સાંજનો સમય હતો. આકાશમાં સૂર્યનારાયણ અસ્તાચળ તરફ જઈ રહ્યા હતા. પ્રકૃતિ પર સોનેરી અને ધૂંધળી છાયા પથરાઈ રહી હતી. અમદાવાદના એક વ્યસ્ત હાઈવે પર આવેલા પેટ્રોલ પંપ પર નીરવ શાંતિ વચ્ચે મશીનોનો ઘોંઘાટ સંભળાતો હતો. માલવી નામની એક ભદ્ર, ભણેલી-ગણેલી અને ગૃહિણી પોતાની સફેદ આઈ-૨૦ કારમાં પેટ્રોલ ભરાવી રહી હતી. તે પોતાના વિચારોમાં મગ્ન હતી.
બરાબર એ જ સમયે, ક્યાંકથી એક અજાણ્યો પુરુષ તેની નજીક આવ્યો. તેનો પહેરવેશ સાદો હતો, પણ આંખોમાં એક વિચિત્ર ભેદ અને હોઠ પર બનાવટી સ્મિત હતું. તેણે ખૂબ જ નમ્રતાપૂર્વક પોતાનો પરિચય આપ્યો, "નમસ્તે બહેન, હું પ્રોફેશનલ પેઇન્ટર છું. ઘરો અને ઓફિસો કલર કરવાનું કામ કરું છું. આ મારો વિઝિટિંગ કાર્ડ છે, ક્યારેય જરૂર પડે તો ચોક્કસ યાદ કરજો."
માલવીએ કોઈ પણ જાતનો ભેદભાવ રાખ્યા વિના, સહજતાથી એ કાર્ડ હાથમાં લઈ લીધું. આપણી સંસ્કૃતિમાં તો અજાણ્યા પર પણ ભરોસો કરવો એ આપણો સ્વભાવ રહ્યો છે.
नित्यं हि दुर्बुद्धेः स्वभावो न परिवर्तते।
विश्वासो नैव कर्तव्यो ह्यज्ञाते जनसंसदि॥
દુષ્ટ કે દુર્બુદ્ધિ ધરાવનાર વ્યક્તિનો સ્વભાવ સહેલાઈથી બદલાતો નથી. તેથી અજાણ્યા લોકો પર પૂરતી પરખ કર્યા વિના ક્યારેય અંધવિશ્વાસ ન કરવો જોઈએ. જીવનમાં હંમેશા વિવેક અને સાવચેતી સાથે જ વિશ્વાસ કરવો.
કાર્ડ પકડીને માલવી કારની અંદર બેસી ગઈ. તેણે વિઝિટિંગ કાર્ડ બાજુની સીટ પર મૂક્યું અને કાર ચાલુ કરી. તેણે કાચમાંથી જોયું કે પેલો માણસ પણ દોડીને પાછળ ઉભેલી એક સ્વિફ્ટ કારમાં બેસી ગયો, જેને કોઈ બીજો જ વ્યક્તિ ચલાવી રહ્યો હતો.
જેમ જ માલવીએ પેટ્રોલ પંપથી ગાડી હાઈવે પર લીધી, તેમ જ પેલી સ્વિફ્ટ કાર પણ તેની બરાબર પાછળ નીકળી. માલવીને થોડી શંકા ગઈ, પણ તેણે મનને મનાવ્યું કે કદાચ રસ્તો એક જ હશે. પણ ખરી આફત તો હવે શરૂ થવાની હતી!
ગાડી હજુ એક કિલોમીટર જ ચાલી હશે ત્યાં જ માલવીને અચાનક માથું ભારે લાગવા માંડ્યું. તેની આંખો સામે અંધારા આવવા લાગ્યા. શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવા લાગી, જાણે ફેફસામાં હવા ભરાતી જ ન હોય! હવામાં એક વિચિત્ર, મીઠી પણ માથું ફાડી નાખે તેવી ગંધ પ્રસરી ગઈ હતી. તેણે ગભરાઈને કારની બારી ખોલવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ તેનો હાથ ધ્રૂજી રહ્યો હતો. અચાનક તેનું ધ્યાન ગયું કે એ ભેદી ગંધ એના એ જ હાથમાંથી આવી રહી હતી, જે હાથથી તેણે પેલું વિઝિટિંગ કાર્ડ પકડ્યું હતું! હા, એ સામાન્ય કાર્ડ નહોતું. એના પર 'બુરુન્દાન્યા' (Burundanga - Scopolamine) નામનું ભયાનક કેમિકલ ડ્રગ છાંટવામાં આવ્યું હતું! આ એક એવું અદ્રશ્ય ઝેર છે જે ત્વચાના સંપર્કમાં આવતા જ કે શ્વાસમાં જતા જ માણસની ચેતના, તેની નિર્ણયશક્તિ અને તેનો વિવેક હરી લે છે. માણસ જીવતો ઢીંગલો બની જાય છે, અને સામેવાળો જેમ કહે તેમ કરવા લાગે છે. આ ડ્રગ સામાન્ય ડેટ-રેપ ડ્રગ કરતાં ચાર ગણું વધુ ઘાતક છે.
