સંબંધ મોટો કે અહંકાર
કેટલાક સંબંધો સમય સાથે તૂટતા નથી, અંતરથી પણ તૂટતા નથી અને કોઈ મોટી ભૂલથી પણ તૂટતા નથી. તેઓ ધીમે ધીમે એક એવા મૌનથી તૂટે છે, જેમાં બંને બાજુ લાગણી હોય છે, યાદ હોય છે, વાત કરવાની ઇચ્છા હોય છે, પણ વચ્ચે એક નાનકડો શબ્દ ઊભો હોય છે **અહંકાર.**
“પહેલા તે ફોન કરે.”
“દર વખતે હું જ શા માટે સમજું?”
“ભૂલ તેની હતી, માફી હું કેમ માગું?”
આ ત્રણ ચાર વાક્યો ઘણી વખત વર્ષો જૂના સંબંધો કરતાં વધારે શક્તિશાળી બની જાય છે.
મનોજ અને હીનાની મિત્રતા પણ આવી જ એક કહાની હતી.
બંનેની ઓળખ કોલેજના પહેલા વર્ષમાં થઈ હતી. મનોજ સ્વભાવથી થોડો શાંત, ગંભીર અને પોતાના વિચારોમાં રહેતો યુવક હતો. હીના તેનાથી બિલકુલ વિપરીત હતી. તે જ્યાં હોય ત્યાં વાતાવરણ જીવંત બની જતું. તેની પાસે દરેક પ્રશ્નનો જવાબ હોય કે ન હોય, વાત કરવાની કોઈ ને કોઈ રીત જરૂર હોય.
પહેલી વખત બંને કોલેજની લાઇબ્રેરીમાં મળ્યાં હતાં.
મનોજ એક પુસ્તક શોધી રહ્યો હતો. ઘણો સમય થઈ ગયો છતાં તેને પુસ્તક મળતું નહોતું. બાજુના ટેબલ પાસે ઊભેલી હીનાએ થોડા સમયથી તેની મૂંઝવણ જોઈ હતી.
તેણે પૂછ્યું, “શું શોધો છો?”
મનોજે થોડું સંકોચથી પુસ્તકનું નામ કહ્યું.
હીના હસી.
“તમારી સામે જ છે.”
મનોજે નજર ઊંચી કરી. પુસ્તક ખરેખર તેની સામેના શેલ્ફમાં જ હતું.
“ઓહ! હું દસ મિનિટથી શોધું છું.”
“એટલે જ જીવનમાં ક્યારેક સામે જોવું જોઈએ, ફક્ત નીચે નહીં.”
આટલું કહી હીના હસી પડી.
મનોજે પહેલી વાર તેને ધ્યાનથી જોયી.
“તમે બધાને આવું જ જ્ઞાન આપો છો?”
“ના. ફક્ત એવા લોકોને, જેઓ સામેની વસ્તુ જોઈ શકતા નથી.”
બંનેની વાત ત્યાંથી શરૂ થઈ.
થોડા સમયમાં બંને સારા મિત્રો બની ગયા. કોલેજમાં કેન્ટીન હોય, લાઇબ્રેરી હોય, કોઈ કાર્યક્રમ હોય કે પરીક્ષા પહેલાંની ચિંતા, બંને લગભગ સાથે જ જોવા મળતાં.
હીનાને વાતો બહુ કરવી ગમતી. મનોજને સાંભળવું ગમતું.
હીના ઘણી વખત કહેતી, “મનોજ, આખી દુનિયામાં મને સૌથી વધારે તારી સાથે વાત કરવી ગમે છે.”
“કારણ?”
“કારણ કે તું મારી વાત વચ્ચે અટકાવતો નથી.”
મનોજ હસીને કહેતો, “કારણ કે વચ્ચે બોલવાની તક જ ક્યાં આપે છે?”
અને હીના ગુસ્સો કરવાનો નાટક કરતી.
તેમની મિત્રતામાં એક અનોખી સરળતા હતી. કોઈ દેખાવ નહોતો, કોઈ શરત નહોતી, કોઈ હિસાબ નહોતો.
