તું જ મારી દુનિયા
લગ્નને પચ્ચીસ વર્ષ થઈ ગયાં હતાં.
ઘરની દીવાલો એ બંનેના હાસ્યથી પરિચિત હતી, બારીના પડદાઓએ તેમના ઝઘડા પણ જોયા હતા અને એ જ ઘરના ઓરડાઓએ એવી કેટલીય રાતો પણ જોઈ હતી જ્યારે બંને એકબીજાથી નારાજ હોવા છતાં એકબીજાની ચિંતા કરતાં રહ્યાં હતાં.
આકાશ અને માહીનું લગ્નજીવન બહારથી જોનારને એક સામાન્ય સુખી દાંપત્ય લાગતું. બે સંતાનો, પોતાનું ઘર, વ્યવસ્થિત જીવન અને સમાજમાં સન્માન. પણ કોઈને ક્યાં ખબર હતી કે આ સામાન્ય દેખાતા સંબંધની અંદર પ્રેમનો એક એવો દરિયો હતો, જે સમય સાથે સૂકાયો નહોતો; ઊલટું વર્ષો પસાર થતાં વધુ ને વધુ ઊંડો થતો ગયો હતો.
આકાશને આજે પણ યાદ હતું. લગ્ન પછીની પહેલી સવાર.
માહી રસોડામાં ચા બનાવી રહી હતી. નવી નવેલી દુલ્હનનો સંકોચ તેના ચહેરા પર હતો. આકાશ દરવાજા પાસે ઊભો રહીને તેને જોતો રહ્યો.
માહીએ પાછળ ફરીને પૂછ્યું,
“શું જુઓ છો આમ?”
આકાશ હસ્યો.
“વિચારું છું કે ગઈકાલ સુધી જે છોકરીને મળવા માટે બહાના શોધવા પડતા હતા, આજે એ મારા ઘરમાં મારી માટે ચા બનાવી રહી છે.”
“તો?”
“તો... ભગવાને મારી વાત થોડી વધારે જ સાંભળી લીધી લાગે છે.”
માહી શરમાઈ ગઈ હતી.
એ વખતે કદાચ બંનેને લાગ્યું હતું કે પ્રેમ એટલે આવી જ સુંદર ક્ષણો એકબીજાને જોવું, હાથમાં હાથ લઈને ફરવું, લાંબી વાતો કરવી, નાની ભેટો આપવી, જન્મદિવસ યાદ રાખવો...
પરંતુ જીવન ધીમે ધીમે તેમને પ્રેમનો સાચો અર્થ શીખવવાનું હતું.
વર્ષો વીતતાં ગયાં.
બાળકો આવ્યા. જવાબદારીઓ વધી. નોકરીની વ્યસ્તતા વધી. ખર્ચ વધ્યા. માતા-પિતાની જવાબદારીઓ આવી. ક્યારેક પૈસાની તંગી, ક્યારેક સંતાનોની ચિંતા, ક્યારેક ઘરનાં પ્રશ્નો...
સમયે પ્રેમ પરથી રોમાન્સનાં રંગીન પડદા હટાવી દીધા અને તેની પાછળ રહેલું સાચું સ્વરૂપ બતાવવાનું શરૂ કર્યું.
એક વખત આકાશને ભારે તાવ હતો.
આખી રાત માહી તેની બાજુમાં બેઠી રહી. કપાળ પર પાણીનાં પોતાં મૂકતી રહી. રાત્રે ત્રણ વાગ્યે આકાશની આંખ ખૂલી.
“તું સૂતી નથી?”
“તમે સૂઈ જાઓ.”
“પણ સવારથી ઘર પણ તારે જ સંભાળવાનું છે.”
માહીએ સહજતાથી કહ્યું,
“ઘર કાલે થોડું ઓછું સંભાળાશે તો ચાલશે. તમે નહીં સંભાળો તો નહીં ચાલે.”
આકાશ કંઈ બોલ્યો નહોતો.
એણે માત્ર માહીનો હાથ પકડી લીધો હતો.
એ રાત્રે તેને પહેલી વાર સમજાયું હતું કે ‘હું તને પ્રેમ કરું છું’ કહેવા કરતાં કોઈ વ્યક્તિનું આખી રાત તમારી બાજુમાં જાગવું કદાચ પ્રેમની વધુ સાચી ભાષા છે.
અને પછી એક દિવસ જીવનએ ભૂમિકા બદલી નાખી.
માહી બીમાર પડી.