માલવીએ રિયર-વ્યૂ મિરરમાં જોયું. પેલો પેઇન્ટર અને તેની કાર બરાબર તેની પાછળ હતા. તેઓ માલવીની શારીરિક સ્થિતિ બગડવાની જ રાહ જોઈ રહ્યા હતા જેથી ગાડી રોકાવીને લૂંટફાટ કરી શકે અથવા તેનાથી પણ વધુ જધન્ય અપરાધ આચરી શકે. માલવીનું મન બહેર મારી રહ્યું હતું, પણ ભયના એ આખરી પળે તેની અંદરની સ્ત્રીશક્તિ જાગી ઉઠી.
ત્યારે જ શ્રીમદ ભગવદ્ ગીતાનો એ અમર શ્લોક યાદ આવે:
उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत्।
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः॥ — શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા ૬.૫
માણસે પોતાના પુરુષાર્થ, વિવેક અને સંયમથી પોતાનો ઉદ્ધાર કરવો જોઈએ; પોતાને અધોગતિમાં ન ધકેલવો જોઈએ. કારણ કે મનુષ્ય પોતે જ પોતાનો શ્રેષ્ઠ મિત્ર છે અને પોતે જ પોતાનો સૌથી મોટો શત્રુ પણ છે.
"આપણા વિચારો, આચરણ અને નિર્ણયો જ આપણા ભાગ્યના સાચા ઘડવૈયા છે. મનને જીતનાર પોતાનો મિત્ર બને છે, જ્યારે મનને હારનાર પોતાનો જ શત્રુ બની જાય છે."
માલવી સમજી ગઈ કે જો તે અત્યારે હોશ ખોશે, તો બધું જ ખતમ થઈ જશે. "ચેતતો નર સદા સુખી" તેણે પૂરી તાકાત ભેગી કરી, ગાડીને હાઈવેની સાઈડમાં 'સર્વિસ લેન'માં લીધી અને બ્રેક મારી દીધી. હોશ ગુમાવતા પહેલાં, તેણે સ્ટીયરીંગ પર રહેલા હોર્ન પર પોતાનો હાથ પછાડ્યો અને તેને દબાવી જ રાખ્યો!
પોં...... પોં...... પોં...... સતત વાગતા હોર્નનો અવાજ આસપાસના વાતાવરણને ચીરી નાખવા લાગ્યો. રસ્તે ચાલતા રાહદારીઓ, રિક્ષાવાળાઓ અને દુકાનદારો દોડીને માલવીની કાર તરફ આવવા લાગ્યા. આ ભીડ એકઠી થતી જોઈને પેલા શિકારીઓ સમજી ગયા કે પાસા ઉલટા પડ્યા છે. સ્વિફ્ટ કારના ડ્રાઇવરે તરત જ એક્સિલરેટર દબાવ્યું અને તેઓ ત્યાંથી પલાયન થઈ ગયા!
લોકોએ માલવીને કારમાંથી બહાર કાઢી, મોઢા પર પાણી છાંટ્યું અને શુદ્ધ હવામાં શ્વાસ લેવા દીધો. થોડીવાર પછી જ્યારે તેનો નશો ઉતર્યો અને તે ભાનમાં આવી, ત્યારે તેના રૂંવાડા ઉભા થઈ ગયા. તે અજાણ્યા મોતના મુખમાંથી પાછી આવી હતી.
કપટના વેશમાં અહીં તો રોજ શિકારી ફરે છે,
સ્મિત પાછળ ઝેર લઈ નરાધમો અહીં વિહરે છે;
સાવધ રહેજે હે નારી! તારી સુરક્ષા તારા હાથમાં,
અજાણ્યાના ઝેરી પાશથી જ સૃષ્ટિ આ આખી ડરે છે.
આ ઘટના માત્ર એક વાર્તા નથી, પણ સમાજની આંખ ઉઘાડતો કિસ્સો છે. બુરુન્દાન્યા (Burundanga) જેવી ડ્રગ્સનો ઉપયોગ કરીને આજે ગુનેગારો સીધા હુમલા કરવાને બદલે આવા છળ-કપટનો આશરો લે છે.
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत्।
कदाचित् कुपितं मित्रं सर्वं गुह्यं प्रकाशयेत्॥ — પંચતંત્ર, વિષ્ણુશર્મા
જે વિશ્વાસપાત્ર ન હોય તેના પર તો ક્યારેય વિશ્વાસ ન કરવો જ જોઈએ, પરંતુ વિશ્વાસુ વ્યક્તિ પર પણ અતિશય વિશ્વાસ કરવો યોગ્ય નથી. કારણ કે જો તે મિત્ર ક્યારેક રિસાઈ જાય, તો તમારા બધા રહસ્યો જાહેર કરી શકે છે.
"વિશ્વાસ સંબંધોનો આધાર છે, પરંતુ અતિવિશ્વાસ ઘણી વખત પસ્તાવાનું કારણ બને છે. તેથી વિશ્વાસ હંમેશાં વિવેક અને મર્યાદા સાથે જ કરવો."
ખાસ કરીને આપણી ગૃહિણીઓ, જેઓ દિવસભર ઘરમાં એકલી હોય છે અને અવનવા સેલ્સમેન, કુરિયરવાળા કે પેઇન્ટરોના સંપર્કમાં આવે છે, તેમણે આ બાબતે અત્યંત સાવધ રહેવાની જરૂર છે. કોઈનો પણ આપેલો કાગળ, કાર્ડ કે વસ્તુ સીધી હાથમાં લેવી નહીં. "પાણી પહેલાં પાળ બાંધવી" એ જ સાચી સમજદારી છે.