હીનાના ઘરમાં કોઈ સમસ્યા હોય તો સૌથી પહેલાં મનોજ જાણતો. મનોજનો દિવસ ખરાબ ગયો હોય તો હીનાને તેના “હેલો” પરથી જ ખબર પડી જતી.
“શું થયું?”
“કંઈ નહીં.”
“મારી સાથે ‘કંઈ નહીં’ ન ચાલે.”
અને પછી મનોજ બધું કહી નાખતો.
સમય પસાર થતો ગયો. મિત્રતા વર્ષોથી વધુ ઊંડી બનતી ગઈ. મિત્રો ઘણી વાર બંનેને ચીડવતાં કે આ મિત્રતા કરતાં થોડું વધારે છે.
હીના હસીને કહેતી, “અમારા સંબંધને નામ આપવાની જરૂર નથી.”
મનોજ પણ કહેતો, “કેટલાક સંબંધો નામ વગર વધારે સુંદર હોય છે.”
પરંતુ કદાચ બંનેના હૃદયમાં ક્યાંક મિત્રતા કરતાં થોડું વધારે હતું. કોઈએ ક્યારેય સ્વીકાર્યું નહીં. કદાચ બંનેને ડર હતો કે પ્રેમની કબૂલાત મિત્રતાની સરળતા છીનવી ન લે.
કોલેજ પૂરી થઈ.
મનોજને એક ખાનગી કંપનીમાં નોકરી મળી અને હીનાએ શિક્ષિકા તરીકે કામ શરૂ કર્યું.
હવે રોજ મળવું શક્ય નહોતું. પરંતુ ફોન હતો.
સવારે “ગુડ મોર્નિંગ”થી શરૂ થતી વાતો ઘણી વખત રાત્રિના “હવે સાચે સૂઈ જા” સુધી ચાલતી.
જીવન આગળ વધી રહ્યું હતું, પરંતુ બંનેના જીવનમાં એકબીજાનું સ્થાન અચળ હતું.
એક દિવસ હીનાના પિતાની તબિયત અચાનક ખરાબ થઈ. તેમને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવા પડ્યા. રાત્રિના લગભગ સાડા અગિયાર વાગ્યા હતા. હીના ગભરાઈ ગઈ હતી.
તેણે મનોજને ફોન કર્યો.
“મનોજ... પપ્પાને હોસ્પિટલ લાવ્યા છીએ.”
મનોજે માત્ર એટલું પૂછ્યું, “કઈ હોસ્પિટલ?”
અડધા કલાકમાં તે હોસ્પિટલ પહોંચી ગયો.
હીનાએ તેને જોઈને કહ્યું, “તારે આવવાની જરૂર નહોતી.”
મનોજે કહ્યું, “તું મુશ્કેલીમાં હોય ત્યારે જરૂર કે બિનજરૂર જેવું કશું હોતું નથી.”
એ રાત્રે મનોજ સવાર સુધી હોસ્પિટલમાં રહ્યો.
પછી વર્ષો બાદ જ્યારે મનોજની માતાનું ઓપરેશન થયું ત્યારે હીના દિવસો સુધી હોસ્પિટલમાં તેની સાથે રહી.
આવા અનેક પ્રસંગોએ તેમની મિત્રતાને શબ્દોથી ઉપર લઈ જઈ હતી.
પરંતુ સંબંધો કેટલા પણ મજબૂત હોય, ક્યારેક એક નાનકડો પ્રસંગ તેમની પરીક્ષા લે છે.
એવો જ એક દિવસ આવ્યો.
મનોજની ઓફિસમાં અત્યંત મહત્વનો પ્રોજેક્ટ ચાલી રહ્યો હતો. છેલ્લા ઘણા દિવસોથી તે ખૂબ વ્યસ્ત હતો. સતત મિટિંગ, પ્રવાસ અને દબાણ વચ્ચે તેને પોતાને માટે પણ સમય નહોતો.
