ભાગ 2 — બંધ પ્રયોગશાળા
આરવની નજર હજુ પણ દીવાલ પરના એ ફોટોગ્રાફ પર જ હતી.
2019.
તારીખ નીચે સ્પષ્ટ લખેલી હતી.
ફોટામાં મીરા હતી. તેની બાજુમાં ત્રણ વૈજ્ઞાનિકો ઊભા હતા. અને સૌથી જમણી બાજુએ એક યુવાન આરવ ઊભો હતો.
તેના ચહેરા પર આત્મવિશ્વાસભર્યું સ્મિત હતું.
પરંતુ હાલનો આરવ એ ફોટાને જોઈને પોતાને જ ઓળખી શકતો નહોતો.
“આ ફોટો ખોટો છે,” તેણે ધીમેથી કહ્યું.
મીરા આગળ વધતી રહી.
“ફોટોગ્રાફ ખોટો નથી.”
“તો હું ખોટો છું?”
મીરા અટકી.
“ક્યારેક માણસની યાદ કરતાં પુરાવા વધારે સાચા હોય છે. અને ક્યારેક પુરાવા કરતાં યાદો.”
આરવને આ જવાબ ગમ્યો નહીં.
“મારે સીધો જવાબ જોઈએ છે.”
“મળશે.”
“ક્યારે?”
“જ્યારે તું સાંભળવા તૈયાર થઈશ.”
“હું તૈયાર છું.”
મીરાએ તેની તરફ જોયું.
“ના. તું હજી નથી.”
તે ફરી આગળ ચાલી.
આરવ મજબૂરીથી તેની પાછળ ગયો.
લેબની અંદર જેટલું આગળ જતા હતા, વાતાવરણ એટલું અજીબ બનતું જતું હતું. બહારથી ઇમારત વર્ષોથી બંધ દેખાતી હતી, પરંતુ અંદર અનેક મશીનો હજુ કાર્યરત હતાં. ક્યાંક લાઇટ ઝબૂકતી હતી, ક્યાંક કોઈ જૂનું કમ્પ્યુટર ધીમા અવાજે ચાલતું હતું.
એક રૂમમાં પહોંચીને મીરાએ દરવાજો ખોલ્યો.
રૂમની મધ્યમાં એક ખુરશી હતી.
તેની આસપાસ ધાતુની ગોળ રચના હતી, જેમાં નાના-નાના સેન્સર લગાવવામાં આવ્યા હતા.
છત પરથી એક કેમેરો સીધો ખુરશી તરફ નિશાન કરતો હતો.
આરવ થંભી ગયો.
“આ શું છે?”
“સ્મૃતિ પ્રક્ષેપણ કક્ષ.”
“એનો અર્થ?”
“અહીં માણસના મગજમાં સંગ્રહિત અનુભવોને દૃશ્ય સ્વરૂપે રજૂ કરી શકાય છે.”
આરવે ખુરશી તરફ જોયું.
“તમે મને અહીં બેસાડવાના છો?”
“જો તું ઇચ્છે તો.”
“અને જો હું ના કહું?”
“તો કદાચ તને સત્ય ક્યારેય ખબર નહીં પડે.”
આરવ થોડો સમય વિચારતો રહ્યો.
પછી તે ખુરશી પર બેઠો.
મીરાએ સેન્સર તેના માથા પાસે ગોઠવ્યાં.
“કોઈ દુખાવો થશે?”
“ના.”
“કોઈ જોખમ?”
મીરા થોડા સમય ચૂપ રહી.
“નાના પ્રમાણમાં.”
આરવે આંખો બંધ કરી.
“શરૂ કરો.”
મશીન ચાલુ થયું.
હળવો અવાજ સંભળાયો.
સ્ક્રીન પર અંધકાર હતો.
પછી ધીમે ધીમે એક દૃશ્ય ઊભું થયું.
એક નાનું ઘર.
બારીની બહાર વરસાદ.
એક બાળક બારી પાસે ઊભું હતું.
આરવને તરત સમજાયું—
આ તે પોતે હતો.
લગભગ દસ વર્ષનો.
તેની માતા પાછળથી આવી અને તેના ખભા પર હાથ મૂક્યો.
“આરવ, પપ્પા તને બોલાવે છે.”
બાળક આરવ વળ્યો.
પરંતુ આગળનું દૃશ્ય જોઈને વર્તમાન આરવના શ્વાસ અટકી ગયા.
