જીવન પથ
-રાકેશ ઠક્કર
ભાગ-૪૬
‘કોઈ સંબંધની ખરી પરીક્ષા એ છે કે તમે અસંમત હોવ છતાં પણ એકબીજાનો હાથ પકડી રાખો છો.’
આ સુવિચાર આજના એવા સમયમાં ખૂબ જ પ્રસ્તુત છે જ્યાં 'ઇન્સ્ટન્ટ' બધું જ મળવાના ચક્કરમાં આપણે સંબંધોને પણ યુઝ-એન્ડ-થ્રો (વાપરો અને ફેંકો) ની ચીજ માની લીધી છે. આપણે એવા ભ્રમમાં જીવી રહ્યા છીએ કે સાચો સંબંધ એટલે એ જેમાં કોઈ ઝઘડો ન હોય, કોઈ મતભેદ ન હોય અને બંને વ્યક્તિ હંમેશાં એકબીજાની વાતમાં 'હા' માં 'હા' મિલાવે. સોશિયલ મીડિયા પર દેખાતા 'પરફેક્ટ કપલ' અને તેમની ફિલ્ટર્ડ તસવીરો જોઈને આપણે માની લઈએ છીએ કે જો આપણી વચ્ચે અસંમતિ થાય તો તેનો અર્થ એ કે આપણો સંબંધ નબળો છે. હકીકત એ છે કે ‘બે વાસણ ભેગા થાય તો ખખડે જ’ - આ ગુજરાતી કહેવત જીવનની મોટી વાસ્તવિકતા સમજાવે છે. જ્યાં બે અલગ વ્યક્તિત્વ, બે અલગ ઉછેર અને બે અલગ વિચારધારા ધરાવતા લોકો સાથે રહેતા હોય ત્યાં મતભેદ થવો એ જીવંત હોવાની નિશાની છે, સંબંધ તૂટવાની નહીં.
આજના આધુનિક જીવનમાં આપણો અહમ (Ego) એટલો મોટો થઈ ગયો છે કે આપણે કોઈ દલીલમાં સાચા સાબિત થવા માટે સામેવાળી વ્યક્તિને ખોવા માટે પણ તૈયાર થઈ જઈએ છીએ. આપણે ભૂલી જઈએ છીએ કે સંબંધમાં જીતવું એટલે સામેવાળી વ્યક્તિને હરાવવી નહીં પણ સાથે મળીને પરિસ્થિતિને હરાવવી. જ્યારે કોઈ બે વ્યક્તિ અસંમત હોય ત્યારે જો તેઓ એકબીજાનો હાથ છોડી દે તો તે માત્ર એક દલીલ નથી હોતી પણ એક વિશ્વાસનો ભંગ હોય છે. પણ જો તે જ સમયે ગમે તેટલો ગુસ્સો હોવા છતાં જો એક પક્ષ થોડો નમતું જોખે અથવા બીજો પક્ષ માત્ર મૌન રહીને પણ સામેવાળાની હાજરીનો સ્વીકાર કરે તો તે સંબંધની ખરી મજબૂતી છે.
‘મન મળે તો મેળો, નહિતર એકલા અકેલા.’ પરંતુ મન મેળવવા માટે મગજના વિચારોનું એક હોવું જરૂરી નથી, હૃદયની સંવેદનાનું એક હોવું જરૂરી છે. અસંમતિ એ સંબંધનો અંત નથી પણ સંબંધની ઊંડાણ માપવાની એક તક છે. આ વાતને એક ખૂબ જ પ્રેરક અને સરળ પ્રસંગ દ્વારા સમજીએ જે આપણને સમજાવશે કે ‘હાથ પકડી રાખવો’ એટલે શું.
એક શહેરમાં વિનોદભાઈ અને સુમનબેન નામના એક વૃદ્ધ દંપતી રહેતા હતા. તેમના લગ્નને પચાસ વર્ષ થઈ ગયા હતા. પડોશીઓ અને સંબંધીઓ તેમને જોઈને નવાઈ પામતા કે પચાસ વર્ષ પછી પણ આ બંને આટલા ખુશ અને એકબીજાની સાથે કેવી રીતે રહી શકે છે? કારણ કે બંનેનો સ્વભાવ એકદમ વિરોધી હતો. વિનોદભાઈને બધું જ વ્યવસ્થિત અને શિસ્તબદ્ધ ગમતું જ્યારે સુમનબેન થોડા હળવાશથી જીવનારા અને મોજીલા હતા. વિનોદભાઈને સાદું જમવું ગમતું, સુમનબેનને ચટાકેદાર વાનગીઓ ભાવતી.
એક દિવસ તેમના પૌત્રએ પૂછ્યું, ‘દાદા, તમારી વચ્ચે ક્યારેય ઝઘડો નથી થતો? તમે બંને આટલા અલગ છો છતાં કેવી રીતે આટલા વર્ષો સુધી સાથે રહ્યા?’
