જીવન પથ
-રાકેશ ઠક્કર
ભાગ-૬૮
‘તણાવને ડરની જેમ નહીં, પણ ઉર્જાની માફક જુઓ.’
આ સુવિચાર આજના આધુનિક જીવનની સૌથી મોટી ફિલસૂફી છે. આપણે બધા તણાવને એક દુશ્મન કે બીમારી માની લઈએ છીએ અને તેનાથી ભાગવા માટે આખી જિંદગી સંઘર્ષ કરીએ છીએ. પણ સત્ય એ છે કે તણાવ એટલે શરીર અને મન દ્વારા તૈયાર થયેલી એક વિશેષ ઉર્જા. જેવી રીતે ખેતરમાં ઉગતા પાકને સુરક્ષિત રાખવા માટે વાડની જરૂર હોય છે, તેવી જ રીતે આપણા જીવનના પડકારોને જીતવા માટે જે શક્તિની જરૂર હોય છે, તેને જ આપણે 'તણાવ' કહીએ છીએ.
તણાવ ત્યારે જ હાનિકારક બને છે જ્યારે તમે તેને 'નકારાત્મક' માની લો છો. જો તમે તેને એક 'પ્રોત્સાહન' માનો તો એ જ તણાવ તમને તમારી મર્યાદાઓ ઓળંગવા માટેનું બળ પૂરું પાડે છે. ગુજરાતીમાં કહેવાય છે કે, ‘તપે તો જ તારું ભાગ્ય ખુલશે’ એટલે કે જીવનમાં આવતો તણાવ એ તમને તપાવવા માટે નથી પણ તમને ઘડવા માટે છે. જે માણસ તણાવને પોતાની અંદરની શક્તિમાં રૂપાંતરિત કરે છે, તે જ સાચો વિજેતા છે. આપણે તણાવથી ભાગીએ છીએ પણ યાદ રાખો કે જે દોડમાં તણાવ નથી, તે દોડ માત્ર ચાલવા જેવી છે. જેનું કોઈ પરિણામ હોતું નથી.
આજના જીવનમાં આપણે 'સ્ટ્રેસ' શબ્દથી એટલા ડરી ગયા છીએ કે આપણે દરેક નાની મુશ્કેલીને મોટી પર્વત જેવી ગણી લઈએ છીએ. જ્યારે તમે કહો છો કે "હું તણાવમાં છું," ત્યારે તમારું મન હાર સ્વીકારી લે છે પણ જ્યારે તમે કહો છો કે "આ પરિસ્થિતિ મને મારી ક્ષમતા સાબિત કરવાની તક આપે છે" ત્યારે તમારી અંદર એક નવી ઉર્જા જન્મે છે. આ ઉર્જા જ તમને રાત્રે જાગીને કામ કરવાની, કંઈક નવું શીખવાની કે મુશ્કેલ સમયમાં સ્થિર રહેવાની તાકાત આપે છે. લોખંડ જ્યારે અગ્નિમાં તપે છે ત્યારે જ તેમાંથી મજબૂત સાધનો બને છે.
આપણે પણ જ્યારે તણાવના અગ્નિમાં હોઈએ ત્યારે આપણે સમજવું જોઈએ કે હવે આપણું વ્યક્તિત્વ વધુ ધારદાર બનવાનું છે. તણાવ એટલે તમારી આંતરિક ઉર્જાનું સ્તર વધવું. હવે એ તમારા પર નિર્ભર છે કે તમે એ ઉર્જાનો ઉપયોગ વિનાશ માટે કરો છો કે વિકાસ માટે. જે લોકો તણાવમાં ડરી જાય છે, તેઓ પથ્થર બની જાય છે, અને જેઓ તેને ઉર્જા ગણે છે, તેઓ પાણીની જેમ રસ્તો શોધી લે છે.