શરૂઆતમાં સામાન્ય લાગતી તકલીફ ધીમે ધીમે ગંભીર બનતી ગઈ. દવાખાનાં, રિપોર્ટ, ડૉક્ટર, દવાઓ અને અનિશ્ચિતતા ઘરનું વાતાવરણ બદલાઈ ગયું.
જે માહી આખા ઘરની ધડકન હતી, એ હવે ઘણીવાર થાકીને પથારીમાં પડી રહેતી.
એક સાંજે તે બારી પાસે બેઠી હતી.
બહાર સૂર્ય ઢળી રહ્યો હતો.
આકાશ બે કપ ચા લઈને આવ્યો.
“લે, તારી ચા.”
માહીએ કપ લીધો નહીં.
“મન નથી.”
આકાશ તેની બાજુમાં બેસી ગયો.
થોડીવાર મૌન રહ્યું.
પછી માહીએ ધીમેથી પૂછ્યું,
“આકાશ...”
“હં?”
“તમને ક્યારેય એવું નથી લાગતું કે હું હવે પહેલાં જેવી રહી નથી?”
આકાશે તેની સામે જોયું.
“એટલે?”
“પહેલાં હું કેટલી ખુશ રહેતી. તમારી સાથે બહાર જતી. ઘર સંભાળતી. બધું કરતી. હવે જુઓ... થોડું ચાલું તો થાકી જાઉં છું. ક્યારેક તમારે મારા કારણે કેટલું બધું છોડવું પડે છે.”
આકાશ કંઈ બોલ્યો નહીં.
માહીની આંખ ભીની થઈ.
“ક્યારેક મને લાગે છે કે હું તમારા જીવન પર બોજ બની ગઈ છું.”
આકાશ તરત તેની નજીક સરક્યો.
તેના બંને હાથ પોતાના હાથમાં લીધા.
“ફરી ક્યારેય આવું નહીં બોલતી.”
“પણ આકાશ...”
“માહી, જ્યારે મેં તારો હાથ પકડ્યો હતો ત્યારે માત્ર તારી સુંદરતા માટે નહોતો પકડ્યો. માત્ર તારા હાસ્ય માટે નહોતો પકડ્યો. માત્ર સારા દિવસો માટે પણ નહોતો પકડ્યો.”
તેનો અવાજ ભરાઈ ગયો.
“મેં તને પસંદ કરી હતી. તારા સારા દિવસોને નહીં.”
માહી ચૂપ રહી ગઈ.
આકાશ આગળ બોલ્યો,
“તું પૂછે છે ને કે તું પહેલાં જેવી નથી રહી? સાચું છે. તું પહેલાં જેવી નથી રહી.”
માહીની આંખમાંથી આંસુ સરકી પડ્યું.
આકાશે એ આંસુ લૂછી નાખ્યું.
“પહેલાં તું માત્ર મારી પત્ની હતી. આજે તું મારી આદત છે, મારી પ્રાર્થના છે, મારું ઘર છે. પહેલાં તારા વગર હું રહી શકું કે નહીં એ વિચાર્યું નહોતું. આજે ખબર છે કે તારા વગર ઘર તો રહેશે... પણ એ ઘરમાં મારું મન નહીં રહે.”
માહી રડી પડી.
આકાશે તેને પોતાની પાસે ખેંચી લીધી.
ઘણા સમય સુધી બંને કંઈ બોલ્યાં નહીં.
કેટલાક સંબંધોમાં મૌન પણ સંવાદ બની જાય છે.
સમય આગળ વધતો રહ્યો.
આકાશે પોતાના જીવનની ગતિ માહીની ગતિ પ્રમાણે ધીમી કરી દીધી.
પહેલાં બંને ઝડપથી ચાલતાં. હવે માહી ધીમે ચાલતી એટલે આકાશ પણ ધીમો ચાલતો.
પહેલાં પ્રવાસની યોજના સ્થળ જોઈને બનતી. હવે માહીને ક્યાં આરામ મળશે એ જોઈને બનતી.
પહેલાં રેસ્ટોરન્ટ પસંદ કરતી વખતે સ્વાદ મહત્વનો હતો. હવે માહીને શું અનુકૂળ રહેશે એ મહત્વનું હતું.
માહીને ઘણીવાર ખરાબ લાગતું.
એક દિવસ તેણે કહ્યું,
“મારા કારણે તમારું જીવન બદલાઈ ગયું.”
આકાશ હસ્યો.
