ગામના બસ સ્ટેન્ડની બાજુમાં એક નાનકડી ચાની લારી હતી. છેલ્લા પચ્ચીસ વર્ષથી એ લારી ચલાવતા હતા વૃદ્ધ ગિરધર કાકા. પત્નીનું વર્ષો પહેલાં અવસાન થઈ ગયું હતું અને પોતાનું કોઈ સંતાન નહોતું. દિવસભર ચા બનાવતા, સાંજે મંદિર જઈ ભગવાનને પ્રણામ કરતા અને પછી એકલા જ પોતાની નાની ઓરડીમાં સૂઈ જતા.
ગામના લોકો રોજ તેમની લારી પર આવતા, ચા પીતા અને ચાલ્યા જતા. કેટલાક પૈસા આપતા, કેટલાક ઉધાર રાખતા. ગિરધર કાકા ક્યારેય કોઈ પાસે ઉઘરાણી કરતા નહીં. લોકો કહેતા, "કાકા બહુ ભોળા છે. દુનિયાની સમજ જ નથી."
એક દિવસ શહેરમાંથી એક ગરીબ યુવાન ગામમાં આવ્યો. નોકરી શોધતો હતો. ત્રણ દિવસથી પેટ ભર્યું જમ્યો નહોતો. તે ગિરધર કાકાની લારી પાસે આવ્યો અને ધીમેથી બોલ્યો,
"કાકા... મારી પાસે પૈસા નથી. એક કપ ચા અને બે બિસ્કિટ મળશે?"
ગિરધર કાકાએ કોઈ પ્રશ્ન પૂછ્યો નહીં. ગરમ ચા બનાવી, બિસ્કિટ આપ્યા અને પછી બાજુની હોટલમાંથી જમવાનું પણ મંગાવી દીધું.
યુવાને કહ્યું, "કાકા, મારી પાસે એક રૂપિયો પણ નથી."
ગિરધર કાકા હસ્યા.
"આજે હું તને જમાડું છું. કાલે તું કોઈ બીજા ભૂખ્યાને જમાડજે. બસ, એટલું જ દેવું છે."
યુવાન ચાલ્યો ગયો.
વર્ષો વીતી ગયા.
સમય બદલાયો. ગિરધર કાકા વૃદ્ધ થઈ ગયા. આંખો ધૂંધળી પડી ગઈ. હાથ કંપવા લાગ્યા. હવે લારી ચલાવવી મુશ્કેલ બની ગઈ.
ગામના કેટલાક લોકો કહેતા,
"હવે આ લારી બંધ કરી દો. શું જરૂર છે આ ઉંમરે?"
પણ કાકા રોજ સવારના પાંચ વાગે ઊઠીને ચુલો સળગાવતા.
એક દિવસ તેમને છાતીમાં ભારે દુખાવો ઉપડ્યો. પડોશીઓ હોસ્પિટલ લઈ ગયા.
ડૉક્ટરે કહ્યું,
"તાત્કાલિક ઓપરેશન કરવું પડશે."
ખર્ચ સાંભળીને બધાના ચહેરા ઉતરી ગયા. ગિરધર કાકા પાસે એટલા પૈસા નહોતા.
એટલામાં એક મોંઘી કાર હોસ્પિટલના દરવાજા આગળ આવીને ઊભી રહી. અંદરથી એક સફળ ઉદ્યોગપતિ ઉતર્યા.
તેમણે સીધા હોસ્પિટલના કાઉન્ટર પર જઈને આખું બિલ ભરી દીધું.
ગામના લોકોને આશ્ચર્ય થયું.
ગિરધર કાકાએ પૂછ્યું,
"બેટા... તમે કોણ?"
યુવાનની આંખોમાં પાણી આવી ગયું.
તે બોલ્યો,
"કાકા... વર્ષો પહેલાં હું તમારી લારી પર ભૂખ્યો આવ્યો હતો. તમે મને ચા નહીં, જીવવાની આશા આપી હતી. એ દિવસે તમે કહ્યું હતું—'મને પાછા પૈસા નહીં આપતા, કોઈ બીજા ભૂખ્યાને જમાડજે.'"
"એ દિવસથી મેં એ વાક્ય જીવનમાં ઉતારી લીધું. આજે મારી કંપની દરરોજ સેંકડો ગરીબોને મફત ભોજન કરાવે છે."
ગિરધર કાકા નિઃશબ્દ થઈ ગયા.
ઓપરેશન સફળ થયું.
થોડા દિવસ પછી તેઓ ફરી પોતાની લારી પર બેઠા.
એ ઉદ્યોગપતિએ તેમની લારી નવી બનાવી આપી, નવું બોર્ડ લગાવ્યું અને જતાં પહેલાં એક નાનકડું કવર તેમની પાસે મૂકી દીધું.
ગિરધર કાકાએ ઘરે જઈને કવર ખોલ્યું.
અંદર એક જૂની, પીળી પડી ગયેલી રસીદ હતી.
રસીદ પર લખેલું હતું:
"એક કપ ચા – ₹5
બે બિસ્કિટ – ₹10
એક થાળી ભોજન – ₹35
કુલ – ₹50
ચૂકવણી: 'જ્યારે સક્ષમ બનશો, ત્યારે કોઈ બીજા જરૂરિયાતમંદને મદદ કરજો.'"
રસીદની નીચે એ જ યુવાનના હસ્તાક્ષરમાં લખેલું હતું:
"કાકા, મેં આ પચાસ રૂપિયા આજે સુધી ચૂકવ્યા નથી... કારણ કે તમે પૈસા માંગ્યા જ નહોતા. મેં માત્ર તમારી દયા આગળ વધારવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. આ દુનિયામાં મારા દરેક સારા કામની શરૂઆત તમારી લારી પરથી થઈ હતી."
ગિરધર કાકાની આંખોમાંથી આંસુ ટપકવા લાગ્યા.
તેમણે આકાશ તરફ જોયું અને ધીમેથી કહ્યું,
"હે પ્રભુ... માણસે કરેલો સાચો ઉપકાર ક્યારેય ખોવાતો નથી. તે વર્ષો પછી પણ કોઈના જીવનમાં પ્રકાશ બનીને પાછો આવે છે."
એ દિવસ પછી ગિરધર કાકાએ પોતાની લારી પર એક બોર્ડ લગાવ્યું:
"જો તમારી પાસે પૈસા ન હોય તો પણ ચા પી જજો... પણ જીવનમાં જ્યારે સક્ષમ બનો, ત્યારે કોઈ એક ભૂખ્યાને જરૂર જમાડજો."
નિઃસ્વાર્થ કરેલી મદદનો હિસાબ ક્યારેય પૈસાથી નથી થતો. ભગવાન તેને માણસોના હૃદયમાં સાચવી રાખે છે અને યોગ્ય સમયે અનેકગણો કરીને પાછો આપે છે.
