બીજા દિવસે સવારે કોલેજનો માહોલ સામાન્ય દિવસો જેવો નહોતો.
સામાન્ય રીતે ગેટની બહાર હાસ્ય, વાતો અને વિદ્યાર્થીઓની અવરજવર જોવા મળતી, પરંતુ આજે આખા કેમ્પસમાં એક અજાણી શાંતિ પ્રસરી ગઈ હતી.
જેમ જેમ વિદ્યાર્થીઓ કોલેજના મુખ્ય બિલ્ડિંગ તરફ આગળ વધી રહ્યા હતા, તેમ તેમ તેમના ચહેરા પર ચિંતા દેખાવા લાગી.
ઘણા લોકો એક જ દિશામાં દોડતા હતા. કોઈકના ચહેરા પર ડર હતો તો કોઈક ધીમા અવાજે એકબીજા સાથે કંઈક ચર્ચા કરી રહ્યા હતા.
"શું થયું છે?"
"આટલી ભીડ શા માટે છે?"
"કોઈ અકસ્માત થયો છે શું?"
આવા પ્રશ્નો દરેકના મનમાં ઉઠી રહ્યા હતા.
આનંદ, પ્રિયા અને તેમના મિત્રો પણ ભીડ તરફ આગળ વધ્યા.
ભીડની નજીક પહોંચતા જ તેમને જમીન પર કંઈક સફેદ ચાદરથી ઢાંકેલું દેખાયું. આસપાસ પોલીસ અને કોલેજના સ્ટાફના લોકો ઊભા હતા.
વિદ્યાર્થીઓને દૂર રહેવા માટે કહેવામાં આવી રહ્યું હતું.
આનંદનું હૃદય અચાનક જોરથી ધબકવા લાગ્યું.
તે ધીમે ધીમે ભીડ ચીરીને આગળ ગયો.
અને પછી...
તેની નજર જે દૃશ્ય પર પડી, તે જોઈને તેના પગ જાણે જમીન સાથે ચોંટી ગયા.
સફેદ ચાદર નીચેથી બહાર દેખાતો ચહેરો માયાનો હતો.
માયા...
ગઈકાલે જ જે છોકરી તેની સામે ઊભી હતી, ગુસ્સામાં તેની આંખોમાં આંખો મિલાવી રહી હતી, એ આજે નિર્જીવ હાલતમાં જમીન પર પડી હતી.
ચોથા માળેથી પડવાને કારણે તેના શરીરને ગંભીર ઈજાઓ પહોંચી હતી. આસપાસના કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ તે દૃશ્ય જોઈ શક્યા નહોતા અને મોં ફેરવી લીધું હતું. ઘણી છોકરીઓ જે તેની દોસ્ત હતી તેઓ રડી રહી હતી.
પ્રિયા પણ આઘાતમાં હતી.
તેને માયા પ્રત્યે ગુસ્સો હતો, પરંતુ કોઈના મૃત્યુની કલ્પના પણ તેણે ક્યારેય કરી નહોતી.
"આ... આ કેવી રીતે થઈ શકે...?" તેના મોંમાંથી ધીમો અવાજ નીકળ્યો.
આનંદની આંખો એકધારી માયાના નિર્જીવ ચહેરા પર જ અટકી ગઈ હતી.
તેના મનમાં ગઈકાલનો દરેક પ્રસંગ ફરી જીવંત થઈ ઊઠ્યો.
માયાનો ગુસ્સાભર્યો ચહેરો...
તેની આંખોમાં દેખાતી વેરની આગ...
અને પછી પોતાનો મારેલો તમાચો...
એક ક્ષણ માટે આનંદના મનમાં ભયંકર અપરાધબોધ જાગ્યો.
"શું મેં વધારે કરી દીધું?"
"શું મારા કારણે જ તેણે આ પગલું ભર્યું?"
આ પ્રશ્નો તેના મનમાં વાવાઝોડાની જેમ ઘૂમી રહ્યા હતા.
થોડી જ વારમાં પોલીસ તપાસ શરૂ થઈ. પ્રાથમિક તપાસ મુજબ એવું માનવામાં આવી રહ્યું હતું કે માયાએ રાત્રે અથવા વહેલી સવારે ચોથા માળેથી કૂદીને આત્મહત્યા કરી હતી.