ઘરમાં તેના પિતા નહોતા.
ત્યાં મીરા ઊભી હતી.
દસ વર્ષનો આરવ તેની સાથે વાત કરી રહ્યો હતો.
“શું હું આ બધું ભૂલી જઈશ?”
મીરાનો યુવાન ચહેરો સ્ક્રીન પર દેખાતો હતો.
“હા.”
“કેટલા સમય માટે?”
“જ્યાં સુધી જરૂર પડશે ત્યાં સુધી.”
“અને જો મને યાદ આવી જાય તો?”
મીરાએ બાળકની આંખોમાં જોઈને કહ્યું:
“તો સમજજે કે સમય આવી ગયો છે.”
દૃશ્ય અચાનક બંધ થઈ ગયું.
આરવે આંખો ખોલી.
“આ શું હતું?”
મીરા મશીન બંધ કરી રહી હતી.
“તારી ભૂલી ગયેલી યાદ.”
“પણ હું દસ વર્ષનો હતો!”
“હા.”
“એ ઉંમરે હું અહીં કેમ હતો?”
મીરાએ જવાબ આપ્યો નહીં.
આરવ ખુરશી પરથી ઊભો થઈ ગયો.
“મારા માતા-પિતા આ બધું જાણતા હતા?”
“હા.”
“તેમણે મને કેમ કંઈ કહ્યું નહીં?”
મીરાએ લાંબો શ્વાસ લીધો.
“કારણ કે તેમણે પણ એક કરાર કર્યો હતો.”
“કયો કરાર?”
“તારી સુરક્ષા માટે.”
આરવ ગુસ્સે થઈ ગયો.
“મારી સુરક્ષા? મારી યાદો મારી પાસેથી છુપાવવી એ સુરક્ષા છે?”
“ક્યારેક સત્ય માણસને બચાવતું નથી. સત્ય માણસને તોડી નાખે છે.”
આરવ કંઈ બોલ્યો નહીં.
એ સમયે રૂમની બહારથી કોઈ ધાતુ પડવાનો અવાજ આવ્યો.
બંને ચોંકી ગયા.
મીરાએ તરત લાઇટ બંધ કરી.
“કોઈ અહીં છે.”
આરવે ધીમેથી પૂછ્યું:
“કોણ?”
“મને ખબર નથી.”
બહાર કોરિડોરમાં કોઈના પગલાં સંભળાયા.
એક.
બે.
ત્રણ.
પછી અવાજ બંધ થઈ ગયો.
મીરાએ દરવાજો થોડો ખોલ્યો.
કોરિડોર ખાલી હતો.
પરંતુ જમીન પર એક નાનું કાળું ઉપકરણ પડેલું હતું.
મીરાએ તેને ઉઠાવ્યું.
તેના ચહેરા પર અચાનક ચિંતા દેખાઈ.
“આ શું છે?” આરવે પૂછ્યું.
“ડેટા ટ્રાન્સમીટર.”
“અહીં કોણ મૂકીને ગયું?”
“કોઈ એવી વ્યક્તિ જેને ખબર છે કે આપણે શું કરી રહ્યા છીએ.”
મીરાએ ઉપકરણ કમ્પ્યુટર સાથે જોડ્યું.
સ્ક્રીન પર એક ફાઇલ ખુલી.
PROJECT NAKSHATRA
આરવ સ્ક્રીન સામે આવીને ઊભો રહ્યો.
“નક્ષત્ર?”
“હા.”
“આ પ્રોજેક્ટ શું હતો?”
મીરાએ થોડા સમય સુધી સ્ક્રીન જોયું.
પછી કહ્યું:
“માણસ ભવિષ્યમાં શું કરશે એની આગાહી કરવી અમારો હેતુ નહોતો.”
“તો?”
“અમે જાણવા માગતા હતા કે માણસ કોઈ નિર્ણય લે તે પહેલાં તેના મનમાં કેટલી સંભાવનાઓ જન્મે છે.”
આરવ ધીમેથી બોલ્યો:
“એટલે તમે માણસના મનમાં બનતા સંભવિત ભવિષ્યોને વાંચતા હતા?”
“સંભવિત ભવિષ્યો નહીં. સંભવિત નિર્ણયો.”
“ફરક શું?”
“ખૂબ મોટો.”
મીરાએ કમ્પ્યુટર પર એક ગ્રાફ ખોલ્યો.