એ દરમિયાન હીનાનો જન્મદિવસ આવ્યો.
દર વર્ષે રાત્રે બરાબર બાર વાગ્યે સૌથી પહેલો ફોન મનોજનો જ આવતો.
હીનાને આ વખતે પણ એ જ અપેક્ષા હતી.
રાત્રે 11:55 થયા.
તે ફોન સામે જોઈ રહી હતી.
11:58.
11:59.
12:00.
ફોન શાંત.
હીનાએ વિચાર્યું, કદાચ એકાદ મિનિટમાં કરશે.
12:05.
12:15.
12:30.
મનોજનો કોઈ ફોન નહીં.
હીનાના ચહેરા પરથી સ્મિત ઉતરી ગયું.
“ભૂલી ગયો?”
તેને બહુ દુઃખ થયું.
મનોજ માત્ર મિત્ર નહોતો. તેના માટે અત્યંત ખાસ વ્યક્તિ હતો. તેની પાસેથી મળતી નાની બાબતો પણ હીનાને મોટી લાગતી.
સવારે અનેક લોકોના મેસેજ અને ફોન આવ્યા, પરંતુ મનોજનો કોઈ સંદેશ નહોતો.
હકીકતમાં એ જ રાત્રે મનોજની કંપનીનો એક અગત્યનો સર્વર ક્રેશ થયો હતો. આખી ટીમ રાત્રે બે વાગ્યા સુધી ઓફિસમાં હતી. બાદમાં થાકીને મનોજ ત્યાં જ ખુરશીમાં સૂઈ ગયો.
સવારે સાત વાગ્યે આંખ ખૂલી.
ફોન હાથમાં લીધો.
તારીખ જોઈ અને તેના હૃદયમાં ઝટકો લાગ્યો.
“અરે! હીનાનો જન્મદિવસ!”
તેણે તરત ફોન કર્યો.
હીનાએ ફોન જોયો.
સ્ક્રીન પર “મનોજ” લખેલું હતું.
તેણે ફોન ઉપાડ્યો નહીં.
ફરી ફોન આવ્યો.
ઉપાડ્યો નહીં.
મનોજે મેસેજ કર્યો.
“હીના, સોરી. કાલે ઓફિસમાં બહુ મોટી સમસ્યા હતી. હું ભૂલી ગયો. Happy Birthday. ખરેખર દિલથી સોરી.”
હીનાએ મેસેજ વાંચ્યો.
જવાબ આપ્યો નહીં.
મનોજે વિચાર્યું, ગુસ્સે હશે. થોડા સમયમાં શાંત થઈ જશે.
પરંતુ હીના માટે આ માત્ર જન્મદિવસ ભૂલવાનો પ્રશ્ન નહોતો. તેને અંદરથી લાગ્યું કે કદાચ હવે મનોજના જીવનમાં તેનું મહત્વ પહેલાં જેટલું રહ્યું નથી.
સાંજે મનોજે ફરી ફોન કર્યો.
આ વખતે હીનાએ ફોન ઉઠાવ્યો.
“હેપ્પી બર્થડે.”
“થેન્ક યુ.”
આવાજ ઠંડો હતો.
“ગુસ્સે છે?”
“ના.”
“હીના, મને ખબર છે તું ગુસ્સે છે. ખરેખર બહુ કામ હતું.”
“મનોજ, કામ બધાને હોય છે.”
“હા, પણ કાલે ખરેખર...”
હીનાએ વચ્ચે જ કહ્યું, “રહેવા દે. મને કારણ નથી સાંભળવું.”
મનોજ થોડો અટકી ગયો.
તે પોતે પણ સતત તણાવમાં હતો.
“મેં સોરી કહ્યું ને?”
“મને તારી માફી નથી જોઈતી.”
“તો પછી શું કરું?”
“કંઈ નહીં.”
“હીના, એક જન્મદિવસ ભૂલી ગયો એટલે આપણી આખી મિત્રતા ખોટી થઈ ગઈ?”
