ભાગ ૪ — પોતાના ઘરનું સપનું
એક સાંજે બધા બાળકો ભેગા બેઠા હતા.
મોટા દીકરાએ કહ્યું,
“પપ્પા, આપણું પોતાનું ઘર ક્યારે હશે?”
મોહનલાલ થોડા સમય માટે ચૂપ રહ્યા.
તેમણે ચારેય બાળકો તરફ જોયું.
“હશે.”
“ક્યારે?”
“જ્યારે ભગવાન ઈચ્છશે.”
જશોદાબેન રસોડામાંથી આ વાત સાંભળી રહ્યા હતા.
તેમના ચહેરા પર નાનું સ્મિત આવ્યું.
તેમને ખબર હતી કે મોહનલાલ ઘણા વર્ષોથી પોતાના ઘરનું સપનું જોઈ રહ્યા હતા.
પણ તેમની પાસે એક મોટો પ્રશ્ન હતો—
પૈસા ક્યાંથી આવશે?
આર્મીની નોકરીમાં આવક મર્યાદિત હતી.
ચાર બાળકોના શિક્ષણ અને ઘરખર્ચ બાદ બહુ બચતું નહોતું.
છતાં મોહનલાલ દર મહિને થોડા પૈસા બચાવતા.
એક દિવસ તેમણે જૂની ડાયરી કાઢી.
તેમાં તેમણે લખ્યું—
“ઘર માટે બચત.”
તારીખની બાજુમાં રકમ.
ફરી બીજી તારીખ.
ફરી નાની રકમ.
ફરી બીજી.
જશોદાબેન દૂરથી જોઈ રહ્યા હતા.
મોહનલાલને ખબર નહોતી કે તેમની પત્નીની પોતાની પણ એક નાની ડાયરી હતી.
એ ડાયરીમાં પણ એક જ શબ્દ વારંવાર લખેલો હતો—
“ઘર.”
બંને અલગ-અલગ બચત કરતા હતા.
પણ બંનેનું સપનું એક હતું.
ભાગ ૫ — મોહનલાલની ફરજ
સમય આગળ વધતો ગયો.
એક વખત મોહનલાલને એવી પોસ્ટિંગ મળી જ્યાં પરિસ્થિતિ ખૂબ મુશ્કેલ હતી.
ઘરે ફોન કરવો પણ હંમેશાં શક્ય નહોતો.
જશોદાબેન બાળકોને કહેતા,
“પપ્પા ફરજ પર છે. આપણે હિંમત રાખવી.”
રાત્રે બધા બાળકો સૂઈ જાય પછી જશોદાબેન ઘણીવાર એકલા બેસી રહેતા.
ક્યારેક ચિંતા થતી.
ક્યારેક મનમાં હજારો પ્રશ્નો આવતા.
પણ તેઓ ક્યારેય બાળકો સામે પોતાનો ડર બતાવતા નહીં.
એક રાત્રે ફોન આવ્યો.
“હેલો?”
બીજી તરફ મોહનલાલ હતા.
“જશોદા?”
“હા.”
“બધા કેમ છે?”
“બધા સારા છે.”
“બાળકો સૂઈ ગયા?”
“હા.”
થોડું મૌન.
મોહનલાલે પૂછ્યું,
“તું કેમ છે?”
જશોદાબેને હસવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
“હું પણ સારી.”
“સાચું?”
“હા.”
મોહનલાલે ધીમેથી કહ્યું,
“મારી ચિંતા ન કરતી.”
જશોદાબેનની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
“તમે પણ મારી ચિંતા ન કરતા.”
બંને થોડા સમય ચૂપ રહ્યા.
પછી મોહનલાલ બોલ્યા,
“જશોદા…”
“હા?”
“એક દિવસ આપણું પોતાનું ઘર હશે.”
જશોદાબેનની આંખોમાં આંસુ વચ્ચે સ્મિત આવ્યું.
“હશે.”
“મોટું નહીં હોય.”
“મોટું હોવું જરૂરી નથી.”
“તો?”
“બધા સાથે હોય એટલું પૂરતું.”
ફોન કપાઈ ગયો.
જશોદાબેન લાંબા સમય સુધી ફોન તરફ જોતાં રહ્યા.
અને પછી પોતાની બચતની ડાયરી ખોલી.
એક નવી લીટી લખી—
“આજે મોહનલાલે ફરી ઘરનું સપનું જોયું.”
ભાગ ૬ — જશોદાબેનની ગુપ્ત બચત
મોહનલાલને લાગતું હતું કે તેઓ જ પરિવાર માટે બચત કરી રહ્યા છે.
પણ વર્ષોથી જશોદાબેન પણ એક ગુપ્ત કામ કરતા હતા.
તેમણે ઘરખર્ચમાંથી બચેલા પૈસા અલગ રાખવા શરૂ કર્યા હતા.
પહેલા સો રૂપિયા.
પછી પાંચસો.
પછી હજાર.
પછી થોડા વધારે.
જ્યારે પણ કોઈ વધારાની રકમ હાથમાં આવતી, તેઓ તેને ખર્ચી નાખતા નહીં.
એક જૂના કબાટમાં તેમણે એક કપડાની થેલી રાખી હતી.
તે થેલીની અંદર પૈસા સાથે બાળકોની નાની-નાની યાદો પણ હતી.
મોટા દીકરાની પ્રથમ સ્કૂલની રસીદ.
