જીવન પથ
-રાકેશ ઠક્કર
ભાગ-૭૨
‘સ્વસ્થ મન કોને કહેવાય એ જાણવું હોય તો અન્યોનું સુખ જોઈને આનંદિત થનારાને જોઈ લેવું.’
આ સુવિચાર આજના અહંકાર અને હરીફાઈથી ભરેલા યુગમાં માનસિક સ્વાસ્થ્યની એક અદ્ભુત પરિભાષા રજૂ કરે છે. આપણે બધા શારીરિક સ્વાસ્થ્ય માટે ડાયેટિંગ કરીએ છીએ, જિમમાં પરસેવો પાડીએ છીએ અને યોગા કરીએ છીએ, પણ માનસિક સ્વાસ્થ્ય વિશે ભાગ્યે જ કોઈ વિચારે છે. આજના સમયમાં આપણું મન ઈર્ષ્યા, સ્પર્ધા અને તુલનાના વાયરસથી સંક્રમિત થઈ ગયું છે.
જો કોઈ પડોશી નવી ગાડી ખરીદે કે કોઈ મિત્ર પ્રગતિ કરે, તો આપણા ચહેરા પર ભલે સ્મિત હોય પણ અંદરથી આપણું મન સળગી ઉઠતું હોય છે. જો તમારું મન બીજાની ખુશી જોઈને દુઃખી થાય, તો સમજી લેવું કે તમારું મન અસ્વસ્થ છે. સ્વસ્થ મન એ છે જે પરોપકારી અને વિશાળ હોય. ગુજરાતીમાં કહેવાય છે કે, ‘જેનું દિલ મોટું, તેનું જીવન સોનું.’ બીજાના આનંદમાં સામેલ થવું એ કોઈના પર ઉપકાર નથી, પણ એ પોતાના જ મનને સ્વસ્થ રાખવાની સૌથી મોટી ઉપચાર પદ્ધતિ છે.
આજના યુગમાં સોશિયલ મીડિયાએ આપણી આ માનસિક બીમારીને વધુ વધારી દીધી છે. આપણે બીજાના 'હાઈલાઈટ્સ' જોઈને ડિપ્રેશનમાં આવી જઈએ છીએ. આપણે એ ભૂલી ગયા છીએ કે ખુશી કોઈ મર્યાદિત વસ્તુ નથી કે કોઈ બીજું લઈ જશે તો આપણને નહીં મળે. ખુશી તો વહેંચવાથી વધે છે. જે માણસ બીજાના સુખમાં રાજી થાય છે, તેને ક્યારેય એકલતા કે અસંતોષ સતાવતો નથી.
‘સુખ વહેંચવાથી વધે છે અને દુઃખ વહેંચવાથી ઘટે છે.’ આ માત્ર કહેવત નથી પણ માનસિક સ્વાસ્થ્યનો મૂળભૂત નિયમ છે. ઈર્ષ્યા એક એવો acid છે જે પાત્રને જ નુકસાન પહોંચાડે છે જેમાં તે ભરેલી હોય. જ્યારે તમે કોઈના સારા નસીબ કે ખુશી જોઈને દિલથી ખુશ થાઓ છો, ત્યારે તમારું પોતાનું મન હળવું અને પવિત્ર થઈ જાય છે. તે સ્વાસ્થ્યની એવી ઊંચાઈ છે જ્યાં કોઈ સ્વાર્થ નથી હોતો.
આ વાતને સમજવા માટે એક અત્યંત સરસ અને પ્રેરક પ્રસંગ જોઈએ. એક નાનકડા ગામમાં બે ખેડૂતો રહેતા હતા—મંગલજી અને સુંદરલાલ. બંનેના ખેતરો બાજુ-બાજુમાં હતા અને બંને ઘઉંની ખેતી કરતા હતા. એક વર્ષે સુંદરલાલના ખેતરમાં ખૂબ જ સારો પાક થયો, જ્યારે મંગલજીના ખેતરમાં પૂરતા પાણીના અભાવે પાક નબળો રહ્યો. ગામના લોકોએ વિચાર્યું કે હવે મંગલજી ગુસ્સે થશે અને સુંદરલાલની ઈર્ષ્યા કરશે. પણ સવારે જ્યારે સૌએ જોયું તો મંગલજી સુંદરલાલના ખેતરમાં જઈને તેના પાકને જોઈને ખુશ થઈ રહ્યો હતો અને સુંદરલાલને અભિનંદન આપી રહ્યો હતો.
સુંદરલાલે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું, ‘મંગલજીભાઈ, મારો પાક સારો થયો અને તમારો ખરાબ થયો, છતાં તમારા ચહેરા પર આટલો આનંદ કેમ છે?’
મંગલજીએ હસીને કહ્યું, ‘ભાઈ, તારા ખેતરમાં સોના જેવા ઘઉં જોયા પછી મારા મનને જે ટાઢક વળી છે, તે મારા પોતાના સારા પાકથી પણ વધુ આનંદદાયક છે. જો તું ખુશ છે, તો મારું અડધું દુઃખ તો એમ જ વરાઈ ગયું છે.’
મંગલજીની આ વિશાળતા જોઈને સુંદરલાલે તરત જ પોતાની નહેરનું પાણી મંગલજીના ખેતર તરફ વહેતું કર્યું અને કહ્યું, ‘આજે તારી આ ઉદારતાએ સાબિત કરી દીધું કે તારું મન કેટલું સ્વસ્થ અને ધનવાન છે.’
આ પ્રસંગ આપણને શીખવે છે કે જો તમારે ખરેખર સ્વસ્થ મન જોઈતું હોય, તો ઈર્ષ્યાના છોડને ઉખેડીને ત્યાં સદ્ભાવનાના ફૂલ ઉગાડો. અન્યોની ખુશીમાં આનંદ અનુભવવો એ કોઈ નબળાઈ નથી, પણ એ અત્યંત મજબૂત અને પવિત્ર આત્માનું લક્ષણ છે. જે મન બીજાના ચહેરા પર સ્મિત લાવવા માટે તલપાપડ રહે છે, તે મન ક્યારેય રોગી થઈ શકતું નથી.
આજના જીવનનો સાર એ જ છે કે આપણી ખુશીની વ્યાખ્યા એટલી સંકુચિત ન હોવી જોઈએ કે જેમાં બીજા માટે કોઈ જગ્યા જ ન હોય. આજે જ કોઈની સફળતા કે સુખ જોઈને દિલથી ખુશ થવાનો પ્રયત્ન કરો. તમે અનુભવશો કે એ ખુશી તમને કોઈ પણ બાહ્ય પ્રાપ્તિ કરતાં અનેક ગણી વધુ માનસિક શાંતિ આપી રહી છે. સ્વસ્થ મન એ જ સૌથી મોટું ધન છે, અને એ ધન મેળવવાનો સૌથી સહેલો રસ્તો એટલે અન્યોના સુખમાં સામેલ થવું.