પરંતુ ત્યાં હાજર કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચે બીજી પણ ચર્ચાઓ ચાલી રહી હતી.
કોઈ કહેતો હતો કે મૃત્યુ પહેલાં માયાને બિલ્ડિંગની છત પર એકલી બેઠેલી જોઈ હતી.
કોઈ કહેતો હતો કે આખી રાત તે રડી રહી હતી.
તો કોઈ ફસફસાટમાં કહેતો હતો કે મૃત્યુ પહેલાં માયા કોઈ અજાણી વ્યક્તિ સાથે વાત કરતી જોવા મળી હતી.
સાચું શું હતું એ કોઈ જાણતું નહોતું.
પરંતુ એક વાત ચોક્કસ હતી...
માયાનું મૃત્યુ માત્ર એક સામાન્ય ઘટના નહોતી.
જ્યારે એમ્બ્યુલન્સ તેની લાશ લઈને કોલેજના ગેટની બહાર નીકળી રહી હતી, ત્યારે અચાનક જ ઠંડી હવાનો એક ઝોકો આખા કેમ્પસમાં ફરી વળ્યો.
ઘણા વિદ્યાર્થીઓએ તેને સામાન્ય પવન માનીને અવગણ્યો.
પરંતુ આનંદને એક ક્ષણ માટે એવું લાગ્યું જાણે કોઈ તેની તરફ જોઈ રહ્યું હોય.
તે તરત પાછળ ફર્યો.
ત્યાં કોઈ નહોતું.
ખાલી ચોથા માળાની એક બારી હતી...
અને બારીના કાચમાં પળભર માટે તેને એવું લાગ્યું જાણે કોઈ સફેદ ચહેરો ઊભો રહીને તેને ઘૂરી રહ્યો હોય.
આનંદે ફરી ધ્યાનથી જોયું.
પરંતુ હવે ત્યાં કંઈ જ નહોતું.
માત્ર ખાલી બારી...
અને એક એવો અહેસાસ, જે તેના દિલમાં અજાણ્યા ડરનું પહેલું બીજ વાવી ગયો હતો.
માયાના મૃત્યુ પછી આખી કોલેજ ધીમે ધીમે પોતાની સામાન્ય જિંદગીમાં પાછી ફરવા લાગી. થોડા દિવસો સુધી વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચે તેની ચર્ચાઓ થઈ, પછી નવા વિષયો અને નવી ઘટનાઓએ એ ચર્ચાઓને પાછળ ધકેલી દીધી.
પરંતુ એક વ્યક્તિ એવી હતી જેના માટે સમય જાણે અટકી ગયો હતો.
આનંદ.
તેના મનમાંથી માયાનો ચહેરો એક ક્ષણ માટે પણ દૂર થતો નહોતો.
જ્યારે પણ તે આંખો બંધ કરતો, તેને જમીન પર પડેલી માયાની નિર્જીવ લાશ દેખાતી. જ્યારે પણ તે એકલો બેસતો, તેના કાનમાં માયાના છેલ્લા શબ્દો ગુંજવા લાગતા.
"એક દિવસ તું પસ્તાશે..."
શરૂઆતમાં તેને લાગ્યું કે આ માત્ર અપરાધબોધ છે.
પણ દિવસો પસાર થતા એ અપરાધબોધ ધીમે ધીમે કંઈક બીજામાં બદલાવા લાગ્યો.
આનંદ વારંવાર વિચારતો—
"કદાચ મેં તેને સમજવાની કોશિશ જ નહોતી કરી..."
"કદાચ તે ખરાબ નહોતી... કદાચ માત્ર એકલી હતી..."
"જો એ દિવસે મેં ગુસ્સો ન કર્યો હોત તો...?"
દરેક પ્રશ્ન સાથે તેના દિલમાં પસ્તાવો વધતો ગયો.
જે છોકરીને તે પહેલાં નફરતની નજરે જોતો હતો, આજે એ જ છોકરીની યાદો તેને અંદરથી ખાઈ રહી હતી.
ધીમે ધીમે તેણે માયા વિશેની જૂની વાતો યાદ કરવાનું શરૂ કર્યું.
તેનું હસવું...