“તું બહુ મોટી ભૂલ કરે છે.”
“કઈ?”
“તું એવું માને છે કે હું તારી સાથે સમાધાન કરી રહ્યો છું.”
“તો નથી?”
“ના. હું મારી પસંદગીનું જીવન જીવી રહ્યો છું.”
માહી આશ્ચર્યથી તેની સામે જોઈ રહી.
“મારી ખુશી હવે ક્યાં જવામાં છે એ તું કેમ નક્કી કરે છે? મને તો તારી બાજુમાં બેસીને ચા પીવામાં પણ એટલી જ ખુશી મળે છે જેટલી પહેલાં દુનિયા ફરવામાં મળતી.”
પછી હળવેથી બોલ્યો,
“પ્રેમમાં જગ્યા બદલાય તો ખુશી બદલાતી નથી. માણસ સાથે હોય તો એક હોસ્પિટલનો કોરિડોર પણ ક્યારેક દુનિયાની સૌથી કિંમતી જગ્યા બની જાય છે.”
માહીની આંખ ફરી ભીની થઈ.
“તમને દરેક વાતમાં મને રડાવવી જ હોય છે?”
“ના.”
આકાશ હસ્યો.
“પણ તું રડે ત્યારે આજે પણ બહુ સુંદર લાગે છે.”
“પચ્ચીસ વર્ષ પછી પણ ફ્લર્ટિંગ?”
“પચ્ચીસ વર્ષ પછી તો લાઇસન્સ કાયમી થઈ જાય!”
બંને હસી પડ્યાં.
ઘણા દિવસ પછી માહી એટલી ખુલ્લા દિલે હસી હતી.
આકાશ તેને જોતો રહ્યો.
એના માટે એ હાસ્ય કોઈ ઉત્સવથી ઓછું નહોતું.
એક રાત્રે માહીની ઊંઘ ઊડી ગઈ.
બાજુમાં આકાશ સૂતો હતો.
તે ધીમેથી ઊઠીને બારી પાસે ગઈ.
આકાશ જાગી ગયો.
“શું થયું?”
“ઊંઘ નથી આવતી.”
તે પણ ઊઠીને તેની પાસે ગયો.
બહાર આકાશમાં થોડા તારાઓ દેખાતા હતા.
માહીએ પૂછ્યું,
“એક વાત પૂછું?”
“આટલા વર્ષ પછી પણ પરવાનગી લે છે?”
“જો... ક્યારેક હું તમારી પહેલાં જતી રહું તો?”
આકાશનો ચહેરો બદલાઈ ગયો.
“આવી વાત શા માટે કરે છે?”
“માત્ર પૂછું છું.”
“મારે જવાબ નથી આપવો.”
“આકાશ...”
માહીએ તેનો હાથ પકડ્યો.
“જીવનનું શું છે? કોઈને ખબર નથી.”
આકાશ થોડો સમય ચૂપ રહ્યો.
પછી બોલ્યો,
“મને મૃત્યુનો એટલો ડર નથી લાગતો જેટલો તારા વગરની સવારનો લાગે છે.”
માહી નિઃશબ્દ થઈ ગઈ.
“સવાર ઊગે અને બાજુમાં તું ન હોય... હું ચા બનાવું અને કોઈ પૂછે નહીં કે ખાંડ ઓછી નાખી છે કે નહીં... બહાર જાઉં ત્યારે કોઈ ન કહે કે જલદી આવજો... રાત્રે મોડું થાય તો કોઈ રાહ ન જુએ...”
તેનો અવાજ ધીમો થતો ગયો.
“લોકો કહે છે માણસ એકલો જીવતા શીખી જાય છે. કદાચ સાચું હશે. પણ હું શીખવા માગતો નથી.”
માહીએ તેનું માથું પોતાના ખભા પર રાખ્યું.
“અને જો તમે પહેલાં જતા રહો તો?”
આકાશ હળવેથી હસ્યો.
“તો ભગવાનને કહીશ મને જ્યાં રાખો ત્યાં રાખજો, પણ એની બારી દેખાય એવી જગ્યા આપજો.”
માહી હસી પણ અને રડી પણ પડી.
“તમે પાગલ છો.”
“હા. તારા પ્રેમમાં. અને હવે સારવાર શક્ય નથી.”
થોડા મહિનાઓ પછી તેમની લગ્નજયંતી આવી.
બાળકોએ બહાર ડિનરની યોજના બનાવી.
