ભાગ ૨ — આજ નહીં, કાલે
રવિવારની સવાર હતી.
ઘડિયાળમાં સાડા આઠ વાગ્યા હતા. મીના રસોડામાં ચા બનાવી રહી હતી અને રાહુલ બાલ્કનીમાં પોતાની નાની બોલ લઈને રમતો હતો.
રમેશભાઈ ટેબલ પર બેસીને એક કાગળ પર હિસાબ કરી રહ્યા હતા.
પગાર આવ્યો હતો.
સૌથી પહેલાં ઘરખર્ચ અલગ.
પછી રાહુલની સ્કૂલ ફી.
પછી મીનાની દવા.
પછી વીજળીનું બિલ.
અને છેલ્લે…
રોકાણ.
રમેશભાઈએ કેલ્ક્યુલેટર પર આંકડો નાખ્યો.
“આ મહિને પાંચ હજારની SIP વધારી દઉં તો પાંચ વર્ષમાં સારી રકમ ઊભી થઈ જશે.”
મીના ચા લઈને આવી.
“આજે રાહુલને લઈને બહાર જઈએ?”
રમેશે કાગળ પરથી નજર પણ ન ઉઠાવી.
“ક્યાં?”
“ક્યાંક પણ… પાર્કમાં, નદીકાંઠે, મોલમાં… બાળક આખું અઠવાડિયું સ્કૂલ અને ટ્યુશનમાં રહે છે.”
રમેશે કેલ્ક્યુલેટર બાજુમાં મૂક્યો.
“આ મહિને ખર્ચ થોડો વધારે થઈ ગયો છે.”
“કેટલો ખર્ચ થશે?”
“એ વાત ખર્ચની નથી મીના. આપણે ભવિષ્ય માટે વિચારવું જોઈએ.”
મીના થોડું હસ્યાં.
“ભવિષ્ય માટે વિચારતા વિચારતા આજનું શું?”
રમેશે વાત હળવી કરી.
“આજ તો રોજ આવે છે. એક દિવસ તો રાહ જોઈ શકે.”
મીના ચૂપ થઈ ગઈ.
રસોડામાં પાછી જતી વખતે તેણે ધીમેથી કહ્યું,
“ક્યારેક ‘આજ’ રાહ જોતું નથી રમેશ.”
રમેશભાઈએ એ વાત સાંભળી.
પણ સમજ્યા નહીં.
થોડીવાર પછી રાહુલ દોડતો આવ્યો.
“પપ્પા!”
“હા બેટા?”
“આજે મારા મિત્ર અંકિતના પપ્પા એને સાયકલ લેવા લઈ જાય છે.”
રમેશે સ્મિત કર્યું.
“સારું.”
“મારે પણ સાયકલ જોઈએ.”
“હમણાં તારી જૂની સાયકલ છે ને?”
“એ બહુ નાની થઈ ગઈ છે.”
“થોડા મહિના ચલાવી લે.”
“પણ પપ્પા…”
“રાહુલ, હવે નહીં. થોડા સમય પછી લઈ આપીશું.”
રાહુલે નિર્દોષતાથી પૂછ્યું,
“ક્યારે?”
રમેશે હસીને કહ્યું,
“જ્યારે યોગ્ય સમય આવશે.”
રાહુલ ચાલ્યો ગયો.
મીના દૂરથી આ બધું જોઈ રહી હતી.
તે બોલી,
“એને ખરેખર સાયકલની જરૂર છે.”
“મને ખબર છે.”
“તો લઈ આપો.”
“મીના, ₹૩,૦૦૦–₹૪,૦૦૦ બચાવવાથી શું થશે? એ પૈસા રોકાણમાં નાખીએ તો વર્ષો પછી ઘણું બની શકે.”
મીના થોડી ક્ષણ રમેશ સામે જોતી રહી.
“પણ એ વર્ષો પછી સાયકલ પર કોણ બેસશે?”
રમેશભાઈ પાસે જવાબ નહોતો.
એ દિવસે બપોરે રમેશભાઈ પોતાની ઓફિસના એક જૂના મિત્ર મનોજ સાથે મળ્યા.
મનોજે પૂછ્યું,
“કેમ રમેશ, ક્યાં સુધી રોકાણ કરશે?”
રમેશ હસ્યા.
“જ્યાં સુધી પૈસા કામ ન કરવા લાગે ત્યાં સુધી.”
મનોજે પૂછ્યું,
“અને તું?”
“હું?”
“તું ક્યારે જીવશે?”
