જેલના સળિયા પાછળ બેઠેલા આર્યનને હવે સમજાઈ ગયું હતું કે પંચાયતનું કૌભાંડ માત્ર ગામના ચોરા સુધી સીમિત નથી. તેના તાર જિલ્લા સુધી, અને કદાચ ગાંધીનગર સુધી જોડાયેલા છે. સરપંચ મનજીભાઈએ પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર વાઘેલા સાથે મળીને આર્યન પર 'સરકારી કામમાં દખલ' અને 'ગામમાં અશાંતિ ફેલાવવા'ના ખોટા આરોપો લગાવી તેને જેલમાં ધકેલી દીધો હતો. મીડિયાને પણ કહેવાયું કે આર્યન નક્સલવાદી વિચારધારા ધરાવે છે.
પરંતુ પંચાયતની ચૂંટણીના પડઘમ વાગી રહ્યા હતા. આ વખતે મનજીભાઈને સાચો ડર હતો. જો આર્યન જામીન પર બહાર આવશે, તો તેની પાંચ વર્ષની કાળી કમાણી અને જમીન કૌભાંડ પર પાણી ફરી વળશે. ગામમાં યુવાનોનું લોહી ઉકળી રહ્યું હતું. તેથી તેમણે ચૂંટણી જીતવા માટે કૌભાંડની નવી રણનીતિ ઘડી. આ રણનીતિનું નામ હતું 'ઓપરેશન ક્લીન સ્વીપ'.
ચૂંટણી કૌભાંડની ત્રણ ચાલ:
૧. મતદાર યાદીમાં ચેડાં: તલાટી હસમુખલાલે રાતોરાત ગામના ૧૫૦ જેટલા યુવાનોના નામ યાદીમાંથી કમી કરી નાખ્યા. આ બધા યુવાનો શહેરમાં ભણતા હતા અને આર્યનના કટ્ટર સમર્થક હતા. તેમના નામ સામે 'સ્થળાંતરિત' કે 'મૃત' એવી નોંધ કરી દીધી. બદલામાં બાજુના ગામના ૨૦૦ મજૂરોના નામ 'કામચલાઉ રહેવાસી' તરીકે ઉમેરી દીધા. દરેક મજૂરને ૫૦૦ રૂપિયા અને એક પવ્વો આપવાનો વાયદો થયો.
૨. ગ્રાન્ટનું ડાયવર્ઝન: ચૂંટણી જીતવા માટે દારૂ અને પૈસાની વહેંચણી કરવા પંચાયતે 'આપત્તિજનક ભંડોળ' એટલે કે Emergency Fund માંથી ૧૮ લાખ રૂપિયા ઉપાડ્યા. આ પૈસા ખરેખર ઉનાળામાં ગામના કુવા ઊંડા કરવા અને પાણીની ટાંકી બનાવવા માટે આવ્યા હતા. કાગળ પર 'દુષ્કાળ રાહત કામ' બતાવી પૈસા ઉપાડી લેવાયા અને રાતોરાત સરપંચના ફાર્મહાઉસ પર પહોંચી ગયા.
૩. વિરોધ પક્ષનું ખરીદ-વેચાણ: પંચાયતના બાકીના ત્રણ સભ્યો, જેઓ ક્યારેક વિરોધનો સૂર કાઢતા હતા, તેમને બોલાવવામાં આવ્યા. એકને નવી મનરેગા યોજનામાં કોન્ટ્રાક્ટ આપવાનો વાયદો થયો, બીજાના દીકરાને તલાટીની ઓફિસમાં પટાવાળાની નોકરીનું લોલીપોપ આપ્યું, અને ત્રીજાને સોલર કંપનીના પ્રોજેક્ટમાં ૨ ટકા કમિશનની ઓફર કરી. બધા ચૂપ થઈ ગયા.
જેલમાં આર્યનની મુલાકાતે એક વૃદ્ધ વકીલ આવ્યા. નામ હતું બાબુભાઈ દેસાઈ. ૭૫ વર્ષના બાબુભાઈએ આખી જિંદગી ગરીબોના કેસ લડ્યા હતા. તેમણે ધીમેથી કહ્યું, "બેટા, લોકશાહીમાં જેલ જવું એ હાર નથી, પણ નવી શરૂઆત છે. સત્તા સામે લડવા જેલ જ આવવો પડે. તારી પાસે હજી એ 'બ્લેક રજિસ્ટર'નો ડિજિટલ બેકઅપ છે ને?"