બીજા બાળકનું જૂનું પ્રમાણપત્ર.
દીકરીનું પ્રથમ ઈનામ.
નાના દીકરાનો ફોટો.
અને એક કાગળ.
તેમાં લખેલું હતું—
“આ પૈસા ઘર માટે છે.”
કોઈને ખબર નહોતી.
મોહનલાલને પણ નહીં.
એક દિવસ મોટી દીકરીએ મમ્મીને પૂછ્યું,
“મમ્મી, તમે તમારા માટે ક્યારેય કંઈ ખરીદતા કેમ નથી?”
જશોદાબેન હસ્યા.
“મને શું જોઈએ?”
“સાડી.”
“છે ને.”
“નવી?”
“જૂની પણ તો સાડી જ છે.”
દીકરીએ મમ્મીને ભેટી પડી.
જશોદાબેને તેની પીઠ પર હાથ ફેરવ્યો.
તેમને ખબર હતી કે તેઓ પોતાના માટે ઘણું છોડે છે.
પણ તેમને એક જ સંતોષ હતો—
એક દિવસ તેમના બાળકો પોતાનું ઘર જોશે.
ભાગ ૭ — જ્યારે પૈસા ઓછા પડ્યા
મોહનલાલ નિવૃત્તિની નજીક આવ્યા.
ઘરનું સપનું હવે વધારે નજીક લાગતું હતું.
તેમણે જમીન જોવા માંડી.
એક જગ્યાએ તેમને ઘર માટે યોગ્ય પ્લોટ મળ્યો.
મોહનલાલે ભાવ પૂછ્યો.
રકમ સાંભળીને તેઓ થોડા સમય માટે ચૂપ થઈ ગયા.
ઘરે આવીને તેમણે જશોદાબેનને કહ્યું,
“જગ્યા બહુ સારી છે.”
“તો લઈ લો.”
“પૈસા ઓછા પડે છે.”
જશોદાબેન ચૂપ રહ્યા.
“કેટલા ઓછા?”
મોહનલાલે રકમ કહી.
જશોદાબેનના મનમાં તરત જ પોતાની ગુપ્ત બચત આવી.
પણ તેમણે તરત કશું કહ્યું નહીં.
તે રાત્રે તેઓ લાંબા સમય સુધી ઊંઘી શક્યા નહીં.
તેમણે કબાટ ખોલ્યું.
કપડાની થેલી બહાર કાઢી.
પૈસા ગણ્યા.
તેમની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
વર્ષોની બચત.
પોતાની ઈચ્છાઓનો ત્યાગ.
નાની-નાની બચત.
બધું એક જ કારણ માટે હતું.
ઘર.
બીજા દિવસે જશોદાબેને મોહનલાલને કહ્યું,
“તમે ફરી એકવાર જમીન જોવા જશો?”
“હા.”
“તો આ વખતે પૈસાની ચિંતા ન કરતા.”
મોહનલાલે તેમની તરફ જોયું.
“એટલા પૈસા ક્યાંથી આવશે?”
જશોદાબેન સ્મિત કરીને બોલ્યા,
“આજે હું તમને કંઈક બતાવું છું.”
ભાગ ૮ — રહસ્ય ખુલ્યું
જશોદાબેને કબાટ ખોલ્યું.
કપડાની થેલી બહાર કાઢી.
મોહનલાલ સામે મૂકી.
“આ શું છે?”
“ખોલો.”
મોહનલાલે થેલી ખોલી.
અંદર પૈસા હતા.
અને સાથે બચતની નાની ડાયરી.
તેમણે ડાયરી ખોલી.
દરેક પાનાં પર તારીખો.
નાની-નાની રકમ.
અને છેલ્લે—
ઘર માટે કુલ બચત.
મોહનલાલની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.
“જશોદા… આ બધું?”
“હા.”
“તું ક્યારથી બચાવતી હતી?”
“ઘણા વર્ષોથી.”
“મને કહ્યું કેમ નહીં?”
જશોદાબેન થોડું હસ્યા.
“તમે તમારી બચતથી ઘર બનાવવાનું સપનું જોતા હતા. હું મારી બચતથી એ સપનાને સાચવતી હતી.”
મોહનલાલની આંખોમાંથી આંસુ વહેવા લાગ્યા.
તેમણે ધીમેથી પૂછ્યું,
“પણ તું તારા માટે કશું ખરીદ્યું નથી?”
જશોદાબેને માથું હલાવ્યું.
“મારે શું જોઈએ?”
“તું કેટલું બધું છોડતી રહી…”
“તમે પણ તો છોડ્યું છે.”
“પણ હું કમાતો હતો.”
“અને હું બચાવતી હતી.”
બંને એકબીજાની સામે બેઠા રહ્યા.
મોહનલાલે પત્નીનો હાથ પોતાના હાથમાં લીધો.
“જશોદા, આ ઘર તું બનાવી રહી હતી અને મને ખબર પણ નહોતી.”
જશોદાબેનની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
“ના. ઘર આપણે બંને બનાવી રહ્યા હતા.”
તે દિવસ મોહનલાલને જીવનનો સૌથી મોટો પાઠ મળ્યો—
પતિ એકલો પરિવાર નથી ચલાવતો. પત્ની એકલી પણ નથી ચલાવતી. પરિવાર ત્યારે બને છે જ્યારે બંને એકબીજાની અધૂરી જગ્યા પૂરી કરે.