રમેશ હસ્યા.
“નિવૃત્તિ પછી.”
મનોજે માથું હલાવ્યું.
“બધા આવું જ કહે છે.”
“એમાં ખોટું શું છે?”
મનોજે ધીમેથી કહ્યું,
“મારા પપ્પા પણ એવું જ કહેતા.”
રમેશ ચૂપ થઈ ગયા.
“નિવૃત્તિ પછી ફરશું, નિવૃત્તિ પછી આરામ કરીશું, નિવૃત્તિ પછી પરિવાર સાથે રહીશું…”
મનોજ થોડો અટક્યો.
“પણ તેમની નિવૃત્તિ આવી એ પહેલાં જ તેઓ ચાલ્યા ગયા.”
રમેશના ચહેરા પરનું સ્મિત ગાયબ થઈ ગયું.
મનોજે તરત વાત બદલી.
“ચાલ, ચા પી.”
પણ રમેશના મનમાં એ વાત અટકી ગઈ હતી.
નિવૃત્તિ પછી.
આ બે શબ્દો પહેલીવાર તેમને થોડા ડરામણા લાગ્યા.
સાંજે ઘરે આવ્યા ત્યારે રાહુલ ટીવી જોઈ રહ્યો હતો.
રમેશે પૂછ્યું,
“બેટા, ભણવાનું થઈ ગયું?”
“હા.”
“આજે શું કર્યું?”
“કંઈ નહીં.”
“મમ્મી સાથે રમ્યો?”
“ના.”
“મારી સાથે રમશે?”
રાહુલે તરત ટીવી બંધ કરી દીધું.
“હા!”
તે દોડીને બોલ લઈ આવ્યો.
રમેશ જમીન પર બેઠા.
બન્ને બોલ રમવા લાગ્યા.
રાહુલના ચહેરા પર એટલું મોટું સ્મિત હતું કે રમેશ થોડા સમય માટે બધું ભૂલી ગયા.
પાંચ મિનિટ…
દસ મિનિટ…
પંદર મિનિટ…
પછી રમેશની નજર ઘડિયાળ પર ગઈ.
“બસ બેટા, હવે પપ્પાને કામ છે.”
રાહુલનો ચહેરો ઉતરી ગયો.
“હજુ થોડું રમીએ ને પપ્પા.”
“કાલે રમીએ.”
“પક્કા?”
“પક્કા.”
રાહુલે બોલ હાથમાં લીધો અને ધીમે ધીમે પોતાના રૂમમાં ચાલ્યો ગયો.
રમેશ ફરી પોતાના ટેબલ પર બેઠા.
કાગળ સામે હતો.
કેલ્ક્યુલેટર સામે હતો.
રોકાણની ફાઇલ સામે હતી.
પણ અચાનક તેમને રાહુલનો ચહેરો યાદ આવ્યો.
“પક્કા?”
એ શબ્દ તેમના કાનમાં ગુંજતો રહ્યો.
રાત્રે મીના કપડાં ગોઠવી રહી હતી.
તેણે પૂછ્યું,
“આવતા મહિને મારી બહેનના ઘરે લગ્ન છે. આપણે જઈશું ને?”
“ક્યાં?”
“વડોદરા.”
રમેશે તરત હિસાબ શરૂ કર્યો.
“ટ્રેન, કપડાં, ભેટ… ખર્ચ થશે.”
“તો?”
“જોઈશું.”
મીના અટકી ગઈ.
“તમે દરેક વાતમાં ‘જોઈશું’ કેમ કહો છો?”
રમેશે કહ્યું,
“કારણ કે હું બધું વિચારીને કરું છું.”
“પણ રમેશ…”
“શું?”
મીનાએ લાંબો શ્વાસ લીધો.
“તમે અમારા માટે બચાવો છો, એ મને ખબર છે.”
“તો પછી?”
“પણ અમને તમારી બચત કરતાં તમે વધારે જોઈએ છો.”
રૂમમાં શાંતિ છવાઈ ગઈ.
રમેશે કંઈ જવાબ ન આપ્યો.
મીના સૂઈ ગઈ.
પણ રમેશ લાંબા સમય સુધી જાગતા રહ્યા.
બીજા દિવસે ઓફિસમાં રમેશભાઈએ એક નવી પોલિસી વિશે સાંભળ્યું.
“દર મહિને ₹૧૦,૦૦૦ નાખો અને વીસ વર્ષ પછી મોટી રકમ મેળવો.”
તેમની આંખોમાં ચમક આવી ગઈ.