આ વાક્ય હીનાને લાગી ગયું.
“તારા માટે માત્ર એક જન્મદિવસ હશે. મારા માટે નહોતો.”
“હવે હું સમય પાછો તો લાવી શકતો નથી.”
“મેં કહ્યું ને, કંઈ કરવાની જરૂર નથી.”
“બરાબર.”
મનોજે ફોન મૂકી દીધો.
એ “બરાબર” શબ્દથી બંને વચ્ચે એક નાનું અંતર જન્મ્યું.
હીનાને અપેક્ષા હતી કે મનોજ ફરી ફોન કરશે. સમજાવશે. કદાચ મળવા આવશે.
મનોજને લાગ્યું કે તેણે માફી માંગી છે, હવે હીનાએ સમજવું જોઈએ.
બીજો દિવસ આવ્યો.
કોઈ ફોન નહીં.
હીનાએ ઘણી વાર ફોન હાથમાં લીધો.
“હું કેમ ફોન કરું? ભૂલ તેની હતી.”
મનોજ પણ ફોનના કોન્ટેક્ટમાં હીનાનું નામ જોઈને અટકી જતો.
“માફી તો માંગી. હવે દર વખતે હું જ કેમ?”
એક દિવસ.
બે દિવસ.
એક અઠવાડિયું.
અઠવાડિયું મહિનો બની ગયું.
મિત્રો વચ્ચે ક્યારેક વાત થતી ત્યારે હીનાને મનોજના સમાચાર મળતા. મનોજને પણ હીના વિશે ખબર પડતી.
પણ બંને એકબીજાને ફોન કરતા નહીં.
બંનેને યાદ આવતું.
બંનેને ખોટ પડતી.
બંને વાત કરવા માંગતા.
પરંતુ વચ્ચે અહંકાર ઊભો હતો.
થોડા મહિનાઓ પછી હીનાની એક મિત્રના લગ્ન હતાં. મનોજ પણ આમંત્રિત હતો.
ઘણા સમય પછી બંને સામસામે આવ્યા.
હીના ગુલાબી સાડીમાં હતી.
મનોજ થોડા અંતરે ઊભો હતો.
બંનેની નજર મળી.
ક્ષણભર માટે જૂના દિવસો પાછા આવ્યા.
હીનાનું મન થયું કે હસીને પૂછે, “કેમ છે?”
મનોજનું મન થયું કે આગળ વધીને કહે, “કેટલા દિવસ પછી મળી.”
પણ બંનેએ માત્ર હળવું સ્મિત કર્યું.
“હાય.”
“હાય.”
“કેમ છે?”
“સારું. તું?”
“સારું.”
બસ.
જે બે લોકો ક્યારેક કલાકો સુધી વાત કરતાં હતાં, તેમના પાસે હવે ચાર વાક્ય પણ નહોતાં.
મનોજ રાત્રે ઘરે આવ્યો ત્યારે લાંબા સમય સુધી ઊંઘી શક્યો નહીં.
હીનાની હાલત પણ એવી જ હતી.
તેણે જૂના મેસેજ વાંચ્યા.
એક મેસેજ પર નજર અટકી.
વર્ષો પહેલાં મનોજે લખ્યું હતું:
“ક્યારેક આપણા વચ્ચે ઝઘડો થાય તો પણ મને છોડતી નહીં. હું ગુસ્સામાં બહુ મૂર્ખ થઈ જાઉં છું.”
હીનાની આંખ ભીની થઈ ગઈ.
તેણે ફોન હાથમાં લીધો.
મનોજનો નંબર ખોલ્યો.
કોલ બટન પર આંગળી ગઈ.
પરંતુ ફરી અહંકાર બોલ્યો.
“પહેલા તે ફોન કરે.”
ફોન પાછો મૂકી દીધો.
સમય આગળ વધ્યો.
લગભગ દોઢ વર્ષ થઈ ગયું.