પણ માહીની તબિયત સારી નહોતી.
તેણે કહ્યું,
“બધું કેન્સલ કરી દઈએ.”
આકાશે કહ્યું,
“ડિનર કેન્સલ થશે. વર્ષગાંઠ નહીં.”
સાંજે તેણે ઘરની બાલ્કનીમાં નાનું ટેબલ ગોઠવ્યું. બે કપ ચા, માહીને ગમતાં થોડાં ફૂલો અને એક નાનકડું બોક્સ.
“આ શું?”
“ખોલ.”
અંદર એક નાની ડાયરી હતી.
પ્રથમ પાને લખેલું હતું
‘મારી દરેક સવારનું કારણ અને દરેક સાંજનું સરનામું માહી.’
માહીએ તેની સામે જોયું.
“આ શું લખ્યું છે?”
“સાચું લખ્યું છે.”
“હું તમારી સવાર કેવી રીતે?”
આકાશે કહ્યું,
“કારણ કે સવારે આંખ ખૂલે ત્યારે સૌથી પહેલાં તું યાદ આવે છે.”
“અને સાંજ?”
“દિવસભર દુનિયા સાથે લડીને માણસ જ્યાં પાછો આવવા માગે એ તેનું ઘર. મારી સાંજનું સરનામું તું છે.”
માહી કંઈ બોલી શકી નહીં.
આકાશે ડાયરીનું બીજું પાનું ખોલ્યું.
તેમાં વર્ષો દરમિયાનની નાની નાની યાદો લખેલી હતી.
પહેલી મુલાકાત.
પહેલો ઝઘડો.
પહેલી મુસાફરી.
સંતાનના જન્મ વખતે માહીનો હાથ પકડીને બેઠેલો આકાશ.
આકાશની નોકરીમાં મુશ્કેલી વખતે માહીએ આપેલી હિંમત.
બીમારીની પહેલી રાત.
હોસ્પિટલની બહાર સાથે પીધેલી ચા.
અને છેલ્લે લખ્યું હતું
“લોકો પ્રેમમાં આખી દુનિયા શોધે છે. મને મારી આખી દુનિયા એક માણસમાં મળી ગઈ.”
માહી વાંચતી રહી.
પછી ધીમેથી બોલી,
“જો ફરી જન્મ મળે તો?”
આકાશે તરત જવાબ આપ્યો,
“તો હું ભગવાન પાસે એક જ ફરિયાદ કરીશ.”
“શું?”
“આ વખતે તને મળવામાં જેટલા વર્ષ લાગ્યા એટલા આવતા જન્મમાં ન લગાડતા.”
માહી હસી.
“અને જો હું તમને પસંદ ન કરું તો?”
આકાશ તેની આંખોમાં જોઈને બોલ્યો,
“તો ફરીથી તને પ્રેમમાં પાડવાની મહેનત કરીશ.”
“અને હું ફરી ના પાડું તો?”
“ફરી પ્રયાસ કરીશ.”
“આખી જિંદગી?”
આકાશે તેનો હાથ પોતાના હાથમાં લીધો.
“જેટલા જન્મ મળે એટલા.”
રાત થોડી વધુ ઘેરી થઈ.
માહી આકાશના ખભા પર માથું રાખીને બેઠી હતી.
કોઈ સંગીત નહોતું.
કોઈ મોંઘી ઉજવણી નહોતી.
કોઈ મોટી ભેટ નહોતી.
માત્ર બે માણસો હતા, જેમણે જીવનનાં પચ્ચીસ વર્ષ સાથે પસાર કર્યા પછી પણ એકબીજામાં પોતાની દુનિયા શોધવાની ક્ષમતા ગુમાવી નહોતી.
આકાશે માહીના હાથની આંગળીઓમાં પોતાની આંગળીઓ પરોવી.
“માહી...”
“હં?”
“આપણે જ્યારે યુવાન હતાં ત્યારે હું વિચારતો કે પ્રેમ એટલે તારી સાથે આખી દુનિયા જોવી.”
“અને હવે?”
આકાશ થોડું હસ્યો.
“હવે સમજાયું કે પ્રેમ એટલે આખી દુનિયામાં મને માત્ર તું દેખાય.”
માહીએ આંખ બંધ કરી દીધી.
આકાશ આગળ બોલ્યો,
“તારા ચહેરા પર સમયની રેખાઓ આવી છે. મારા વાળ સફેદ થયા છે. શરીર પહેલાં જેવું નથી રહ્યું. જીવન પણ પહેલાં જેટલું સરળ નથી. પણ એક વાત નથી બદલાઈ.”