એક યુવાન સંગીતકાર હતો જેનું નામ આર્યન હતું. તે પહેલીવાર એક મોટા મંચ પર હજારો લોકોની સામે વાંસળી વગાડવાનો હતો. કાર્યક્રમ શરૂ થતા પહેલા તેને ખૂબ જ તણાવ થયો. તેના હાથ ધ્રૂજતા હતા, હૃદયના ધબકારા વધી ગયા હતા અને તેને લાગ્યું કે તે સ્ટેજ પર જઈને બેભાન થઈ જશે. તે ભાગી જવાની તૈયારીમાં હતો ત્યારે તેના ગુરુ તેની પાસે આવ્યા. આર્યને કહ્યું, "ગુરુજી, મને બહુ તણાવ થઈ રહ્યો છે, કદાચ હું આજે નિષ્ફળ જઈશ."
ગુરુએ હસીને તેના ખભે હાથ મૂક્યો અને કહ્યું, "બેટા, આ જે તારી અંદર ધ્રુજારી છે, આ જે ગભરામણ છે, તે તારો ડર નથી પણ તારી અંદરની સંગીતની ઉર્જા છે જે બહાર આવવા માંગે છે. જો આજે તને તણાવ નથી અનુભવાતો તો સમજજે કે તારું સંગીત નિર્જીવ છે. આ તણાવને તારા સંગીતમાં ભરી દે."
આર્યને એ જ કર્યું. તેણે તણાવને ડર તરીકે જોવાને બદલે તેને પોતાની ઉત્તેજના તરીકે જોયો. તેણે સ્ટેજ પર જઈને વાંસળી વગાડવાનું શરૂ કર્યું, તો તેનું સંગીત જાદુઈ હતું. તે દિવસે લોકોએ અત્યાર સુધીનું સૌથી શ્રેષ્ઠ સંગીત સાંભળ્યું હતું. આર્યનને સમજાયું કે જે તણાવ તેને ડરાવતો હતો તે જ ખરેખર તેની શક્તિ બની ગયો હતો.
આ પ્રસંગ આપણને શીખવે છે કે તણાવ એ માત્ર એક સંકેત છે કે તમે કંઈક મોટું અને મહત્વનું કરવા જઈ રહ્યા છો. જે કામમાં તણાવ નથી તેમાં જીતનો આનંદ પણ નથી. જો તમે ક્યારેય તણાવ અનુભવતા નથી, તો તેનો અર્થ એ છે કે તમે જીવનમાં કંઈ જ નવું કે જોખમી નથી કરી રહ્યા. જેના જીવનમાં સંઘર્ષ નથી, તે માણસ ક્યારેય જીતનો સ્વાદ નથી ચાખતો.
તણાવને તમારી નબળાઈ નહીં પણ તમારી સજ્જતા માનો. જ્યારે પણ તમે તણાવ અનુભવો ત્યારે ગભરાવાને બદલે એક ઊંડો શ્વાસ લો અને બોલો, "હું અત્યારે મારી શ્રેષ્ઠ ઉર્જાના સ્તર પર છું." તણાવ એ ઉર્જા છે. તેને વહેવા દો. તેને રોકશો નહીં. તેને તમારા કામમાં, તમારા ધ્યેયમાં વાપરો. તણાવના સમયે જ તમારા વ્યક્તિત્વનો અસલી રંગ બહાર આવે છે.
આજના જીવનનો સાર એ જ છે કે તણાવ અને ઉત્તેજના વચ્ચે માત્ર પાતળી રેખા છે. ડર તમને રોકે છે, જ્યારે ઉર્જા તમને આગળ ધપાવે છે. જો તમે તણાવને મિત્ર બનાવશો, તો તે તમારી સફળતાનો સૌથી મોટો સાથી બની જશે. કોઈ પણ મોટું કામ કરવું હોય તો તણાવ તો રહેવાનો જ, પણ એ તણાવ જ તો છે જે આપણને જીવતા હોવાનો અહેસાસ કરાવે છે.
તો હવે પછી જ્યારે પણ જીવનમાં કોઈ કપરી પરિસ્થિતિ આવે ત્યારે ડરવાને બદલે ઉત્સાહિત થજો, કારણ કે તે પરિસ્થિતિ તમને એક ઊંચાઈ પર લઈ જવા માટે આવી છે. તણાવની આ ઉર્જાથી જ નવા વિચાર જન્મશે, નવા રસ્તાઓ ખુલશે અને તમે એક નવા અને વધુ શક્તિશાળી ઇન્સાન તરીકે બહાર આવશો.
