટરવ્યૂ મળ્યો.
પણ પગાર પહેલાં કરતાં ઓછો હતો.
વિવેકે રમેશને કહ્યું,
“પપ્પા, આ નોકરી લઈ લઉં?”
રમેશે કહ્યું,
“પગાર ઓછો છે?”
“હા.”
“તો પણ લઈ લે.”
“પણ હું પહેલાં કરતાં નીચે જઈશ.”
રમેશ હસ્યો.
“બેટા, જીવનમાં ક્યારેક નીચે જવું પડે છે જેથી ફરી ઉપર જઈ શકાય.”
વિવેક ચૂપ રહ્યો.
“પપ્પા…”
“હા?”
“તમારી વાત હવે સમજાય છે.”
“કઈ વાત?”
“પૈસા કરતાં માણસનું રોકાણ મોટું હોય છે.”
રમેશના ચહેરા પર સ્મિત આવી ગયું.
“હવે સમજ્યો?”
“થોડું.”
કેટલાક મહિના પસાર થયા.
વિવેક ફરી નોકરીમાં સ્થિર થવા લાગ્યો.
તેની EMI ચાલુ રહી.
રમેશે જે છ મહિના મદદ કરી હતી, એ પછી તેણે એક પણ રૂપિયો માંગ્યો નહીં.
આ વખતે વિવેકે પોતે સંભાળી લીધું.
એક સાંજે વિવેક અચાનક માતા-પિતાના ઘરે આવ્યો.
હાથમાં એક નાનું પેકેટ હતું.
સરિતાએ દરવાજો ખોલ્યો.
“અરે વિવેક! તું?”
“હા મમ્મી.”
“બધું ઠીક છે ને?”
“હા.”
એ અંદર આવ્યો.
પેકેટ રમેશને આપ્યું.
“પપ્પા, તમારા માટે.”
રમેશે ખોલ્યું.
અંદર એક સાદી પણ સુંદર ઘડિયાળ હતી.
રમેશ આશ્ચર્યથી તેને જોતો રહ્યો.
“આ શું?”
વિવેક હસ્યો.
“તમે આખી જિંદગી અમને સમય આપતા રહ્યા.”
એની આંખો ભીની થઈ ગઈ.
“પણ તમારો સમય તમે જ જીવો એ શીખવ્યું નથી.”
રમેશ કંઈ બોલી શક્યો નહીં.
વિવેકે આગળ કહ્યું,
“હવે હું ઈચ્છું છું કે તમે બંને તમારો સમય જીવો.”
સરિતા દૂર ઊભી હતી.
એની આંખોમાં આંસુ હતા.
રમેશે ઘડિયાળ હાથમાં પહેરી.
સેકન્ડની સોય આગળ વધી રહી હતી.
ટિક…
ટિક…
ટિક…
એણે ઘડિયાળ તરફ જોયું.
વર્ષો સુધી એને લાગતું હતું કે સમય એટલે પૈસા કમાવવા માટેની વસ્તુ.
પછી સમજાયું કે સમય એટલે પરિવાર.
અને હવે સમજાયું—
સમય એટલે જીવન.
એણે વિવેકને ગળે લગાવી લીધો.
“બેટા…”
“હા પપ્પા?”
“મને તારા પર ગર્વ છે.”
વિવેક હસ્યો.
“મારે પણ તમારા પર છે.”
તે રાત્રે રમેશ અને સરિતા બાલ્કનીમાં બેઠા હતા.
સરિતાએ પૂછ્યું,
“હવે શું રોકાણ કરવાનું?”
રમેશે હસીને કહ્યું,
“થોડું તારા સાથે.”
“પછી?”
“થોડું મારી સાથે.”
“અને બાળકો?”
“તેમને પ્રેમ આપવાનો.”
“પૈસા?”
રમેશે ઘડિયાળ તરફ જોઈ.
“જેટલા જરૂરી હોય એટલા.”
સરિતા હસી પડી.
રમેશ ધીમેથી બોલ્યો—
“જીવનમાં સૌથી મોટું રોકાણ પૈસાનું નથી હોતું. માણસોનું હોય છે. પણ એ રોકાણમાં વ્યાજ તરીકે પૈસા નથી મળતા… યાદો મળે છે.”
બંને થોડા સમય સુધી શાંત બેઠા રહ્યા.
પરંતુ રમેશના મનમાં એક વાત હજુ અધૂરી હતી.
એણે પોતાની જિંદગીનો હિસાબ ફરી એકવાર કરવો હતો.
કેટલું કમાયું?
કેટલું બચાવ્યું?
કેટલું આપ્યું?
અને સૌથી મહત્વનું—
કેટલું જીવ્યું?
આ પ્રશ્નનો જવાબ કદાચ સૌથી મુશ્કેલ હતો.
અને એ જવાબ શોધવા માટે રમેશે પોતાની જૂની ડાયરી ખોલી…
જેમાં વર્ષોથી તેણે પોતાના દરેક રોકાણનો હિસાબ લખ્યો હતો.
પણ આ વખતે એ ડાયરીમાં પૈસાનો નહીં…
જીવનનો હિસાબ થવાનો હતો.
