રાત્રિના દસ વાગ્યા હતા. વરસાદ ધીમે ધીમે વરસી રહ્યો હતો. નાનકડા ઝૂંપડામાં દીવાના ધૂંધળા પ્રકાશમાં આઠ વર્ષનો રાહુલ ખૂણે બેઠો હતો. તેની આંખો દરવાજા પર જ હતી. તેને પોતાના પપ્પાની રાહ હતી.
“મા… આજે જમવાનું શું છે?” રાહુલે ધીમા અવાજે પૂછ્યું.
માએ ખાલી ડબ્બા તરફ જોયું અને હસવાનો નિષ્ફળ પ્રયાસ કર્યો.
“બેટા, તારા પપ્પા આવે ને પછી બનાવી દઈશ.”
પણ રાહુલ સમજી ગયો હતો. ઘરમાં લોટ નહોતો, ચોખા નહોતા… કંઈ જ નહોતું.
થોડી વારમાં દરવાજો ખૂલ્યો. વરસાદમાં ભીંજાયેલા તેના પપ્પા અંદર આવ્યા. કપડાં કાદવથી ભરાયેલા હતા. ચહેરા પર થાક અને આંખોમાં હાર દેખાતી હતી.
“કામ મળ્યું નહીં આજે પણ…” પપ્પાએ માથું ઝૂકાવી કહ્યું.
ઘરમાં ફરી શાંતિ છવાઈ ગઈ.
રાહુલના પેટમાં ભૂખથી દુખાવો થતો હતો, છતાં તેણે પૂછ્યું નહીં. તે જાણતો હતો કે પપ્પા આખો દિવસ મજૂરી શોધતા ફર્યા હતા.
માએ જૂના ડબ્બામાંથી બે સુકી રોટલી કાઢી. એ પણ ગઈકાલની હતી.
“તમે બન્ને ખાઈ લો,” મા બોલી.
“અને તું?” પપ્પાએ પૂછ્યું.
“મને ભૂખ નથી.”
પણ માએ ખોટું કહ્યું હતું. તેની આંખોમાં છુપાયેલા આંસુ બધું કહી રહ્યા હતા.
રાહુલે પોતાની અડધી રોટલી તોડી અને માના હાથમાં મૂકી.
“મા, મને એટલી ભૂખ નથી…”
એ સાંભળીને માની આંખોમાંથી આંસુ ટપકી પડ્યા.
એ જ સમયે બહારથી કોઈએ અવાજ આપ્યો.
“કાકા… દરવાજો ખોલો.”
પપ્પાએ દરવાજો ખોલ્યો તો સામે ચાની લારીવાળો રમેશ ઉભો હતો.
“ભાઈ, આજે મારી લારી વહેલી બંધ થઈ. થોડું ખાવાનું બચ્યું છે. વિચાર્યું રાહુલને આપી જાઉં.”
તેના હાથમાં ગરમ ખીચડીનું વાસણ હતું.
ખીચડીની સુગંધ આખા ઝૂંપડામાં ફેલાઈ ગઈ. રાહુલની આંખો ચમકી ઊઠી.
માએ તરત કહ્યું, “ના ભાઈ, તમે રાખો…”
પણ રમેશે હસીને કહ્યું,
“ભાભી, આજે હું નહીં આપું તો કાલે ભગવાન મને કેવી રીતે આપશે?”
એ શબ્દો સાંભળીને પપ્પાની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
ત્રણે મળીને ખીચડી ખાવા બેઠા. કદાચ ઘણા દિવસો પછી તેમના ચહેરા પર સાચું સ્મિત આવ્યું હતું.
રાત્રે સૂતા પહેલાં રાહુલે માને પૂછ્યું,
“મા… ગરીબ લોકો હંમેશાં રડે જ કેમ?”
માએ તેને છાતી સાથે લગાવી દીધો.
“ના બેટા… ગરીબ લોકો રડે ઓછું છે, લડે વધારે છે.”
રાહુલ ધીમે ધીમે ઊંઘી ગયો. પણ તે રાત્રે માને ઊંઘ આવી નહીં.
તે આકાશ તરફ જોઈ રહી હતી.
ભૂખ હજુ પણ હતી…
પણ આજે દિલમાં એક આશા પણ હતી.સવારે સૂરજ નીકળ્યો ત્યારે ઝૂંપડાની બહાર ચકલીઓનો અવાજ આવી રહ્યો હતો. પણ અંદર હજુ પણ ગરીબીની શાંતિ ફેલાયેલી હતી.
રાહુલ ઊંઘમાંથી જાગ્યો. ગઈ રાતની ખીચડી પછી આજે થોડું હળવું લાગતું હતું. તેણે પોતાની માને જોયી. મા હજુ જાગતી હતી. આખી રાત કદાચ ઊંઘી જ નહોતી.
“મા, તું સૂઈ નથી?” રાહુલે પૂછ્યું.
માએ હસીને કહ્યું,
“બસ આમ જ બેટા…”
એ દરમિયાન પપ્પા બહાર જવા તૈયાર થઈ રહ્યા હતા.
“આજે શહેરની મોટી સાઇટ પર કામ મળશે એવું સાંભળ્યું છે,” પપ્પાએ આશાભરી આંખોથી કહ્યું.
રાહુલે દોડીને પપ્પાને ચાંપ્યો.
“પપ્પા, આજે કામ લઈને જ આવજો ને…”
પપ્પાએ તેના માથા પર હાથ ફેરવ્યો અને નીકળી ગયા.
બપોર થઈ ગઈ. ઘર ફરી શાંત હતું. ભૂખ ફરી ધીમે ધીમે પરત આવી રહી હતી.
અચાનક બહારથી સ્કૂલના માસ્ટરજી આવ્યા.
“રાહુલ ઘરે છે?” તેમણે પૂછ્યું.
મા થોડું ગભરાઈ ગઈ.
“હા સાહેબ… શું થયું?”
માસ્ટરજીએ રાહુલને એક બેગ આપી.
“આ સ્કૂલ તરફથી છે. રાહુલ ભણવામાં બહુ હોશિયાર છે. તેની ફી હવે સ્કૂલ ભરી દેશે.”
રાહુલની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.
“સાચ્ચે સાહેબ?”
“હા બેટા,” માસ્ટરજી હસ્યા, “એક દિવસ મોટો માણસ બનીને તારે તારી માની આંખના આંસુ રોકવાના છે.”
મા ત્યાં જ રડી પડી.
સાંજ પડતાં દરવાજો ફરી ખૂલ્યો. આ વખતે પપ્પાના ચહેરા પર થોડું સ્મિત હતું.
“કામ મળી ગયું!” તેઓ ખુશીથી બોલ્યા.
તેમના હાથમાં થોડા રૂપિયા અને નાનકડું દૂધનું પેકેટ હતું.
રાહુલ દોડીને બોલ્યો,
“મા! આજે સાચું જમવાનું બનશે!”
ઘણા દિવસો પછી એ ઝૂંપડામાં ચુલ્હો સળગ્યો. રોટલીની સુગંધ સાથે ઘરમાં આશા પણ પરત આવી.
રાત્રે જમતાં જમતાં રાહુલે ધીમેથી કહ્યું,
“મા… એક દિવસ હું મોટો થઈને કોઈ બાળકને ભૂખ્યું નહીં સૂવા દઉં.”
પપ્પા અને મા એકબીજા સામે જોઈ રહ્યા.
આંખોમાં હજુ આંસુ હતા…
પણ આજે એ આંસુઓમાં દુઃખ નહીં,
આશા હતી.