એક સાંજે મનોજ પોતાના પિતાને નિયમિત તપાસ માટે હોસ્પિટલ લઈ ગયો હતો. તપાસ પૂરી થયા પછી તે દવા લેવા મેડિકલ સ્ટોર પાસે ઊભો હતો.
અચાનક સામે હોસ્પિટલના કોરિડોરમાં તેને ઓળખીતો ચહેરો દેખાયો.
હીનાની માતા.
તેઓ એકલી બેન્ચ પર બેઠી હતી.
મનોજ તરત તેમની પાસે ગયો.
“આન્ટી!”
તેમણે ઉપર જોયું.
“મનોજ?”
તેમની આંખોમાં આશ્ચર્ય પણ હતું અને રાહત પણ.
“તમે અહીં? બધું ઠીક છે?”
તેમના ચહેરા પર ચિંતા દેખાતી હતી.
“હીનાનો એક્સિડન્ટ થયો છે.”
મનોજના હાથમાંથી દવાની થેલી લગભગ છૂટી ગઈ.
“શું?”
“સ્કૂલથી ઘરે આવતી હતી. એક કારવાળાએ ટક્કર મારી. પગમાં ફ્રેક્ચર છે. માથામાં પણ ઈજા છે. ડોક્ટર કહે છે હાલ જોખમ નથી.”
મનોજે બીજું કશું સાંભળ્યું જ નહીં.
“કયા રૂમમાં છે?”
મનોજ દોડી ગયો.
રૂમના કાચમાંથી તેણે હીનાને જોઈ.
માથા પર પટ્ટો.
હાથમાં સેલાઇન.
આંખો બંધ.
એ દ્રશ્ય જોઈને તેની અંદરના દોઢ વર્ષના બધા પ્રશ્નો એક ક્ષણમાં ગાયબ થઈ ગયા.
કોણ સાચું હતું?
કોણે પહેલા ફોન કરવો હતો?
કોણે માફી માંગવી હતી?
કોણની ભૂલ હતી?
કશું મહત્વનું નહોતું.
મહત્વનું ફક્ત એટલું હતું કે હીના સલામત હતી.
થોડા સમય પછી હીનાએ આંખ ખોલી.
તેની નજર સૌથી પહેલાં માતા પર ગઈ.
પછી બાજુમાં ઊભેલા મનોજ પર.
તે આશ્ચર્યથી તેને જોતી રહી.
મનોજ પાસે આવ્યો.
બંને વચ્ચે થોડું મૌન રહ્યું.
હીનાએ ધીમેથી પૂછ્યું, “તું અહીં?”
મનોજનો ગળો ભરાઈ ગયો.
“હા.”
“કોણે કહ્યું?”
“આન્ટી મળ્યાં.”
હીના થોડું સ્મિત કરી.
“દોઢ વર્ષ પછી મળવાની જગ્યા પણ હોસ્પિટલ જ મળી?”
મનોજની આંખમાં પાણી આવી ગયું.
“હીના...”
“શું?”
મનોજે તેની તરફ જોયું.
“આજે ખબર પડી કે હું કેટલો મૂર્ખ હતો.”
હીનાની આંખ પણ ભીની થઈ.
“ફક્ત તું?”
બંને હસી પડ્યાં.
થોડી ક્ષણ પછી મનોજ બોલ્યો, “એક વાત કહું?”
“હા.”
“મને લાગતું હતું કે પહેલા તારે ફોન કરવો જોઈએ.”
હીનાએ કહ્યું, “મને પણ લાગતું હતું કે પહેલા તારે ફોન કરવો જોઈએ.”
“અને બંને ફોનની રાહ જોતા રહ્યાં.”
“હા.”
“દોઢ વર્ષ.”
હીનાએ ધીમેથી કહ્યું, “કેટલો સમય બગાડી દીધો આપણે.”
મનોજ થોડો ચૂપ રહ્યો.
પછી તેનો હાથ પકડીને કહ્યું, “જન્મદિવસ ભૂલવો મારી ભૂલ હતી. પરંતુ ત્યાર પછી તારી સાથે વાત ન કરવી તે તેનાથી પણ મોટી ભૂલ હતી. મને તને ગુમાવવાનો કોઈ અધિકાર નહોતો.”
