દીકરીની જિંદગી: જ્યારે જન્મથી મૃત્યુ સુધી પિતાનો સથવારો ન હોય
દીકરી માટે પિતા એટલે પહેલો હીરો, પહેલું સુરક્ષા કવચ અને પહેલો મિત્ર. પણ જ્યારે જન્મથી જ એ છત્રછાયા ન મળે, ત્યારે એની સફર કંઈક અલગ જ હોય છે. આ ખાલીપો કોઈ વસ્તુથી ભરાતો નથી, પણ એ ખાલીપામાંથી જ ઘણી દીકરીઓ પોતાનું આખું આકાશ ઊભું કરી દે છે.
જન્મ અને બાળપણ: પહેલો પ્રશ્ન
દીકરી જન્મે ત્યારે ઘરમાં સૌથી પહેલા પિતાની આંખમાં ચમક જોવા મળે. "મારી દીકરી આવી" એ વાક્યમાં જે ગર્વ હોય, એ અવાજ જે દીકરી સાંભળી જ ન શકે, ત્યારે એની વાર્તા જુદી રીતે શરૂ થાય.
બાળપણમાં જ્યારે બીજા બાળકો "પપ્પા આવ્યા" કહીને દોડે, ત્યારે એના મનમાં સવાલ ઊઠે કે મારા પપ્પા ક્યાં? શાળામાં ફાધર્સ ડે આવે, રમતોત્સવમાં પિતા સાથેની રેસ હોય, ત્યારે એ ખુરશી ખાલી રહે. માતા બેવડી ભૂમિકા ભજવે. સવારે નાસ્તો બનાવે, સાંજે હોમવર્ક કરાવે, રાત્રે વાર્તા કહે. પણ દીકરી જાણે છે કે મમ્મી થાકી જાય છે. એટલે ઘણીવાર પોતાનું દુઃખ ગળી જાય.
આ ઉંમરે દીકરીને 'સુરક્ષા' શબ્દનો અર્થ જલદી સમજાઈ જાય. બહાર રમવા જાય તો મમ્મી દસ વાર સૂચના આપે. અજાણ્યા માણસથી ડરવાનું શીખવાડે. પિતાની હાજરીથી મળતો એ નિખાલસ આત્મવિશ્વાસ, એ ક્યાંક ખૂટે. એટલે ઘણી દીકરીઓ ખૂબ જલદી મોટી થઈ જાય. જવાબદાર બની જાય.
કિશોરાવસ્થા: ઓળખની શોધ
ટીનએજ એટલે હોર્મોન્સ, મૂંઝવણ અને દુનિયાને સમજવાની ઉંમર. આ ઉંમરે દીકરીને પિતા જેવો મિત્ર જોઈએ જે ચૂપચાપ સાંભળે, વગર જજ કર્યે સલાહ આપે. માતા સાથે બધી વાત ન થઈ શકે. માસિકધર્મ, છોકરાઓની વાત, શરીરમાં થતા બદલાવ, આ બધું માટે દીકરી એકલી પડી જાય.
શાળામાં કોઈ ટીખળ કરે તો ફરિયાદ લઈને કોની પાસે જાય? ભાઈ હોય તો એ સંભાળે, ન હોય તો માતાએ જ કડક બનવું પડે. ધીરે ધીરે દીકરીને સમજાય કે મારે મારી લડાઈ જાતે લડવાની છે. એ 'સ્ટ્રોંગ' બનવાનો ડગલો પહેરી લે છે.
આ સમયે બે રસ્તા ખુલે. એક રસ્તો એ કે દીકરી અંદરથી ભાંગી પડે. તેને લાગે કે હું અધૂરી છું. પ્રેમ માટે તલપાપડ થાય અને ખોટા સંબંધમાં પડી જાય. બીજો રસ્તો એ કે એ ખાલીપાને તાકાત બનાવે. નક્કી કરે કે મારે કોઈ પર નિર્ભર નથી રહેવું. ભણવામાં ધ્યાન આપે, કરિયર ઘડે.
સમાજ પણ જજ કરે. "બાપ વગરની છોકરી છે" એ મ્હેણું ક્યારેક સંભળાય. લગ્નની વાત આવે ત્યારે સવાલ થાય. આ બધું સહન કરીને જે દીકરી ઊભી રહે, એની કરોડરજ્જુ સ્ટીલની બની જાય.
યુવાની: જવાબદારીના બે છેડા
કોલેજ પૂરી કરીને જ્યારે દીકરી નોકરીએ લાગે, ત્યારે એ ઘરની આર્થિક જવાબદારી પણ ઉપાડે. પિતા હોય તો દીકરીને કહે કે "તું તારું કરિયર જો, ઘરની ચિંતા હું કરીશ". પણ અહીં દીકરી જ કમાતી થાય અને મમ્મીને કહે કે "હવે તું આરામ કર".
