જીવન પથ
-રાકેશ ઠક્કર
ભાગ-૬૩
‘આપણી અંદરના અવાજ પર ભરોસો કરવો એ જ સાચી સ્વતંત્રતા છે.’
આ સુવિચાર આજના અતિશય અવાજ અને ભીડભાડવાળા જીવનમાં એક શાંત ટાપુ જેવો છે. આપણે એક એવા યુગમાં જીવી રહ્યા છીએ જ્યાં આપણને સવારથી સાંજ સુધી બીજાના અભિપ્રાયો, સોશિયલ મીડિયાના ટ્રેન્ડ્સ અને સમાજના ધોરણોનો સતત મારો સહન કરવો પડે છે. આપણે શું પહેરવું, શું બોલવું, શું ભણવું અને કેવું જીવન જીવવું તેના નિર્ણયો મોટાભાગે આપણે બીજાને આધારે લઈએ છીએ.
સાચી સ્વતંત્રતા એ નથી કે તમે ગમે ત્યાં જઈ શકો, પણ સાચી સ્વતંત્રતા એ છે કે તમે તમારા પોતાના નિર્ણયો પર અડગ રહી શકો. આપણો 'અંદરનો અવાજ' એટલે કે આપણો અંતરાત્મા, જે હંમેશાં સત્યનો પક્ષ લે છે. ઘણીવાર આપણને કોઈ નિર્ણય લેતી વખતે અંદરથી જે અનુભૂતિ થાય છે તેને અવગણીને આપણે દુનિયાના ડરથી ખોટા રસ્તે ચાલીએ છીએ. ગુજરાતીમાં કહેવત છે કે, ‘મન હોય તો માળવે જવાય’ પણ જો મન જ બીજાના કાબૂમાં હોય તો તમે ક્યાંય પહોંચી શકતા નથી. અંદરના અવાજને સાંભળવો એટલે પોતાની જાત સાથે પ્રામાણિક રહેવું. જે દિવસે તમે બીજાના મંતવ્યો કરતા તમારા અંતરાત્માના અવાજને વધુ મહત્વ આપતા થઈ જશો તે જ દિવસથી તમે માનસિક રીતે આઝાદ થશો.
આપણે બીજાને ખુશ કરવાના ચક્કરમાં ખુદને દુઃખી કરવાનું લાયસન્સ લઈ લીધું છે. આપણે વિચારીએ છીએ કે, ‘જો હું આ કરીશ તો લોકો શું કહેશે?’ પણ સાચું પૂછો તો લોકો પાસે તમારી ચિંતા કરવા જેટલો સમય જ નથી! તેઓ પણ પોતાની દુનિયામાં એટલા વ્યસ્ત છે કે તમારા નિર્ણયો તેમને લાંબો સમય યાદ પણ નથી રહેતા. એટલે જ બીજાના અવાજમાં ખોવાઈ જવા કરતાં પોતાના અવાજને સાંભળવો વધુ હિતાવહ છે.
જે માણસ પોતાના અંદરના અવાજ પર ભરોસો કરે છે તે નિષ્ફળતાથી પણ ડરતો નથી, કારણ કે તેને ખબર છે કે તેણે જે કર્યું તે તેના હૃદયની સાક્ષીએ કર્યું છે. ‘આત્મવત્ સર્વભૂતેષુ’ - તમારી અંદર રહેલું તત્વ જ તમને સાચો રસ્તો બતાવી શકે છે. આપણે બહારની દુનિયામાં શાંતિ શોધીએ છીએ, પણ શાંતિ તો આપણી અંદર જ છે જે ત્યારે જ સાંભળી શકાય જ્યારે આપણે બીજાનો ઘોંઘાટ ઓછો કરીએ.
આ વાતને એક માર્મિક અને પ્રેરક પ્રસંગ દ્વારા સમજીએ. એક યુવાન ચિત્રકાર હતો. જેનું નામ આદિત્ય હતું. આદિત્યના પિતા ઈચ્છતા હતા કે તે ડોક્ટર બને. આદિત્યએ પણ પિતાના દબાણમાં આવીને મેડિકલ કોલેજમાં પ્રવેશ લીધો. તે હોશિયાર હતો એટલે પરીક્ષાઓ તો પાસ કરી લેતો, પણ અંદરથી તે દરરોજ મરી રહ્યો હતો. તેનું મન હંમેશાં કેનવાસ અને રંગોમાં રહેતું હતું. તેના મનમાં સતત એક અવાજ આવતો, ‘તું ચિત્રકાર બનવા માટે જ જન્મ્યો છે.’ પણ તે ડરતો હતો, ‘જો હું ડોક્ટર નહીં બનું તો પિતાજીને દુઃખ થશે, સમાજમાં મારી શું ઈજ્જત રહેશે?’