“કઈ?”
“તું રૂમમાં આવે છે ત્યારે આજે પણ મારી નજર પહેલાં તને જ શોધે છે.”
માહીના હોઠ પર સ્મિત આવ્યું.
“અને મારી નજર તમને.”
“તો પછી બીજું શું જોઈએ?”
માહી થોડા સમય પછી ધીમેથી બોલી,
“કંઈ નહીં.”
આકાશે તેનો હાથ થોડો વધુ મજબૂત પકડ્યો.
એ ક્ષણે બંને સમજી રહ્યાં હતાં કે પ્રેમનો સૌથી સુંદર તબક્કો કદાચ યુવાનીનો નથી.
પ્રેમની સાચી સુંદરતા તો ત્યારે દેખાય છે જ્યારે ચહેરાની ચમક કરતાં યાદોની ચમક વધારે હોય; જ્યારે ‘હું તને ચાહું છું’ કરતાં ‘હું અહીં છું’ વધારે કિંમતી બની જાય; જ્યારે આલિંગનમાં વાસના કરતાં આશ્વાસન વધારે હોય; અને જ્યારે એકબીજાનો હાથ પકડવાનો અર્થ માત્ર નજીક આવવું નહીં, પરંતુ કહેવું હોય
“જીવન જ્યાં સુધી લઈ જશે, ત્યાં સુધી હું તારી સાથે ચાલીશ.”
આકાશે માહીના કપાળ પર ચુંબન કર્યું.
“એક વાત કહું?”
“કહો.”
“મારા માટે તું માત્ર મારી પત્ની નથી.”
“તો?”
“તું મારી સવાર છે કારણ કે તારા કારણે મને દરેક દિવસ શરૂ કરવો ગમે છે.”
થોડી ક્ષણ રોકાઈને તેણે કહ્યું,
“તું મારી સાંજ છે કારણ કે દુનિયાભરનો થાક લઈને અંતે મને તારી પાસે જ પાછું આવવું છે.”
માહીની આંખોમાંથી આંસુ નીકળ્યાં.
આકાશે તેને નજીક ખેંચી.
“તું મારી મંઝિલ પણ છે અને મારો રસ્તો પણ. મારી ખુશીમાં તું છે, મારા ડરમાં તું છે, મારી પ્રાર્થનામાં તું છે. અને જો ક્યારેક શબ્દો ખૂટી જાય ને હું કહી ન શકું કે હું તને કેટલો પ્રેમ કરું છું... તો બસ મારો હાથ પકડી લેજે. એની પકડમાં તને બધો જવાબ મળી જશે.”
માહીએ તેનો હાથ બંને હાથમાં પકડી લીધો.
“આકાશ...”
“હં?”
“હવે ક્યાંય છોડતા નહીં.”
આકાશે તેની આંખોમાં જોઈને કહ્યું,
“તારો હાથ છોડવા માટે પકડ્યો જ ક્યાં હતો? મેં તો એને જીવનભર થામવા માટે પકડ્યો હતો.”
બહાર રાત હતી.
આકાશમાં તારાઓ હતા.
અને બાલ્કનીમાં બેઠેલા એ બે માણસો માટે આખું બ્રહ્માંડ જાણે એ નાનકડા ઘરમાં સમાઈ ગયું હતું.
કારણ કે સાચા પ્રેમમાં કોઈ વ્યક્તિ આપણા જીવનનો એક ભાગ નથી રહેતી.
ધીમે ધીમે એ આપણી સવાર બની જાય છે, આપણી સાંજ બની જાય છે, આપણી આદત બની જાય છે, આપણી પ્રાર્થના બની જાય છે.
અને એક દિવસ સમજાય છે કે જેને આપણે જીવનસાથી કહીએ છીએ, એ માત્ર આપણી સાથે જીવન જીવતી વ્યક્તિ નથી
એ જ આપણું જીવન બની ગઈ હોય છે.
અને પછી દિલ પાસે કહેવા માટે બહુ શબ્દો રહેતા નથી.
માત્ર એટલું જ રહે છે
તું જ મારી સવાર...
તું જ મારી સાંજ...
તું જ મારું ઘર...
તું જ મારી મંઝિલ...
અને જીવનના છેલ્લા શ્વાસ સુધી
હંમેશા તું... માત્ર તું... બસ તું.