લગ્નનો વિચાર આવે ત્યારે મનમાં ડર હોય. કન્યાદાન કોણ કરશે? માંડવે પિતાની જગ્યા કોણ લેશે? મામા, કાકા કે ભાઈ આ ફરજ નિભાવે, પણ દીકરીના મનમાં એક ખૂણો ખાલી જ રહે. સાસરે જાય ત્યારે પણ તે વધુ સજાગ હોય. કારણ કે તેને ખબર છે કે પિયરમાં પિતા રૂપી બેકઅપ નથી. એટલે સંબંધ સાચવવા માટે વધુ પ્રયત્ન કરે, વધુ સહન કરે.
જો પતિ સારો મળે તો તેનામાં તે પિતાની છબી શોધે. એ હૂંફ, એ રક્ષણ, એ માર્ગદર્શન જે મળ્યું નથી, તે ઝંખે. જો પતિને આ સમજાય તો તે દીકરી માટે દુનિયા બની જાય. પણ જો ન સમજાય તો દીકરી ફરી એકલી પડી જાય.
માતૃત્વ: પોતાના બાળક માટે પિતા બનવું
જ્યારે દીકરી પોતે મા બને છે, ત્યારે સૌથી મોટો બદલાવ આવે. દીકરો જન્મે તો તે નક્કી કરે કે મારા દીકરાને પિતાની કમી નહીં રહેવા દઉં. દીકરી જન્મે તો તે તેને એ બધું આપવા માંગે જે તેને ન મળ્યું. તે ઓવર-પ્રોટેક્ટિવ બને.
પોતાના બાળકને સાયકલ શીખવાડતી વખતે, સ્કૂલની પહેલી રેસમાં તાળી પાડતી વખતે, રાત્રે ડર લાગે ત્યારે માથે હાથ ફેરવતી વખતે, તે એ બધી ક્ષણો જીવે છે જે તેની પાસે નહોતી. અજાણતાં જ તે માતા અને પિતા બંનેની ભૂમિકા ભજવે છે. કડક પણ થાય, હળવી પણ થાય.
પતિ સાથે મળીને તે બાળકને સંપૂર્ણ કુટુંબ આપે. પણ રાત્રે જ્યારે બધું શાંત હોય, ત્યારે ક્યારેક વિચાર આવે કે જો મારા પપ્પા હોત તો? મારા બાળકના નાના હોત તો? એ વિચાર આંખ ભીની કરી જાય.
ઘડપણ: પૂર્ણતાનો અહેસાસ કે ખાલીપો?
ઉંમરના છેલ્લા પડાવમાં જ્યારે દીકરી દાદી કે નાની બને, ત્યારે જિંદગી પૂરું વર્તુળ લઈ લે. પોતાના પૌત્ર-પૌત્રીમાં તે પિતાનો પ્રેમ વરસાવે. જે વહાલ તેને ન મળ્યું, તે બમણું કરીને આપે.
આ ઉંમરે આવીને તેને સમજાય કે પિતા ભલે શારીરિક રીતે ન હતા, પણ તેમની ગેરહાજરીએ મને શું શીખવાડ્યું. હિંમત શીખવાડી. સ્વાભિમાન શીખવાડ્યું. એકલા લડતા શીખવાડ્યું. માતાએ જે બલિદાન આપ્યું, તેનું મૂલ્ય સમજાયું.
છતાં, કોઈ લગ્ન પ્રસંગમાં વરાજાના પિતાને દીકરીને વળાવતા જુએ, તો જૂનો ઘા લીલો થઈ જાય. 70 વર્ષે પણ દીકરીને પિતાની ખોટ સાલે. કારણ કે અમુક સંબંધોની જગ્યા કોઈ લઈ શકે નહીં.
અંતે, એક નવી પરિભાષા
પિતા વિનાની દીકરીની જિંદગી 'અધૂરી' નથી હોતી, 'અલગ' હોય છે. તે રસ્તો કપરો છે, પણ તે રસ્તે ચાલનારી દીકરી અસાધારણ બને છે. તે વહેલી સમજદાર થાય, લાગણીશીલ છતાં મક્કમ બને, અને પ્રેમનું મૂલ્ય બીજા કરતા વધુ સમજે.
તેને જિંદગીભર એક ખાલીપો સાલે છે, એ સાચું. પણ એ જ ખાલીપો તેને એવી ઊંચાઈએ લઈ જાય છે જ્યાં તે બીજી દસ દીકરીઓ માટે પિતા સમાન આધાર બની શકે.
આખરે, પિતાનો હાથ માથા પર ન હોય તો દીકરી પોતે જ પોતાના માટે છત્ર બની જાય છે. અને એ છત્ર નીચે તે પોતાનું કુટુંબ, પોતાના સપના અને પોતાનું સ્વમાન, ત્રણેય સાચવી લે છે. એટલે જ કહેવાય છે કે જે દીકરી પિતા વિના મોટી થાય, એ માત્ર દીકરી નથી રહેતી, એ એક સંસ્થા બની જાય છે.