આ દ્વિધામાં તે દિવસ-રાત તણાવમાં રહેવા લાગ્યો. એકવાર તે એક પ્રખ્યાત ચિત્રકારને મળ્યો અને પોતાની વ્યથા જણાવી. પેલા ચિત્રકારે માત્ર એટલું જ કહ્યું, ‘બેટા, દુનિયા તને ડોક્ટર તરીકે ઓળખશે તો તારું શરીર જીવશે, પણ જો તું ચિત્રકાર બનીશ તો તારો આત્મા જીવશે. તારા અંદરના અવાજને સાંભળ, કારણ કે એ જ તારો સાચો ગુરુ છે.’
આદિત્યએ એ જ દિવસે મેડિકલનો અભ્યાસ છોડી દીધો અને પૂરા ઉત્સાહ સાથે ચિત્રકામમાં જોડાઈ ગયો. શરૂઆતમાં બહુ મુશ્કેલીઓ આવી. પિતા નારાજ થયા, લોકોએ ટીકા કરી. પણ જેવો તે ચિત્રકામમાં પરોવાયો, તેના કામમાં એક અનોખી જીવંતતા આવી ગઈ. કારણ કે તે કામ તે મનથી કરતો હતો. આજે આદિત્ય વિશ્વપ્રસિદ્ધ ચિત્રકાર છે અને તેના પિતા પણ તેની સફળતા જોઈને ગર્વ અનુભવે છે. આદિત્યને સમજાયું કે તે દિવસે જો તેણે અંદરના અવાજને દબાવી દીધો હોત તો તે કદાચ એક સરેરાશ ડોક્ટર બની શક્યો હોત પણ એક અસંતોષી માણસ રહ્યો હોત. તે અંદરના અવાજ પર ભરોસો કરવાથી જ આજે આઝાદ અને ખુશ છે.
આ પ્રસંગ આપણને શીખવે છે કે સાચી સ્વતંત્રતા એ જ છે કે તમે તે કરો જે તમારા આત્માને ગમે છે. આપણા અંતરાત્માનો અવાજ ઘણીવાર ખૂબ ધીમો હોય છે, પણ તે જ સૌથી વધુ શક્તિશાળી હોય છે. આપણે હંમેશાં બહારના અવાજો (ટીકા, સલાહ, અપેક્ષા) માં આટલા ગળાડૂબ હોઈએ છીએ કે આપણને અંદરનો અવાજ સંભળાતો જ નથી.
‘પોતાના પર વિશ્વાસ રાખવો એ જ સફળતાની પહેલી સીડી છે.’ જે વ્યક્તિ પોતાના અવાજને સાંભળવાની તાલીમ લે છે તેને ક્યારેય કોઈને પૂછવાની જરૂર પડતી નથી કે ‘મારે શું કરવું જોઈએ?’ સાચી સ્વતંત્રતા એ જ છે કે તમે તમારા નિર્ણયોના માલિક પોતે હોવ. તમે ભૂલ કરશો તો પણ તે તમારી પોતાની હશે અને તેમાંથી જે શીખશો તે તમારી પોતાની સંપત્તિ હશે. બીજાની સલાહ પર જીવન જીવવું એ ભાડાના ઘરમાં રહેવા જેવું છે, જ્યારે પોતાના અવાજ પર જીવવું એ પોતાના માલિકીના મહેલમાં રહેવા જેવું છે.
તેથી આજે જ મૌન થતા શીખો. રોજ થોડો સમય એકાંતમાં બેસો. તમારા મનમાં ચાલતા વિચારોના ઘોંઘાટને શાંત કરો. તમને સમજાશે કે તમારે કઈ દિશામાં જવું છે, તે જવાબ તમારી અંદર જ છુપાયેલો છે. સ્વતંત્રતા એટલે ઈચ્છાઓની પૂર્તિ નહીં, પણ સ્વભાવ સાથે જીવવું. અંદરના અવાજને સાંભળવો એટલે સચ્ચાઈને અપનાવવી. જ્યારે તમે તમારા આત્માના અવાજ સાથે એકરૂપ થઈ જશો ત્યારે દુનિયા તમને રોકી શકશે નહીં. યાદ રાખજો, જે પોતાની અંદરના અવાજને સાંભળી શકે છે તે જ દુનિયાને સંભળાવી શકે છે.