એક બિંદુમાંથી અસંખ્ય રેખાઓ અલગ-અલગ દિશામાં જતી હતી.
“માની લે કે તારી સામે બે રસ્તા છે. તું એક પસંદ કરે છે. આપણને લાગે છે કે બીજો રસ્તો ત્યાં જ સમાપ્ત થઈ જાય છે.”
“પણ?”
“મન માટે એવું નથી. તારા મગજમાં બીજો નિર્ણય પણ એક સંભાવના તરીકે થોડા સમય સુધી જીવતો રહે છે.”
આરવ ધ્યાનથી સાંભળતો હતો.
“નક્ષત્ર એવી અધૂરી સંભાવનાઓ શોધતું હતું.”
“અને પછી?”
મીરા ચૂપ રહી.
“પછી શું થયું?”
“એક દિવસ સિસ્ટમને એવી સંભાવના મળી જે ગણતરી પ્રમાણે અશક્ય હતી.”
“કઈ?”
મીરા તેની તરફ ફરી.
“એમાં તું હતો.”
આરવનું હૃદય જોરથી ધબક્યું.
“હું?”
“હા.”
“શું કરતો હતો?”
“સિસ્ટમ બંધ.”
“એમાં ખોટું શું હતું?”
“સમસ્યા એ નહોતી કે તું સિસ્ટમ બંધ કરતો હતો.”
મીરા ધીમેથી બોલી—
“સમસ્યા એ હતી કે સિસ્ટમ બંધ કર્યા પછી પણ તે ચાલુ રહી.”
આરવના ચહેરા પર ભય છવાઈ ગયો.
એ જ સમયે રૂમની મોટી સ્ક્રીન અચાનક ચાલુ થઈ.
કોઈએ તેને ચાલુ કરી નહોતી.
સ્ક્રીન પર એક વિડિયો દેખાયો.
અંધારો રૂમ.
એક ખુરશી.
અને ખુરશી પર બેઠેલો...
આરવ.
આ વખતનો આરવ થોડો વૃદ્ધ દેખાતો હતો.
વિડિયોમાંનો આરવ કેમેરા તરફ જોઈને બોલ્યો—
“જો તું આ જોઈ રહ્યો છે, તો તું પ્રયોગશાળામાં પાછો આવી ગયો છે.”
વર્તમાન આરવનો શ્વાસ અટકી ગયો.
“હવે મીરા તને નક્ષત્ર વિશે કહી રહી હશે.”
વિડિયોમાંનો આરવ થોડું સ્મિત કરતો હતો.
“તે તને ઘણું સાચું કહેશે.”
થોડો વિરામ.
“પણ બધું નહીં.”
મીરા આગળ વધી.
“આ વીડિયો બંધ કર.”
પરંતુ વિડિયો ચાલુ રહ્યો.
“એક વાત ખાસ યાદ રાખજે.”
સ્ક્રીન પરનો આરવ કેમેરાની નજીક આવ્યો.
“મીરા પર સંપૂર્ણ વિશ્વાસ ન કરતો.”
સ્ક્રીન કાળી થઈ ગઈ.
રૂમમાં લાંબી શાંતિ છવાઈ ગઈ.
આરવે ધીમેથી મીરા તરફ જોયું.
“તમે મને શું નથી કહી રહ્યા?”
મીરા કંઈ બોલી નહીં.
ત્યારે અચાનક બીજી સ્ક્રીન ચાલુ થઈ.
આ વખતે તેમાં એક યુવતી દેખાઈ.
લાંબા કાળા વાળ.
ગંભીર આંખો.
તે કેમેરા તરફ જોઈ રહી હતી.
આરવ તેને જોતો રહ્યો.
તેના મગજમાં અચાનક વરસાદ, એક બસ અને એક અજાણ્યો અવાજ ગુંજી ઉઠ્યો—
“તારે પાછું આવવાનું જ હતું.”
સ્ક્રીન પર યુવતીએ ધીમેથી કહ્યું—
“આરવ... જો તું મને ઓળખતો નથી, તો પ્રયોગ હજી પૂરો થયો નથી.”
વાચકો માટે પ્રશ્ન
આ યુવતી નિષા કોણ છે—આરવની ભૂતકાળની વ્યક્તિ, નક્ષત્રના પ્રયોગનો ભાગ, કે એવી કોઈ વ્યક્તિ જે આરવની યાદ કરતાં પણ જૂની સચ્ચાઈ જાણે છે?