વીસ વર્ષ!
તેમણે તરત ફોર્મ લઈ લીધું.
સાંજે ઘરે આવીને ખુશીથી બોલ્યા,
“મીના! એક સરસ રોકાણ મળ્યું છે.”
મીનાએ પૂછ્યું,
“કેટલું?”
“દર મહિને દસ હજાર.”
મીના થોડી ગભરાઈ.
“દસ હજાર?”
“હા.”
“એટલા પૈસા ક્યાંથી આવશે?”
રમેશે કહ્યું,
“થોડા ખર્ચા ઓછા કરીશું.”
“કયા?”
રમેશે વિચાર્યું.
પછી બોલ્યા,
“આ વર્ષે દિવાળીએ નવા કપડાં નહીં લઈએ.”
મીના ચૂપ.
“રાહુલનું ક્રિકેટ કોચિંગ?”
“થોડા સમય માટે બંધ કરાવી દઈએ.”
“અને આપણે જે પ્રવાસની વાત કરી હતી?”
“એ તો પછી.”
મીનાએ આંખો બંધ કરી.
ફરી એ જ શબ્દ.
“પછી.”
એ રાત્રે રાહુલ પોતાના રૂમમાં બેઠો હતો.
તે પોતાની જૂની સાયકલ જોઈ રહ્યો હતો.
સાયકલ ખરેખર નાની થઈ ગઈ હતી.
તેણે કાગળ પર કંઈક લખ્યું.
પછી મમ્મીને આપ્યું.
“મમ્મી, આ પપ્પાને આપજો.”
મીનાએ કાગળ ખોલ્યો.
તેમાં લખ્યું હતું:
“પપ્પા, મને મોંઘી સાયકલ નથી જોઈતી. તમે રવિવારે મારી સાથે આખો દિવસ રમો તો પણ ચાલશે.”
મીનાની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
તેણે કાગળ છાતી સાથે લગાવી દીધો.
અને પહેલીવાર તેને ડર લાગ્યો—
ક્યાંક રમેશ પૈસા બચાવતા બચાવતા પોતાના બાળકનું બાળપણ તો નથી ગુમાવી રહ્યા ને?
બીજા દિવસે સવારે રમેશભાઈએ પોતાની જૂની ડાયરી ખોલી.
પહેલા પાના પર લખેલું હતું—
“₹૩,૫૦૦ — પહેલો પગાર.”
નીચે તેમની માતાની જૂની તસવીર હતી.
તેમણે તસવીર હાથમાં લીધી.
અચાનક તેમને યાદ આવ્યું—
પહેલા પગારમાં તેઓ માતા માટે સાડી ખરીદવા માંગતા હતા.
પણ તેમણે કહ્યું હતું—
“આવતા મહિને લઈ આપીશ.”
રમેશ થોડા સમય સુધી તસવીર જોતાં રહ્યા.
પછી ધીમેથી બોલ્યા,
“મા… હું એ સાડી ક્યારેય લઈ આપી શક્યો નહીં.”
તેમની આંખોમાં પાણી આવી ગયું.
માતા તો વર્ષો પહેલાં જતી રહી હતી.
રમેશ પાસે હવે પૈસા હતા.
પણ જેને સાડી આપવાની હતી…
એ વ્યક્તિ નહોતી.
તેમણે પહેલીવાર પોતાની ડાયરીના આંકડાઓને અલગ નજરથી જોયા.
દરેક બચત પાછળ એક અધૂરી ઈચ્છા હતી.
દરેક FD પાછળ એક ટાળેલો પ્રવાસ.
દરેક SIP પાછળ એક મુલતવી રાખેલી ખુશી.
અને દરેક “પછી” પાછળ…
એક પસાર થતો દિવસ.
રમેશે ડાયરી બંધ કરી.
બારીની બહાર જોયું.
રાહુલ સ્કૂલ જવા તૈયાર થઈ રહ્યો હતો.
તેની નાની સાયકલ દરવાજા પાસે પડી હતી.
રમેશે પહેલીવાર વિચાર્યું—
“હું મારા પરિવારનું ભવિષ્ય સુરક્ષિત કરી રહ્યો છું… કે એમનું વર્તમાન ચોરી રહ્યો છું?”
જવાબ હજુ મળ્યો નહોતો.
પણ પ્રશ્ન પહેલીવાર જન્મ્યો હતો.
અને ઘણીવાર…
જિંદગી બદલવા માટે જવાબ નહીં, એક સાચો પ્રશ્ન જ પૂરતો હોય છે.