વિનોદભાઈ હસીને બોલ્યા, ‘બેટા, ઝઘડા તો રોજ થાય છે. હજુ ગઈકાલે જ અમે એક વાત પર અસંમત હતા. મારે અમારું જૂનું મકાન વેચીને નવું લેવું હતું અને તારી દાદીને એ જૂની યાદો છોડવી નહોતી. અમે કલાકો સુધી દલીલો કરી, બંને ગુસ્સે થયા અને રાત્રે જમ્યા વગર જ સૂઈ ગયા.’
પૌત્રએ પૂછ્યું, ‘તો પછી શું થયું?’
સુમનબેન વચ્ચે બોલ્યા, ‘થયું એવું કે રાત્રે અંધારામાં જ્યારે પંખો અચાનક બંધ થઈ ગયો અને ગરમી થવા લાગી ત્યારે તારા દાદાને ઊંઘમાં પણ ખબર હતી કે મને ગરમી બહુ લાગે છે. તેમણે ઉઠીને હાથથી મને પંખો નાખવાનું શરૂ કર્યું. તે સમયે અમે એકબીજાની વાતથી અસંમત હતા, અમે એકબીજા સાથે બોલતા પણ નહોતા પણ તેમણે મારો હાથ છોડ્યો નહોતો. સવારે ઉઠીને મેં વિચાર્યું કે મકાન તો ઈંટોનું છે પણ મારો સાચો આશરો તો આ માણસ છે. અને તારા દાદાએ વિચાર્યું કે સુમનની ખુશી એ નવા મકાન કરતાં વધુ મોટી છે. બસ અમે બંને પોતપોતાની જીદ છોડી દીધી.’
વિનોદભાઈએ ઉમેર્યું, ‘બેટા, સંબંધમાં જ્યારે ‘હું’ સાચો કે ‘તું’ સાચી એવો વિચાર આવે ત્યારે હાથ છૂટી જાય છે. પણ જ્યારે ‘આપણો સંબંધ સાચો’ એવો વિચાર આવે ત્યારે ગમે તેટલી અસંમતિ હોય હાથ પકડાયેલો રહે છે. હાથ પકડવાનો અર્થ એ નથી કે અમે એકબીજાના વિચારો સ્વીકારી લીધા હતા. તેનો અર્થ એ હતો કે અમે એકબીજાની હાજરીનો અસ્વીકાર કર્યો નહોતો.’
આ પ્રસંગ આપણને શીખવે છે કે સાચો પ્રેમ કે સાચો સંબંધ એ નથી જેમાં ક્યારેય અસંમતિ ન આવે પણ એ છે જેમાં અસંમતિ હોવા છતાં સન્માન જળવાઈ રહે. આજના જીવનમાં આપણે નાની નાની વાતોમાં સોશિયલ મીડિયા પર એકબીજાને બ્લોક કરી દઈએ છીએ કે સંબંધો તોડી નાખીએ છીએ. આપણે એ ભૂલી જઈએ છીએ કે કોઈ પણ વ્યક્તિ સો ટકા આપણા જેવી હોઈ શકે નહીં.
જો બે વ્યક્તિઓ બધી જ વાતમાં સંમત હોય તો તેમાંથી એક વ્યક્તિનો કોઈ વિચાર જ નથી એવું સાબિત થાય છે. મતભેદ હોવો એ વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા છે. મનભેદ ન થવા દેવો એ સંબંધની કળા છે.
કહેવાય છે કે ‘જૂનું એટલું સોનું’ અને સંબંધોમાં પણ જેટલી જૂની અને મજબૂત પકડ હોય, તેટલો જ તે સંબંધ કિંમતી બને છે. અસંમતિના સમયે મૌન રહેવું, સાંભળવું અને સામેવાળી વ્યક્તિના દૃષ્ટિકોણને સમજવાનો પ્રયત્ન કરવો એ જ સાચું ‘હાથ પકડવું’ છે. જ્યારે જીવનના પવનો તમારી હોડીને વિરુદ્ધ દિશામાં ધકેલતા હોય ત્યારે જ સાચા નાવિકની જેમ એકબીજાનો સાથ આપવો જોઈએ. જો તમે કોઈની સાથે અસંમત હોવ ત્યારે પણ તેમની જરૂરિયાતના સમયે તેમની પડખે ઊભા રહો છો તો સમજી લેવું કે તમારો સંબંધ દુનિયાની કોઈ પણ તાકાત તોડી શકશે નહીં.
આજના આ જ્ઞાનનો સાર એ છે કે સંબંધોને ‘પરફેક્શન’ ના ચશ્માથી જોવાનું છોડી દો. તેમાં થોડા ડાઘ હશે, થોડી અસંમતિ હશે અને થોડા ઝઘડા પણ હશે. જો એ બધાની વચ્ચે તમે એકબીજાના હાથની હૂંફ અનુભવી શકતા હોવ તો તમે દુનિયાના સૌથી નસીબદાર વ્યક્તિ છો. હાર-જીતના ખેલમાં સંબંધોને ન હોમો. ક્યારેક હારીને પણ જો સંબંધ જીતાતો હોય તો એ જીત જગતની બધી જ જીત કરતા મોટી છે.
