શહેરની ભીડમાં રમેશનું જીવન ઘડિયાળના કાંટા સાથે બંધાયેલું હતું. સવાર પડતાં જ એલાર્મ વાગે, બસ પકડવાની દોડ, ઓફિસમાં મીટિંગો, ટાર્ગેટ, ઈમેલ અને રાત્રે થાકેલી આંખો. સફળતા બધાની નજરે હતી, પણ મન ક્યાંક ખાલી લાગતું. ગામ છોડીને શહેરમાં આવ્યા ને હવે દસ વર્ષ થવા આવ્યા હતા. શરૂઆતમાં દર અઠવાડિયે મા ને ફોન કરતો, પછી મહિને એક વાર, અને હવે તો ક્યારેક જ. મનમાં હંમેશાં એક બહાનો તૈયાર રહેતો—“આજે બહુ કામ છે.”
ગામમાં મા એકલી જ રહેતી. બાપુ ગયા પછી એનું જીવન દીકરાની યાદ આસપાસ જ ફરતું. સવારે વહેલી ઊઠીને આંગણામાં તુલસી ને પાણી આપતી, પછી રસોડામાં દીકરાને ગમતી વાનગીઓ બનાવતી—જાણે રમેશ આજે આવવાનો હોય. પાડોશણો પૂછે ત્યારે બસ એટલું જ કહેતી, “મારો દીકરો શહેરમાં છે, બહુ મોટો માણસ થયો છે.”
એક દિવસ રમેશ ઓફિસથી મોડો ઘરે આવ્યો. દરવાજા પાસે એક નાનું લિફાફું પડ્યું હતું. સફેદ કાગળ, ઉપર થોડું વાંકડું-ચૂકડું લખાણ. સરનામું જોઈને એના પગ થંભી ગયા. એ મા નું લખાણ હતું. આજના વોટ્સએપ અને કોલના જમાનામાં મા એ કાગળ લખ્યો હતો? દિલમાં અજાણી ગભરાહટ સાથે એણે લિફાફું ખોલ્યું.
કાગળમાંથી શબ્દો સાથે લાગણી વહેતી હતી.
“મારા લાડકવાયા રમેશ,
આશા છે તું સુખી હશે. હું અહીં ઠીક છું. શરીર હવે પહેલું જેવું સાથ નથી આપતું, પણ મન મજબૂત છે. ગઈકાલે વરસાદ પડ્યો. તું બાળપણમાં ભીંજાતો ને પછી મારી પાસે આવીને કહેતો—‘મા, ઠંડી લાગે છે.’ આજે પણ એ વરસાદમાં તારો ચહેરો નજર સામે આવી ગયો.”
રમેશ થંભી ગયો. બાળપણની યાદો એક પછી એક મનમાં ઊભી થવા લાગી.
મા આગળ લખતી હતી,
“લીમડાનું ઝાડ હવે બહુ મોટું થયું છે. તું વાવેલું. એની છાંયડીમાં બેસીને હું રોજ થોડી વાર તારી સાથે વાત કરું છું—ભલે તું જવાબ ન આપે. ખબર છે, તું વ્યસ્ત છે. હું ફરિયાદ નથી કરતી. મા ક્યારેય ફરિયાદ કરતી નથી.”
અંતમાં થોડાં સાદા શબ્દો હતા,
“જ્યારે સમય મળે, તો આવી જજે. તારી રાહ જોઈશ.
— તારી મા”
કાગળ પૂરું થતાં જ રમેશની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા. ઓફિસની ફાઈલ, પ્રમોશન, પગાર—બધું અર્થહીન લાગ્યું. એણે વિચાર્યું, “હું સફળ તો થયો, પણ મા થી દૂર.”
એ જ રાત્રે એણે ગામ જવાની ટિકિટ બુક કરી.
બે દિવસ પછી જ્યારે બસ ગામના રસ્તે વળી, રમેશનું હૃદય ધબકવા લાગ્યું. કાચા રસ્તા, ખેતરો, એ જ જૂનું ઘર. આંગણામાં મા બેઠી હતી—હાથમાં જાપમાળા, આંખો રસ્તા પર. રમેશને જોઈને એ ઊભી થઈ ગઈ. કોઈ શબ્દ વગર મા-દીકરો એકબીજાને ભેટી પડ્યા.
રમેશે ધીમેથી કહ્યું, “મા, તારો કાગળ મને પાછો ઘરે લઈ આવ્યો.”
મા એના માથા પર હાથ ફેરવીને બોલી, “દીકરા, કાગળ તો બહાનો હતો. મા નું હૃદય તો હંમેશાં તારા માટે ખુલ્લું જ છે.”
લીમડાની છાંયડી નીચે બેઠા બેઠા રમેશે નક્કી કર્યું—હવે મા ને ફોન કરવા માટે સમય શોધવો નહીં, સમય બનાવવો. મા નો એક નાનો કાગળ એના જીવનની દિશા બદલી ગયો.
મા
મા—આ બે અક્ષરમાં આખું જગત સમાયેલું છે. જન્મ પહેલાંથી જ જે સ્નેહ આપે, દુઃખ સહે અને બદલે કંઈ ન માંગે, એનું નામ મા. બાળકના પ્રથમ શ્વાસથી લઈને જીવનના અંતિમ પગથિયા સુધી મા અદૃશ્ય શક્તિ બનીને સાથે રહે છે.
મા પોતાની ખુશી કરતાં સંતાનની ખુશીને હંમેશાં પ્રથમ સ્થાન આપે છે. પોતાની ઊંઘ ત્યાગીને બાળકની ઊંઘનું ધ્યાન રાખે છે, પોતાના સપના ભૂલીને સંતાનના સપનાને સાકાર કરવા માટે જીવન સમર્પિત કરે છે. સંતાનને નાનકડું દુઃખ થાય તો મા નું હૃદય પહેલા દુખે છે.
મા માત્ર જન્મ આપનાર નથી, એ પ્રથમ શિક્ષિકા છે. બોલતા, ચાલતા, સંસ્કાર શીખવતા મા નો હાથ અને હૃદય બંને કામ કરે છે. સાચું-ખોટું, સારું-નરસું સમજાવતી મા જીવનની સૌથી મોટી પાઠશાળા છે.
સમય જતા સંતાન મોટું થાય, પોતાની દુનિયામાં વ્યસ્ત થઈ જાય, છતાં મા ની ચિંતા ક્યારેય ઓછી થતી નથી. એક ફોન, એક મુલાકાત, એક સ્મિત—મા માટે આ જ સૌથી મોટું સુખ છે.
મા નું પ્રેમ કોઈ શરત વિના હોય છે. એ પ્રેમ ન તો માપી શકાય, ન તો શબ્દોમાં પૂરો ઉતારી શકાય. સાચું કહીએ તો, મા વગર જીવન અધૂરું છે, અને મા નું સ્થાન દુનિયામાં કોઈ લઈ શકતું નથી.