હીનાની આંખમાંથી આંસુ સરકી પડ્યું.
“મને પણ તારી પર એટલો ગુસ્સો ન કરવો જોઈએ હતો. એક દિવસની ભૂલ સામે વર્ષોની મિત્રતા ભૂલી ગઈ.”
મનોજે કહ્યું, “સાચા સંબંધોમાં કદાચ કોઈ જીતતું નથી.”
હીનાએ પૂછ્યું, “તો?”
“સંબંધ જીતે છે.”
એ દિવસ પછી મનોજ રોજ હોસ્પિટલ આવવા લાગ્યો.
હીનાના પગમાં પ્લાસ્ટર હોવાથી તેને લગભગ બે મહિના આરામ કરવાની સલાહ હતી. મનોજ ઓફિસ પૂરી કરીને સાંજે તેની પાસે આવતો.
એક દિવસ હીનાએ મજાકમાં કહ્યું, “તારે આટલી સેવા કરવાની જરૂર નથી.”
મનોજે પૂછ્યું, “શા માટે?”
“કારણ કે હવે હું ગુસ્સે નથી.”
“હું તારો ગુસ્સો ઉતારવા નથી આવતો.”
“તો?”
મનોજ થોડો અટક્યો.
દોઢ વર્ષની ચુપ્પી પછી કદાચ હવે એ વાત કહેવાનો સમય આવ્યો હતો, જે વર્ષોથી હૃદયમાં હતી.
“કારણ કે હું ફરી તને ગુમાવવા નથી માંગતો.”
હીનાએ મનોજ તરફ જોયું.
મનોજ બોલતો રહ્યો.
“આ દોઢ વર્ષમાં મને સમજાયું કે મારી દરેક ખુશીમાં કોઈ એક વ્યક્તિની ખોટ હતી. સારી ખબર મળે ત્યારે સૌથી પહેલા તને કહેવાનું મન થતું. મુશ્કેલી આવે ત્યારે તારી સાથે વાત કરવાની ઇચ્છા થતી. કોઈ મજાક સાંભળું ત્યારે વિચાર આવતો કે હીનાને કહું. પછી યાદ આવતું કે આપણે વાત નથી કરતા.”
હીનાની આંખમાં આંસુ હતાં.
મનોજે ધીમેથી કહ્યું, “કદાચ હું આપણી મિત્રતાને નામ આપતાં ડરતો હતો. પરંતુ હવે ડરવું નથી.”
હીનાએ નજર નીચે કરી.
“શું કહેવા માંગે છે?”
“મને નથી ખબર મિત્રતા ક્યાં પૂરી થઈ અને પ્રેમ ક્યારે શરૂ થયો. કદાચ ક્યારેય કોઈ સીમા હતી જ નહીં. પણ હીના, હું તને પ્રેમ કરું છું.”
હીનાએ લાંબો શ્વાસ લીધો.
થોડું મૌન રહ્યું.
પછી તેણે કહ્યું, “દોઢ વર્ષ પહેલાં કહ્યું હોત તો?”
મનોજે હસતાં કહ્યું, “દોઢ વર્ષ પહેલાં મગજ વધારે હતું, સમજ ઓછી.”
હીના હસી.
“અને હવે?”
“હવે અહંકાર ઓછો છે.”
હીનાએ તેની આંખમાં જોઈને કહ્યું, “મને પણ તારી સાથે વાત કર્યા વગર દોઢ વર્ષ જીવવું પડ્યું, ત્યારે સમજાયું કે તું મારા માટે ફક્ત મિત્ર નથી.”
મનોજના ચહેરા પર સ્મિત આવ્યું.
“એટલે?”
“એટલે જવાબ હા છે.”
“શું હા?”
“વધારે હોશિયાર ન બન.”
બંને હસી પડ્યાં.
સમય સાથે હીના સંપૂર્ણ સ્વસ્થ થઈ.