તેનો આત્મવિશ્વાસ...
તેની આંખોમાં દેખાતી જિદ્દ...
અને સૌથી વધુ, તેના પ્રેમની એ એકતરફી લાગણી, જેને તેણે ક્યારેય ગંભીરતાથી લીધી જ નહોતી.
સમય જતાં પસ્તાવો એક અજાણી લાગણીમાં ફેરવાઈ ગયો.
એવી લાગણી, જેને કદાચ પ્રેમ કહેવામાં આવે.
પરંતુ એ પ્રેમ ત્યારે જન્મ્યો હતો જ્યારે માયા આ દુનિયામાં રહી નહોતી.
લોકો કહે છે કે મૃત્યુ પછી આત્માઓને સૌથી વધુ ખેંચતી બે જ વસ્તુઓ હોય છે—
અધૂરી ઇચ્છાઓ...
અને અધૂરો પ્રેમ.
માયા પાસે બંને હતાં.
જીવતી હતી ત્યારે તે આનંદનો પ્રેમ મેળવવા માગતી હતી.
મૃત્યુ પછી આનંદના હૃદયમાં એ પ્રેમ જન્મ્યો.
અને કદાચ એ જ સૌથી મોટી ભૂલ હતી.
કારણ કે હવે બે દુનિયાઓ વચ્ચે એક અદૃશ્ય બંધન સર્જાઈ રહ્યું હતું.
એક રાત્રે આનંદ પોતાના રૂમમાં એકલો બેઠો હતો.
બહાર વરસાદ પડી રહ્યો હતો.
પવન બારીના કાચ સાથે અથડાઈ રહ્યો હતો.
તેના ટેબલ પર માયાનો જૂનો ફોટોગ્રાફ પડ્યો હતો, જે તેણે કોલેજના ગ્રુપમાંથી મેળવ્યો હતો.
તે ફોટો સામે જોઈને ધીમેથી બોલ્યો—
"કાશ... એક વાર તારી સાથે શાંતિથી વાત કરી હોત."
એટલું બોલીને તેણે ફોટો હાથમાં લીધો.
એ જ ક્ષણે રૂમનું તાપમાન અચાનક ઘટી ગયું.
બારી બંધ હોવા છતાં અંદર ઠંડી હવાની લહેર ફરી વળી.
રૂમના ખૂણામાં પડદો ધીમેથી હલવા લાગ્યો.
આનંદે ચમકીને આસપાસ જોયું.
ત્યાં કોઈ નહોતું.
પણ તેને સ્પષ્ટ લાગ્યું કે તે હવે એકલો નથી.
જાણે કોઈ તેની નજીક ઊભું હોય.
કોઈ એવી વ્યક્તિ...
જે વર્ષો સુધી તેની એક નજર માટે તરસી હતી.
અને હવે, જ્યારે આખરે તેના હૃદયમાં પોતાના માટે લાગણી જન્મી હતી...
ત્યારે તે લાગણીનો અવાજ મૃત્યુની સીમા પણ પાર કરી ગયો હતો.
સાચું શું હતું, એ કોઈ જાણતું નથી.
પણ એ રાત્રિ પછી આનંદની આસપાસ વિચિત્ર ઘટનાઓ શરૂ થઈ ગઈ.
અને ઘણા વર્ષો પછી, લોકો વચ્ચે એક કથા પ્રચલિત થઈ—
કે માયા મરી ગઈ હતી...
પણ તેનો પ્રેમ ક્યારેય મર્યો નહોતો.
અને જ્યારે આનંદના પસ્તાવાએ એ પ્રેમને ફરીથી જીવંત કર્યો...
ત્યારે માયાની આત્મા પણ અંધકારમાંથી પાછી ફરી આવી.
માયાના મૃત્યુને ઘણા અઠવાડિયા વીતી ગયા હતા, પરંતુ આનંદના જીવનમાંથી તેની હાજરી જાણે જતી જ નહોતી.
શરૂઆતમાં આનંદને લાગતું હતું કે આ બધું માત્ર તેના મનનો ભ્રમ છે. અપરાધબોધ અને પસ્તાવાના કારણે તેને વારંવાર માયાની યાદ આવતી હતી. પરંતુ ધીમે ધીમે કેટલીક એવી ઘટનાઓ બનવા લાગી, જેને માત્ર કલ્પના કહીને અવગણવી મુશ્કેલ હતી.
