એક વખતની વાત છે, ગુજરાતના એક નાનકડા ગામમાં વસતો ભક્તિમય આત્મા – પ્રેમાનંદ. તેનું હૃદય પરમાત્માના પ્રેમથી એવું ભરેલું હતું કે દરેક શ્વાસમાં તે “હે પ્રભુ”નો નાદ ગુંજતો. સવારના પ્રભાતમાં તે ઊઠીને મંદિરમાં દીપ પ્રગટાવતો, ફૂલોની માળા ગૂંથતો અને ભજનો ગાતો. તેની સેવા નિષ્કામ, તેનો પ્રેમ અપાર અને તેની ભક્તિ અતૂટ હતી.
પરંતુ એક દિવસ, તેના હૃદયમાં એક તીવ્ર તૃષ્ણા જાગી. તેણે આંખો બંધ કરીને પ્રાર્થના કરી: “હે પ્રભુ! હું તારી સેવા કરું છું, તારું નામ જપું છું, તારા ગુણ ગાઉં છું, પરંતુ આજ સુધી તારી અનુભૂતિ નથી થઈ. મને દર્શન ન આપે તો પણ એવું કંઈક કર કે હું અનુભવું કે તું છે, તું સાથે છે.”
ભગવાને તેની ભક્તિના ભાવથી પ્રસન્ન થઈને કહ્યું, “પ્રેમાનંદ, તું રોજ સવારે સમુદ્રતટે સૈર કરવા જાય છે. જ્યારે તું રેતી પર ચાલશે, ત્યારે તને બે પગલાંની જગ્યાએ ચાર પગલાં દેખાશે. બે તારા અને બે મારા. આ રીતે તને મારી હાજરીનો અનુભવ થશે.”
આગલા દિવસે પ્રેમાનંદ આનંદથી સમુદ્રકિનારે ગયો. રેતી પર પગ મૂકતાં જ તેને ચાર પગલાં દેખાયાં. તેની આંખો આનંદાશ્રુથી છલકાઈ ગઈ. “પ્રભુ છે! પ્રભુ સાથે છે!” તે રોજ આ અનુભવ કરતો અને તેનું જીવન સુખ-સમૃદ્ધિથી ભરાઈ ગયું.
“સર્વધર્માન્ પરિત્યજ્ય મામેકં શરણં વ્રજ । અહં ત્વા સર્વપાપેભ્યો મોક્ષયિષ્યામિ મા શુચઃ ॥” (શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા ૧૮.૬૬)
ગુજરાતી અર્થ: હે અર્જુન, સર્વ ધર્મોને છોડીને મારી એકલાની જ શરણમાં આવ. હું તને સર્વ પાપોથી મુક્ત કરીશ, ચિંતા ન કર.
પરંતુ કાળના ફેરફાર સાથે જીવનનું ચક્ર ફર્યું. પ્રેમાનંદના વેપારમાં ભારે નુકસાન થયું. સંપત્તિ ગઈ, મિત્રો ગયા, સ્વજનોએ સાથ છોડ્યો. “મુસીબતમાં સૌ છોડી જાય છે,” એ કહેવત સાચી પડી. તે રસ્તા પર આવી ગયો. હૃદયમાં વેદના હતી, પરંતુ પ્રભુના સાથની આશાએ તેને સંભાળ્યો.
એક દિવસ સમુદ્રકિનારે ગયો તો માત્ર બે પગલાં જ દેખાયાં. તેનું હૃદય ભાંગી ગયું. “પ્રભુ, તેં પણ સાથ છોડી દીધો?” તેની આંખોમાં આંસુ વહ્યાં.
ધીરે ધીરે સમયે પાંખો ફેરવી. વેપાર સુધર્યો, લોકો પાછા આવ્યા. ફરી એક દિવસ રેતી પર ચાર પગલાં દેખાયાં. પ્રેમાનંદના મનમાં પ્રશ્નોનું તોફાન ઊઠ્યું. તેણે આંસુભરી આંખે પૂછ્યું, “હે પ્રભુ! મારા દુ:ખના દિવસોમાં જ્યારે સૌએ મને છોડી દીધો ત્યારે તેં પણ સાથ છોડી દીધો? બે પગલાં જ કેમ?”
ત્યારે આકાશમાંથી મધુર અવાજ આવ્યો: “પ્રેમાનંદ, તેં કેમ માની લીધું કે હું તને છોડી દઈશ? જ્યારે રેતી પર માત્ર બે પગલાં દેખાતાં હતાં, તે તારા પગલાં નહોતાં, મારા હતાં. તે સમયે હું તને મારી ગોદમાં ઉઠાવીને ચાલતો હતો. હવે જ્યારે તારું દુ:ખ ટળી ગયું છે, ત્યારે હું તને નીચે ઉતારીને સાથે ચાલું છું, તેથી ચાર પગલાં દેખાય છે.”
પ્રેમાનંદની આંખોમાં અજવાળું છવાઈ ગયું. તેણે ઘૂંટણિયે પડીને પ્રણામ કર્યા.
ચાણક્ય સુભાષિત: “દુ:ખમ્ એકેન ભોગવ્યમ્” – દુ:ખને એકલો જ વેઠવું પડે છે, પરંતુ જે પરમાત્માને શરણે છે, તેને એ દુ:ખ પણ ગોદમાં બેસાડીને વેઠવાનું સૌભાગ્ય મળે છે.
જ્યારે જીવનની મુસીબતો આવે છે, ત્યારે વાસ્તવિક સાથીની ઓળખાણ થાય છે. પંચતંત્રમાં કહ્યું છે કે સાચો મિત્ર વિપત્તિમાં જ પારખાય છે. અને પરમ મિત્ર તો પરમાત્મા જ છે.
ચાર લીટીની કવિતા: રેતી પર લેખાયા અમર પગલાં, દુ:ખની રાતે ગોદમાં સંતાયા પગલાં. જ્યારે લોકોએ છોડ્યા ત્યારે પ્રભુએ ઉઠાવ્યા, પ્રેમની આંખે જોયું તો એ જ હતા અમારા પગલાં.
પ્રેમાનંદનું જીવન આ પછી નવી દૃષ્ટિથી ભરાઈ ગયું. તેણે સમજ્યું કે પરમાત્મા ક્યારેય છોડતા નથી; તે તો વધુ નજીક આવીને સંભાળે છે. આ વાર્તા આજે પણ દરેક વ્યક્તિને કહે છે કે વિશ્વાસ રાખો, શરણે જાઓ, પ્રભુની ગોદ હંમેશા ખુલ્લી છે.