આર્યન હસ્યો. જેલમાં જ રહીને તેણે વકીલની મદદથી હાઈકોર્ટમાં બે અરજી કરી. પહેલી જામીન માટે અને બીજી ચૂંટણી સ્થગિત કરવા માટે. પુરાવા તરીકે મતદાર યાદીના ફેરફારના સ્ક્રીનશોટ, ગ્રાન્ટ ઉપાડના કાગળો અને 'કાકા'એ છૂપી રીતે રેકોર્ડ કરેલો ઓડિયો રજૂ કર્યો.
બહાર ગામમાં સ્થિતિ તણાવપૂર્ણ હતી. સરપંચે ગામના ચોરે મોટી સભા ભરી. તેણે આર્યનના ૬૦ વર્ષના પિતા રતિભાઈને સ્ટેજ પર બોલાવી અપમાનિત કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. માઈકમાં ગર્જના કરી, "જે ગામનો દ્રોહી છે, જે પોતાના ગામને બદનામ કરે છે, તેને જનતા માફ નહીં કરે. તેના પરિવારને ગામમાં રહેવાનો હક નથી."
આખું ગામ સ્તબ્ધ હતું. રતિભાઈની આંખમાં આંસુ હતા. પણ તે જ વખતે ચમત્કાર થયો. ગામના યુવાનોના મોબાઈલમાં એકસાથે નોટિફિકેશન આવ્યા. વોટ્સએપ પર એક વિડીયો વાયરલ થયો હતો. વિડીયોમાં તલાટી હસમુખલાલ અને સરપંચ મનજીભાઈ ફાર્મહાઉસ પર બેઠા હતા. ટેબલ પર નોટોના બંડલ પડ્યા હતા. સરપંચ કહેતો હતો, "આ ૧૮ લાખમાંથી ૫ લાખ પોલીસને, ૩ લાખ મામલતદારને, અને બાકીના મત ખરીદવામાં." આ વિડીયો આર્યને જેલમાંથી જ 'કાકા' પટાવાળાની મદદથી વાયરલ કરાવ્યો હતો. સભામાં સોપો પડી ગયો.
ચૂંટણીના ફોર્મ ભરવાનો છેલ્લો દિવસ આવ્યો. સરપંચને ખાતરી હતી કે તેની સામે કોઈ ઉમેદવારી નહીં નોંધાવે. ભયનો માહોલ એવો હતો કે કોઈ ફોર્મ લેવા પણ તૈયાર ન હતું. બપોરે ૩ વાગ્યે છેલ્લી ઘડીએ ચૂંટણી અધિકારીની ઓફિસના દરવાજે એક એવી વ્યક્તિ ફોર્મ ભરવા પહોંચી જેણે આખા પંચાયત ભવનમાં સોપો પાડી દીધો.
ફોર્મ ભરનાર વ્યક્તિ બીજું કોઈ નહીં પણ આર્યનની ૫૫ વર્ષની માતા સવિતાબેન હતા! સાડીનો છેડો કમરે ખોસીને, આંખોમાં આગ લઈને તેઓ આવ્યા હતા. સરપંચના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. આખા ગામમાં ખુશીની લહેર દોડી ગઈ. "સવિતાબેન ઝિંદાબાદ"ના નારા લાગ્યા.
પરંતુ બાજી હજી પૂરી ન હતી. તે જ સાંજે તલાટી હસમુખલાલે પંચાયતના જૂના દફતરમાંથી ધૂળ ખાતી એક રહસ્યમય ફાઈલ ખોલી. ફાઈલ પર લખ્યું હતું: "વર્ષ ૨૦૦૬. આર્યનના પિતા રતિભાઈના નામે જમીન વિવાદ અને પંચાયતનું લેણું – રૂ. ૨,૩૭,૦૦૦."
હસમુખલાલ સરપંચ પાસે દોડી ગયો. "સાહેબ, આ લેણું જો આજે પણ ચોપડે બોલતું બતાવી દઈએ, તો ચૂંટણીના નિયમ મુજબ દેવાદારના પરિવારનું ફોર્મ રદ થઈ શકે છે."
સરપંચની આંખો ચમકી. શું તે ૨૦ વર્ષ જૂના બનાવટી દસ્તાવેજ ઉભા કરીને આર્યનના પરિવારને ચૂંટણીમાંથી બહાર કરી દેશે? શું હાઈકોર્ટનો ચુકાદો આવે તે પહેલા જ લોકશાહીની હત્યા થઈ જશે?