કેટલાક મહિના પછી બંને પરિવારો મળ્યાં અને તેમના સંબંધને સ્વીકારી લીધો.
લગ્નના દિવસે એક મિત્રએ મંચ પર મજાકમાં પૂછ્યું, “તમારી પ્રેમકથાની સૌથી મોટી શીખ શું છે?”
હીના માઇક હાથમાં લઈને હસી.
“મારા માટે એક જ શીખ છે. જે વ્યક્તિ તમને ખરેખર પોતાની લાગે, તેની સાથે વાત કરવા માટે ક્યારેય એ વિચારશો નહીં કે પહેલા કોણ ફોન કરે.”
બધા હસી પડ્યા.
મનોજે માઇક લીધો.
“અને બીજી એક શીખ પણ છે.”
“કઈ?” હીનાએ પૂછ્યું.
મનોજે તેની તરફ જોઈને કહ્યું,
“જીવન બહુ નાનું છે એ સાબિત કરવામાં કે આપણે સાચા છીએ. ક્યારેક એક નાનકડું ‘માફ કરજે’, એક ફોન, એક મુલાકાત અથવા એક આલિંગન વર્ષો જૂના સંબંધને બચાવી શકે છે.”
હોલ તાળીઓથી ગુંજી ઉઠ્યો.
પરંતુ હીના જાણતી હતી કે એ માત્ર સુંદર વાક્ય નહોતું. એ બંનેએ જીવેલી સચ્ચાઈ હતી.
વર્ષો પછી પણ જ્યારે બંને વચ્ચે કોઈ નાનો મતભેદ થતો ત્યારે હીના ક્યારેક ફોન ટેબલ પર મૂકી કહેતી, “આ વખતે હું પહેલા ફોન નહીં કરું.”
મનોજ તરત તેનો ફોન ઉપાડી પોતાને જ કોલ કરી દેતો.
હીના હસતાં પૂછતી, “આ શું?”
મનોજ કહેતો, “અપણે ફરી દોઢ વર્ષ બગાડવાના નથી.”
અને બંનેનો ગુસ્સો હાસ્યમાં ઓગળી જતો.
કારણ કે હવે તેઓ સમજી ગયા હતાં કે સંબંધોમાં હંમેશા કોણ સાચું અને કોણ ખોટું તે નક્કી કરવું જરૂરી નથી. કેટલીકવાર બંને પોતાના સ્થાનેથી સાચા હોય છતાં સંબંધ હારી જાય છે.
અને કેટલીકવાર કોઈ એક વ્યક્તિ થોડું ઝૂકી જાય તો બંને જીતી જાય છે.
પ્રેમમાં ઝૂકવું પરાજય નથી.
મિત્રતામાં પહેલ કરવી નબળાઈ નથી.
માફી માંગવાથી માન ઓછું થતું નથી.
ફોન પહેલાં કરવાથી મહત્ત્વ ઓછું થતું નથી.
સાચા સંબંધોમાં અહંકાર માટે જગ્યા રાખશો તો એક દિવસ સંબંધ માટે જગ્યા ઓછી પડી જશે.
ઘણી વખત આપણે વિચારતા રહીએ છીએ કે સામેની વ્યક્તિ આપણને સમજતી કેમ નથી. પરંતુ કદાચ સામેની વ્યક્તિ પણ પોતાના રૂમમાં બેઠી એ જ પ્રશ્ન પૂછી રહી હોય છે.
“તે મને સમજતો કેમ નથી?”
બંને દુઃખી.
બંને યાદ કરે.
બંને વાત કરવા ઈચ્છે.
છતાં બંને મૌન.
કારણ માત્ર એટલું કે બંને સામેની વ્યક્તિના પહેલા પગલાની રાહ જુએ છે.
પરંતુ સંબંધ કોઈ કોર્ટનો કેસ નથી જ્યાં અંતે ચુકાદો આપવો પડે કે કોણ સાચું હતું.
સંબંધ તો ઘર જેવો છે.
