**પ્રકરણ ૧: પરસેવાનું વાવેતર અને સપનાની કૂંપળ** સૌરાષ્ટ્રની એ ધરતી જ્યાં ઉનાળામાં સૂરજ આગ ઓકતો હોય અને હાડ થીજવતી ટાઢ પડતી હોય, ત્યાંના એક નાનકડા ગામડાના છેવાડે રઘુભાઈની ઝૂંપડી જેવી ઓરડી આવેલી હતી. ગામ આખું જ્યારે હજી મીઠી નિંદ્રામાં પોઢેલું હોય, ત્યારે રઘુભાઈના ઘરમાં અંધારામાં જ ચૂલાનો દેતવો સળગી જતો. શાંતિબા ધૂંધળા અજવાળામાં બાજરાના રોટલા ઘડતા અને રઘુભાઈ પોતાની ફાટેલી કોથળીમાં કલેવું (ભાથું) ભરીને તૈયાર થઈ જતા.રઘુભાઈ એટલે હાડકાના માળખા જેવા દેખાતા પણ લોખંડી મનોબળ ધરાવતા માણસ. તેમના ચહેરા પરની કરચલીઓમાં ગરીબીનો ઇતિહાસ લખાયેલો હતો. જિંદગી આખી બીજાના ખેતરોમાં મજૂરી કરી, કાળી મજૂરી! પથરાળ જમીન પર જ્યારે ...વધુ વાંચો

વર્ષો વીતતા ગયા અને સમયના વહેણ સાથે રઘુભાઈના શરીર પર કરચલીઓ વધતી ગઈ, પણ એમની હિંમત અડીખમ હતી. જગો જુવાન થયો હતો. શહેરની કોલેજમાં ભણીને આવ્યા પછી એની આંખોમાં કંઈક અલગ જ ચમક હતી. એ ચમક ભણતરની ઓછી અને શહેરના ઝાકઝમાળની વધુ હતી. એક સાંજની વાત છે, રઘુભાઈ ખેતરેથી થાક્યા-પાક્યા આવ્યા હતા અને હાથ-પગ ધોઈને ખાટલે બેઠા હતા. જગો એમની પાસે આવીને બેઠો, પણ એના ચહેરા પર ગંભીરતા હતી."બાપુ, મારે હવે આ ગામડાની ધૂળમાં નથી રહેવું. મારે શહેરમાં જઈને પોતાનો ધંધો કરવો છે. મેં એક દુકાન જોઈ રાખી છે, જો એ મળી જાય તો આપણી ગરીબીના ...વધુ વાંચો

શહેરની દિવાલો અને પથ્થરનું હૈયું* શહેરના એ આલિશાન, ચળકતા બહુમાળી મકાનના બારમા માળે રઘુભાઈ અને શાંતિબા માટે એક ખૂણો ફાળવવામાં આવ્યો હતો. આ એ જ ઘર હતું જે રઘુભાઈની જિંદગીની છેલ્લી મૂડી—એમનું હૈયા વગડું અને ગામનું ખોરડું—વેચીને લેવાયું હતું.પણ અફસોસ, એ વૈભવી ઘરમાં આ વડીલો માટે જે ખૂણો મળ્યો, એ પ્રેમનો નહીં પણ એક ભારે અણગમાનો હતો. ગામડાની ખુલ્લી હવા, પાડોશીઓ સાથે ઓટલે બેસીને કરાતી સુખ-દુઃખની વાતો પાછળ છૂટી ગઈ હતી. હવે એમની જિંદગી બારીમાંથી દેખાતા સિમેન્ટના જંગલ અને પાકા રંગની ચાર દીવાલો વચ્ચે કેદ થઈ ગઈ હતી.સમય વહેતો ગયો તેમ તેમ રઘુભાઈ અને શાંતિબાના શરીર વધુ ઘસાતા ...વધુ વાંચો

*પ્રકરણ ૪: વૃદ્ધાશ્રમની ખામોશી અને અંતિમ સત્ય** ગાડી જ્યારે વૃદ્ધાશ્રમના લોખંડી અને ઠંડા ગેટ પાસે આવીને ઉભી રહી, જાણે સમય થંભી ગયો હતો. રઘુભાઈએ શાંતિબાનો ધ્રૂજતો હાથ પોતાના હાથમાં મજબૂતીથી પકડી લીધો. એ હાથમાં પસ્તાવો નહોતો, પણ એક નસીબનો સ્વીકાર હતો. જગાએ ગાડીમાંથી ઉતરીને અંદર જઈને મેનેજર સાથે વાત કરી, જરૂરી કાગળો પર સહી કરી, આશ્રમની ફી પેટે થોડા રૂપિયા આપ્યા અને મા-બાપને એક અજાણ્યા, સાંકડા રૂમમાં મૂકીને ચાલતી પકડી. એણે પાછળ વળીને જોવાની પણ હિંમત ન કરી, કારણ કે એ જાણતો હતો કે જો એ પાછળ જોશે તો કદાચ પિતાની એ આંખો સાથે નજર મળી જશે જેણે ...વધુ વાંચો