વર્ણન

છિદ્રાન્વેષણ પ્રકૃતિ જ્યાં સાક્ષાત્ અમૃત પીરસીને પણ તરસ્યા રહેવાની જીદ હોય, ત્યાં માનવમનની વિકૃતિ અને અહંકારનો કેવો હાસ્યાસ્પદ તમાશો રચાય છે—તેની મર્મભેદી ઝાંખી કરાવતી આ કટાક્ષમય કથા છે. કાનપુરના ઐતિહાસિક અને રૂઆબદાર નગરમાં વસંતના મંગળ વધામણાં વચ્ચે મીનાના લગ્નનો માંડવડો રચાયો હતો. મીનાના પિતા રઘુનાથબાબુ સંસ્કારવાન, ઉદારચેતા અને ‘અતિથિ દેવો ભવ’ના મૂલ્યને હૃદયસ્થ કરી જીવનારા પ્રતિષ્ઠિત સજ્જન હતા. કન્યાદાન જેવું મહાદાન જેમના આંગણે શોભવાનું હતું, તેમણે જાનૈયાઓના સત્કારમાં આકાશ-પાતાળ એક કરી નાખ્યાં. अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिवर्तते। स तस्मै दुष्कृतं दत्त्वा पुण्यमादाय गच्छति॥ (વિષ્ણુપુરાણ / હિતોપદેશ) જેના ઘરેથી અતિથિ નિરાશ કે અસંતુષ્ટ થઈને પાછો ફરે છે, તે અતિથિ પોતાના પાપ તે