ઘણી રાત્રિઓએ આનંદને એક જ સ્વપ્ન આવતું.
તે પોતાની કોલેજના લાંબા કોરિડોરમાં એકલો ચાલતો હોય. આસપાસ અજીબ શાંતિ છવાયેલી હોય. અચાનક દૂર સફેદ વસ્ત્રોમાં એક યુવતી દેખાતી. લાંબા વાળ પવનમાં લહેરાતા હોય અને તેના ચહેરા પર એક કરુણ સ્મિત હોય.
માયા...
તે ધીમે ધીમે આનંદ તરફ આગળ વધતી.
તેની આંખોમાં હવે પહેલાં જેવો ઘમંડ કે ક્રોધ નહોતો. ત્યાં માત્ર એક અધૂરી ઝંખના દેખાતી.
"આનંદ..."
તેનો અવાજ જાણે દૂરથી આવતો હોય તેમ સંભળાતો.
માયા ધીમેથી પોતાનો હાથ તેની તરફ લંબાવતી.
"એકવાર મારી સાથે ચાલ... બસ એકવાર..."
આનંદ સ્વપ્નમાં જ તેની તરફ આગળ વધવા લાગતો. જાણે કોઈ અદૃશ્ય શક્તિ તેને ખેંચી રહી હોય.
અને પછી અચાનક જ તેની ઊંઘ ઊડી જતી.
દરેક વખતે તે પરસેવાથી તરબતર થઈને પથારીમાં બેઠો થઈ જતો.
ધીમે ધીમે સ્વપ્નો સિવાય પણ તેને માયાની હાજરીનો અહેસાસ થવા લાગ્યો.
ક્યારેક રૂમમાં એકલો બેઠો હોય ત્યારે કોઈ તેની બાજુમાં ઊભું હોય એવો અનુભવ થતો.
ક્યારેક ઠંડી હવાની એક લહેર તેના ચહેરાને સ્પર્શીને પસાર થઈ જતી.
તો ક્યારેક એવું લાગતું કે કોઈ તેના હાથને ખૂબ જ હળવેથી સ્પર્શ કરીને ગયું.
આ અનુભવોમાં ડર ઓછો અને એક અજાણી કરુણા વધુ હતી.
જાણે કોઈ તેને નુકસાન પહોંચાડવા નહીં, પરંતુ પોતાની હાજરીનો અહેસાસ કરાવવા માગતું હોય.
પરંતુ પ્રિયા આ બધું જોઈ રહી હતી.
તેને લાગવા લાગ્યું કે આનંદ દિન-પ્રતિદિન બદલાઈ રહ્યો છે.
તે પહેલાં કરતાં વધુ શાંત થઈ ગયો હતો. ઘણીવાર એકલો બેસી રહેતો. કોઈ અજાણી વ્યક્તિ સાથે વાતો કરતો હોય તેમ ખાલી જગ્યા તરફ જોતો રહેતો.
પ્રિયાએ ઘણીવાર તેને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
"આનંદ, જે થઈ ગયું એ દુઃખદ હતું. પણ તું આખી જિંદગી એમાં અટવાઈ નહીં શકે."
પણ આનંદના મનમાં ચાલતું યુદ્ધ પ્રિયા સમજી શકતી નહોતી.
એક બાજુ જીવતી દુનિયાનો પ્રેમ હતો.
અને બીજી બાજુ એક એવી આત્મા હતી, જે મૃત્યુ પછી પણ તેને ભૂલી શકી નહોતી.
દરેક પસાર થતી રાત સાથે માયાની હાજરી વધુ સ્પષ્ટ થતી જતી હતી.
અને આનંદને ધીમે ધીમે સમજાવા લાગ્યું કે આ માત્ર યાદો કે સ્વપ્નો નથી.
કોઈક હતું...
જે અંધકારની પેલી પારથી પણ તેને પોતાના તરફ બોલાવી રહ્યું હતું.
અને તે અવાજ દિવસે દિવસે વધુ નજીક આવતો જઈ રહ્યો હતો.
ક્રમશઃ
Dr Dipak Kamejaliya
"શિલ્પી"