ઘરમાં ક્યારેક દીવાલમાં તિરાડ પડે તો આપણે એ સાબિત નથી કરતા કે તિરાડ કઈ બાજુથી શરૂ થઈ. આપણે તેને પૂરી કરવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ, કારણ કે ઘર આપણું છે.
એ જ રીતે આપણા લોકો પણ આપણા છે.
ક્યારેક મિત્ર હોય, જીવનસાથી હોય, ભાઈ હોય, બહેન હોય કે વર્ષો જૂનો કોઈ પ્રિય સંબંધ, જો સામેની વ્યક્તિ ખરેખર કિંમતી હોય તો અહંકારથી વધારે સંબંધ પસંદ કરવો જોઈએ.
કારણ કે સમય એકવાર પસાર થઈ જાય પછી પાછો આવતો નથી.
મનોજ અને હીનાને દોઢ વર્ષ પછી એ સમજાયું.
સદભાગ્યે તેમને ફરી તક મળી.
દરેકને મળે જ એવું જરૂરી નથી.
ક્યારેક આપણે “કાલે ફોન કરીશ” એમ વિચારતા રહીએ અને કાલે ફોન કરવાની તક જ ન રહે.
તેથી જો આજે કોઈ ખાસ વ્યક્તિ યાદ આવી રહી હોય, તો માત્ર એટલા માટે મૌન ન રહો કે છેલ્લી વખત ફોન તમે કર્યો હતો.
જો કોઈ સંબંધમાં નાની ગેરસમજ છે, તો એટલા માટે તેને મોટો ન થવા દો કે ભૂલ સામેની વ્યક્તિની હતી.
અને જો કોઈ પોતાના અહંકારથી દૂર થઈ તમારી પાસે પાછું આવે, તો તેનું અપમાન નહીં કરો. શક્ય છે કે તે વ્યક્તિ પોતાના મન સામે લડીને તમારા સંબંધને પસંદ કરીને આવી હોય.
સંબંધોની સાચી સુંદરતા એમાં નથી કે તેમાં ક્યારેય ઝઘડો ન થાય.
સુંદરતા તો એમાં છે કે ઝઘડા કરતાં લાગણી મોટી રહે.
મતભેદ કરતાં માન મોટું રહે.
અને અહંકાર કરતાં સંબંધ મોટો રહે.
જીવનના અંતે આપણને એ યાદ નથી રહેતું કે કેટલી ચર્ચાઓમાં આપણે સાચા સાબિત થયા હતા.
યાદ રહે છે તો માત્ર એટલું કે કોણ આપણું હતું.
કોણે આપણા આંસુ જોયા.
કોણ આપણા ખરાબ સમયમાં બાજુમાં ઊભું રહ્યું.
કોણ સાથે નિર્દોષ હાસ્ય વહેંચ્યું.
અને કોણ એવું હતું જેના એક ફોનથી આખો દિવસ સુંદર બની જતો.
એવા લોકો જીવનમાં બહુ ઓછા મળે છે.
તેથી જ્યારે મળે, ત્યારે તેમને અહંકારના હાથમાં ન સોંપશો.
ક્યારેક ફોન કરી દેજો.
ક્યારેક “માફ કરજે” કહી દેજો.
ક્યારેક “તારી યાદ આવી” સ્વીકારી લેજો.
અને ક્યારેક સાચા હોવા છતાં મૌન રહીને સંબંધને જીતી જવા દેજો.
કારણ કે અંતે જીવન આપણને એક જ વાત સમજાવે છે:
સાચા સંબંધોમાં જીતવાનું મહત્વનું નથી, સંબંધને બચાવવાનું મહત્વનું છે.**
અને કદાચ પ્રેમ તથા મિત્રતાની સૌથી સુંદર વ્યાખ્યા પણ એટલી જ છે —
જ્યાં બેમાંથી કોઈ એક પોતાનો અહંકાર છોડે છે, ત્યાં સંબંધ તૂટતો નથી; ફરી જીવવા લાગે છે.**
